W zdaniu rozszczepionym proste zdanie zostaje podzielone na dwie części, żeby jedna konkretna informacja znalazła się w centrum uwagi. W angielskim są na to dwa popularne sposoby: jeden zaczyna się od It was/is..., drugi od What....

W skrócie: Maria called me brzmi neutralnie. It was Maria who called me stawia w centrum uwagi Maria — ta sama informacja, ale z innym akcentem.

Konstrukcja z it: It was/is + eksponowana część + that/who

Schemat konstrukcji z it wygląda tak: It + be + eksponowana informacja + that/who + reszta zdania. Można nią wyeksponować niemal każdą część zdania — podmiot, dopełnienie, czas albo miejsce:

Proste zdanie Konstrukcja z it — eksponowana część
Maria called me yesterday. It was Maria who called me yesterday. (podmiot)
Maria called me yesterday. It was me that Maria called yesterday. (dopełnienie)
Maria called me yesterday. It was yesterday that Maria called me. (czas)

Gdy mówimy o osobie, w codziennym angielskim używa się zarówno who, jak i that (It was Maria who called / It was Maria that called). Gdy chodzi o rzecz, czas albo miejsce, używa się that, nigdy who: ✅ It was the phone call that surprised me, nigdy ❌ It was the phone call who surprised me.

W polskim zwykle nie tworzymy osobnej konstrukcji składniowej tego typu — nacisk uzyskujemy szykiem, intonacją albo wyrażeniem „to właśnie”: „To właśnie Maria do mnie zadzwoniła”. W angielskim często trzeba przebudować całe zdanie na dwuczłonową konstrukcję z it.

Konstrukcja z what: What... is/was + eksponowana część

Konstrukcja z what (czyli tzw. zdanie pseudorozszczepione) zaczyna się od członu z What, który pełni funkcję podmiotu; po nim następuje be i eksponowana informacja:

  • I need a break. → What I need is a break.
  • His reaction surprised me. → What surprised me was his reaction.
  • She wants to travel more. → What she wants is to travel more.

Konstrukcja z what zwykle eksponuje rzecz, czynność albo ideę — a nie osobę, która coś zrobiła. Żeby wyeksponować, kto coś zrobił, naturalnym wyborem jest konstrukcja z it: ✅ It was Maria who called, a nie ❌ What called me was Maria.

All może zastąpić What, dając nieco węższe znaczenie „i nic więcej”: All I need is a break (porównaj z bardziej neutralnym What I need is a break).

Jak wybrać między nimi

Konstrukcja z it to bardziej elastyczne narzędzie — może eksponować podmiot, dopełnienie, czas albo miejsce. Konstrukcja z what jest węższa: eksponuje rzecz, czynność albo ideę, która odpowiada na domyślne pytanie ze zdania z What (What do you need? → What I need is...), dlatego zwykle nie eksponuje osoby, która coś zrobiła, ani dokładnego momentu w czasie — w takich przypadkach naturalna pozostaje konstrukcja z it: It was yesterday that Maria called me.

Częste błędy

  • ❌ It was Maria which called me. → ✅ It was Maria who called me. (which dotyczy rzeczy, nigdy ludzi)
  • ❌ What I need it is a break. → ✅ What I need is a break. (dodatkowe it jest zbędne — zdanie z What już jest podmiotem)
  • ❌ What called me was Maria. → ✅ It was Maria who called me. (konstrukcja z what zwykle nie eksponuje osoby)
  • ❌ It was yesterday who Maria called me. → ✅ It was yesterday that Maria called me. (who jest tylko dla osób; przy czasie i miejscu używamy that)

Sprawdź się

Przekształć każde zdanie w zdanie rozszczepione, eksponując słowo lub wyrażenie w nawiasie.

  1. Tom broke the window. (Tom — konstrukcja z it)
  2. I really need some sleep. (some sleep — konstrukcja z what)
  3. We're meeting at the café. (at the café — konstrukcja z it)
  4. The delay annoyed her the most. (the delay — konstrukcja z what)
Pokaż odpowiedzi
  1. It was Tom who/that broke the window.
  2. What I really need is some sleep.
  3. It's at the café that we're meeting.
  4. What annoyed her the most was the delay.

Najważniejsze wnioski

  • Zdania rozszczepione dzielą proste zdanie na dwie części, żeby wyeksponować jedną konkretną informację.
  • Konstrukcja z it (It was/is + eksponowana część + that/who) jest elastyczna — może eksponować podmiot, dopełnienie, czas albo miejsce. Dla osób: who albo that; dla rzeczy, czasu i miejsca: tylko that, nigdy who.
  • Konstrukcja z what (What... is/was + eksponowana część) eksponuje rzecz, czynność albo ideę — a nie osobę, która coś zrobiła.
  • All może zastąpić What w konstrukcji z what, dając nieco węższe znaczenie (All I need is...).
  • Obie konstrukcje zachowują tę samą podstawową informację co proste zdanie, ale zmieniają to, co jest wyeksponowane — a konstrukcja z it w szczególności może mieć odcień kontrastu („to Maria, a nie ktoś inny, zadzwoniła”).