Francuskie zaimki względne qui i que

C'est la fille qui habite à côté.C'est le livre que je lis.To dziewczyna, która mieszka obok.To książka, którą czytam.

Oba zdania dodają dodatkową informację o kimś lub czymś już wspomnianym, bez rozpoczynania zupełnie nowego zdania. Qui i que to dwa najczęstsze słowa do tego łączenia — wybór między nimi nie zależy od tego, czy chodzi o osobę, czy o rzecz, lecz od roli, jaką zaimek pełni we własnym zdaniu podrzędnym. Ten artykuł omawia sam zaimek, bez przyimka przed nim — gdy tylko pojawia się przyimek (la personne à qui je parle, osoba, z którą rozmawiam), obowiązują inne zasady, w osobnej lekcji.

W skrócie: qui to podmiot zdania, które wprowadza (nigdy się nie eliduje), que to dopełnienie bliższe zdania, które wprowadza (eliduje się do qu' przed samogłoską lub niemym h).

Qui: podmiot swojego zdania

Qui jest używane, gdy opisywana osoba lub rzecz sama wykonuje czynność zdania — jest podmiotem czasownika zaraz po qui:

• J'ai un ami qui parle trois langues. (Mam przyjaciela, który mówi w trzech językach.) — qui jest podmiotem parle.
• Regarde le chat qui dort sur le canapé. (Popatrz na kota, który śpi na kanapie.) — qui jest podmiotem dort.
• Le train qui arrive à midi est en retard. (Pociąg, który przyjeżdża w południe, jest opóźniony.) — qui jest podmiotem arrive.

Qui nigdy się nie eliduje, nawet tuż przed samogłoską: ✅ la fille qui aime lire — nigdy ❌ la fille qu' aime lire.

Que: dopełnienie bliższe swojego zdania

Que jest używane, gdy opisywana osoba lub rzecz jest dopełnieniem bliższym — tym, na co bezpośrednio skierowana jest czynność zdania — a zdanie ma własny, osobny podmiot:

• Voici le livre que je lis. (Oto książka, którą czytam.) — je jest podmiotem lis; livre to to, co jest czytane.
• C'est l'ami que j'ai rencontré hier. (To przyjaciel, którego spotkałem wczoraj.) — j' jest podmiotem ai rencontré; ami to osoba, którą spotkano.
• La chanson que tu écoutes est belle. (Piosenka, której słuchasz, jest piękna.) — tu jest podmiotem écoutes.

Que eliduje się do qu' przed słowem zaczynającym się od samogłoski lub niemym h:

• *Le film **qu'*elle a vu est excellent. (Film, który ona obejrzała, jest znakomity.) — nigdy ❌ que elle a vu.
• *L'appartement **qu'*ils cherchent est petit. (Mieszkanie, którego szukają, jest małe.)

Rozróżnianie ich

Przydatny test: spojrzeć na zdanie zaraz po qui/que i sprawdzić, czy ma już swój własny podmiot.

• Jeśli zdanie nie ma innego podmiotu — opisywana osoba/rzecz jest samym podmiotem — potrzebne jest qui: la fille qui chante (dziewczyna sama śpiewa).
• Jeśli zdanie ma już podmiot (imię, je, tu, il…) — opisywana osoba/rzecz jest tym, na co ten podmiot działa — potrzebne jest que: la fille que je vois (ja widzę dziewczynę).

W polskim zaimek względny „który” odmienia się przez rodzaj i liczbę, a do tego przez przypadek zależnie od swojej roli w zdaniu (dziewczyna, która mieszka obok — mianownik; książka, którą czytam — biernik). Francuskie qui/que w ogóle się nie odmieniają ani przez rodzaj, ani przez liczbę — liczy się tylko podmiot (qui) czy dopełnienie bliższe (que).

Żaden z dwóch zaimków nie zmienia się w zależności od rodzaju czy liczby — to samo qui/que pasuje do mężczyzny, kobiety, jednej rzeczy czy kilku:

• l'homme qui parle, la femme qui parle, les gens qui parlent — zawsze qui.
• le livre que j'aime, les livres que j'aime — zawsze que.

Częste błędy

• ❌ C'est la fille que habite à côté. → ✅ C'est la fille qui habite à côté. (habite nie ma innego podmiotu — to sama fille tam mieszka, więc potrzeba qui, nie que.)
• ❌ C'est le livre qui je lis. → ✅ C'est le livre que je lis. (je jest już podmiotem lis — livre jest tu dopełnieniem, więc potrzeba que.)
• ❌ Le film que elle a vu. → ✅ *Le film **qu'*elle a vu. (que eliduje się do qu' przed samogłoską lub niemym h; qui — nigdy.)
• ❌ J'ai un ami qui parlent trois langues. → ✅ J'ai un ami qui parle trois langues. (czasownik po qui zgadza się z tym, co qui zastępuje — jeden przyjaciel, więc liczba pojedyncza parle, nie mnoga parlent.)

Sprawdź się

Najważniejsze wnioski

• Qui = podmiot wprowadzanego przez nie zdania; sam wykonuje czynność. Nigdy się nie eliduje.
• Que = dopełnienie bliższe wprowadzanego przez nie zdania; to zdanie ma już własny podmiot. Eliduje się do qu' przed samogłoską lub niemym h.
• Żaden z zaimków nie zmienia się przez rodzaj ani liczbę — czasownik po qui zgadza się z tym, co qui zastępuje.
• Wybór zależy od gramatycznej roli zaimka we własnym zdaniu, a nie od tego, czy chodzi o osobę, czy o rzecz.