Si bezosobowe (si impersonale)

In Italia si mangia bene.We Włoszech je się dobrze.

Czasem nie mówimy o konkretnej osobie, tylko o ludziach w ogóle: „się”, „wszyscy”, „ludzie”. Włoski ma na to bardzo naturalny sposób, si impersonale („si bezosobowe”). To to samo małe słowo si, które znasz z si passivante, ale tutaj nie ma rzeczownika, z którym czasownik miałby się zgodzić, a wypowiedź dotyczy osób, nie rzeczy.

W skrócie: si + czasownik w 3. osobie liczby pojedynczej. Qui si parla molto. / Non si sa mai. Po czasowniku oznaczającym stan przymiotnik lub imiesłów stoi w liczbie mnogiej: Si è contenti.

Po polsku robimy to formą bezosobową z „się” (Tu się dużo mówi, Nigdy nie wiadomo) albo formą na -no/-to (Jedzono dobrze). We włoskim wystarczy si przed czasownikiem w 3. osobie liczby pojedynczej. Uwaga na przymiotnik: po polsku po „jest się” stoi on w narzędniku (jest się zmęczonym), a we włoskim jest po prostu w liczbie mnogiej: si è stanchi.

1. Jak to działa

Czasownik jest zawsze w 3. osobie liczby pojedynczej, a podmiotem są „ludzie w ogóle”:

Konstrukcja jest częsta z czasownikami nieprzechodnimi (dormire, restare, andare) i z przechodnimi bez dopełnienia w postaci rzeczownika. Działa też z bezokolicznikiem albo zdaniem z che: Si pensa di partire presto. / Si dice che il museo è chiuso.

2. Si impersonale czy si passivante?

Oba używają si + 3. osoby i przy jednym rzeczowniku mogą wyglądać podobnie. Różnica polega na tym, czy jest dopełnienie w postaci rzeczownika, z którym czasownik się zgadza (może stać przed czasownikiem lub po nim, jak w Le case si vendono facilmente):

Porównaj Si mangiano gli spaghetti. (je się spaghetti, zgoda z rzeczownikiem) i Si mangia bene. (je się dobrze, nie ma z czym się zgadzać). Przy rzeczowniku w liczbie mnogiej zgoda jest najwyraźniejszym znakiem, że to si passivante.

3. Czasy złożone

W passato prossimo si impersonale używa essere, zawsze si è, nigdy si ha. To, co dzieje się z imiesłowem, zależy od czasownika:

• Czasowniki, które zwykle biorą avere, mają imiesłów w rodzaju męskim liczby pojedynczej: Ieri si è mangiato bene. / Si è lavorato molto.
• Czasowniki, które zwykle biorą essere, mają imiesłów w rodzaju męskim liczby mnogiej, bo „ludzie” są myśleni w liczbie mnogiej: Al concerto si è arrivati tardi. / Si è andati al mare.

Porównaj więc ✅ Si è mangiato bene (czasownik z avere, liczba pojedyncza) i ✅ Si è partiti presto (czasownik z essere, liczba mnoga). Czasownik posiłkowy to w obu przypadkach essere.

4. Z przymiotnikami i czasownikiem essere

Po essere, diventare i podobnych czasownikach przymiotnik stoi w liczbie mnogiej, bo opisuje „ludzi”:

• Quando si è giovani, si dorme poco. (Gdy jest się młodym, śpi się mało.)
• Si è contenti quando si passa un esame. (Cieszy się, gdy zdaje się egzamin.)
• Si diventa saggi con gli anni. (Z wiekiem staje się mądrzejszym.)

Liczba mnoga to zwykły wybór we współczesnym włoskim. Gdy wyraźnie mówi się o grupie kobiet, możliwa jest też żeńska liczba mnoga: Quando si è stanche…

5. Z czasownikami zwrotnymi: ci si

Czasownik zwrotny ma już si, a dwa si pod rząd brzmią źle. W si impersonale pierwsze si zamienia się w ci:

• Al mare ci si diverte. (Nad morzem dobrze się bawi.)
• La mattina ci si alza presto. (Rano wstaje się wcześnie.)
• Quando ci si sente stanchi, ci si riposa. (Gdy czuje się zmęczenie, odpoczywa się.)

W czasach złożonych jest tak samo, z imiesłowem w liczbie mnogiej: Ci si è divertiti molto.

6. Zaimki i przeczenie

Zaimki dopełnienia stoją przed si: Lo si vede da qui. (Widać to stąd.)

W przeczeniu non stoi przed si: Non si fuma qui. / Non si può entrare.

Z czasownikiem modalnym modalny stoi w liczbie pojedynczej: Non si può parcheggiare qui. (Tu nie wolno parkować. Dla porównania si passivante z rzeczownikiem w liczbie mnogiej: Non si possono parcheggiare le auto.)

Częste błędy

• ❌ In Italia si mangiano bene. → ✅ In Italia si mangia bene. (nie ma rzeczownika, z którym trzeba się zgodzić)
• ❌ Si ha mangiato bene. → ✅ Si è mangiato bene. (czasy złożone z essere)
• ❌ Quando si è giovane, si dorme poco. → ✅ Quando si è giovani… (przymiotnik w liczbie mnogiej)
• ❌ Si si diverte al mare. → ✅ Al mare ci si diverte. (nigdy dwóch si pod rząd)
• ❌ Si è andato al mare. → ✅ Si è andati al mare. (czasowniki z essere mają imiesłów w liczbie mnogiej)

Szybki sprawdzian

Oto cztery zdania do powiedzenia z si:

1. We Włoszech dużo się mówi. (parlare)
2. Gdy jest się zmęczonym, odpoczywa się. (stanco, riposarsi)
3. Wczoraj dobrze się jadło. (mangiare, ogólnie)
4. Nad morzem dobrze się bawi. (divertirsi)

Najważniejsze

• Si + 3. osoba liczby pojedynczej mówi coś o ludziach w ogóle: si mangia bene.
• Używa się go, gdy nie ma rzeczownika, z którym czasownik miałby się zgodzić; przy rzeczowniku w liczbie mnogiej jest to si passivante.
• W czasach złożonych używa się essere: si è mangiato (czasowniki z avere, liczba pojedyncza), si è andati (czasowniki z essere, liczba mnoga).
• Przymiotniki po essere i podobnych czasownikach stoją w liczbie mnogiej: si è contenti.
• Przy czasownikach zwrotnych pierwsze si zamienia się w ci: ci si diverte.
• Dla czynności z nazwanym wykonawcą zobacz stronę bierną z essere.