Jutro napiszę list. Potem zrobię kolację.

Czas przyszły tworzymy po polsku na dwa sposoby, zależnie od aspektu czasownika (zob. Aspekt czasownika: niedokonany i dokonany). Czasownik niedokonany używa pomocnika, jak w lekcji Czas przyszły niedokonany. Czasownik dokonany pomocnika nie potrzebuje: ma końcówki czasu teraźniejszego, a forma odnosi się do przyszłości.

Krótko: czasownik dokonany w „formie teraźniejszej” oznacza przyszłość. Piszę to czas teraźniejszy czasownika niedokonanego, a napiszę to czas przyszły czasownika dokonanego. Nie ma tu będę.

Po angielsku oba sensy wyraża will: I’ll write the letter i I’ll be writing the letter. Po polsku rozróżnia je czasownik: napiszę list (list będzie skończony) i będę pisać list (czynność pisania). Wybór, który po angielsku zależy od kontekstu albo od konstrukcji be -ing, w polszczyźnie robi aspekt czasownika.

Formy: końcówki czasu teraźniejszego przy czasowniku dokonanym

Czasownik dokonany nie opisuje czynności trwającej, dlatego jego formy teraźniejsze nie oznaczają „teraz”, tylko przyszłość. Końcówki są takie same jak w czasie teraźniejszym i zależą od grupy czasownika (zob. Czas teraźniejszy: czasowniki na -am, -asz, Czas teraźniejszy: czasowniki na -ę, -esz i Czas teraźniejszy: czasowniki na -ę, -isz / -ysz):

Osoba przeczytać (-am, -asz) napisać (-ę, -esz) zrobić (-ę, -isz)
ja przeczytam napiszę zrobię
ty przeczytasz napiszesz zrobisz
on / ona / ono przeczyta napisze zrobi
my przeczytamy napiszemy zrobimy
wy przeczytacie napiszecie zrobicie
oni / one przeczytają napiszą zrobią

Wiele czasowników dokonanych to czasownik niedokonany z przedrostkiem (pisać → napisać, robić → zrobić), więc formy partnera aspektowego dobrze podpowiadają końcówki. Niektóre czasowniki dokonane są nieregularne i najlepiej uczyć się ich całych form (zob. Częste pary aspektowe czasowników codziennych):

Czasownik Formy czasu przyszłego
dać dam, dasz, da, damy, dacie, dadzą
wziąć wezmę, weźmiesz, weźmie, weźmiemy, weźmiecie, wezmą
zjeść zjem, zjesz, zje, zjemy, zjecie, zjedzą
powiedzieć powiem, powiesz, powie, powiemy, powiecie, powiedzą

Czasownik być jest niedokonany, więc jego czas przyszły to będę, będziesz…, jak w drugiej lekcji.

Kiedy używać czasu przyszłego dokonanego

Czas przyszły dokonany pokazuje czynność jako jedno całe, zakończone zdarzenie, często z wynikiem. Pasuje do:

  • Pojedyncza czynność, którą się doprowadzi do końca: Jutro przeczytam tę książkę.
  • Decyzja lub obietnica: Zadzwonię do ciebie wieczorem. Pomogę ci.
  • Następstwo zdarzeń, jedno po drugim: Najpierw zjem obiad, potem wezmę prysznic.
  • Termin lub punkt w czasie: Zrobię to do piątku.

Zwykle nie pasuje do nawyku ani do czynności trwającej w pewnym momencie w przyszłości, bo to nie jest jedno całe zdarzenie. Wtedy naturalny jest czas przyszły niedokonany:

  • Będę pisać list całe popołudnie.
  • Będę czytać codziennie.

Porównanie tego samego czasownika w obu czasach przyszłych:

Niedokonany Dokonany
Idea czynność, proces jeden zakończony wynik
Przykład Będę pisać list. Napiszę list.
Sens Będę w trakcie pisania listu. Napiszę list do końca.

Przeczenie i pytania

Przeczenie i pytania działają jak przy każdym czasowniku: nie stoi przed czasownikiem, a pytanie rozstrzygnięcia często zaczyna się od czy (zob. Przeczenie z „nie”):

  • Nie zrobię tego dzisiaj.
  • Czy napiszesz do mnie?
  • Kiedy kupicie samochód?

Częste błędy

  • ❌ Będę napisać list. → ✅ Napiszę list. lub ✅ Będę pisać list. (czasownik dokonany nie stoi bezpośrednio po będę, gdy tworzymy czas przyszły)
  • ❌ Ona napiszę list. → ✅ Ona napisze list. (końcówka musi pasować do podmiotu; napiszę to tylko ja)
  • ❌ Codziennie napiszę e-mail. → ✅ Codziennie będę pisać e-mail. (powtarzający się nawyk wyraża się czasownikiem niedokonanym)
  • ❌ Napiszę list całe popołudnie. → ✅ Będę pisać list całe popołudnie. (przy określeniu czasu trwania zwykle pasuje czas przyszły niedokonany)
  • ❌ Dadzę ci książkę. → ✅ Dam ci książkę. (nieregularne czasowniki dokonane, takie jak dać, mają własne formy; warto sprawdzić je w tabeli)

Szybki sprawdzian

Uzupełnij zdania czasem przyszłym czasownika w nawiasie (wybierz pasujący aspekt):

  1. Jutro ___ (ja, napisać) długi list.
  2. Wieczorem ___ (my, zrobić) kolację.
  3. Anna ___ (kupić) chleb po drodze.
  4. Czy ___ (ty, zadzwonić) do mnie jutro?
  5. Codziennie ___ (ja, pisać) listy do babci.
Pokaż odpowiedzi
  1. napiszę   2. zrobimy   3. kupi   4. zadzwonisz   5. będę pisać (lub będę pisał / pisała)

Najważniejsze

  • Czasownik dokonany tworzy czas przyszły za pomocą końcówek czasu teraźniejszego i bez będę: napiszę, napiszesz, napisze, napiszemy, napiszecie, napiszą.
  • Ta sama forma przy czasowniku niedokonanym byłaby czasem teraźniejszym, więc to aspekt rozstrzyga, czy chodzi o „teraz”, czy o „później”.
  • Czas przyszły dokonany pasuje do jednej zakończonej czynności, obietnicy lub decyzji, następstwa zdarzeń i terminu.
  • Będę + czasownik niedokonany pasuje do czynności trwającej, nawyku albo dłuższego planu (będę pisać list).
  • Nie łączy się ich: ❌ będę napisać.