La torta è stata preparata da mia nonna.Tort został przygotowany przez moją babcię.

W stronie czynnej podmiot wykonuje czynność (Mia nonna ha preparato la torta). W stronie biernej podmiotem jest odbiorca czynności, a czasownik tworzy się za pomocą essere + participio passato (imiesłowu czasu przeszłego). Wykonawcę czynności, czyli agens, można dodać z da albo pominąć, gdy jest nieznany lub mało ważny.

W skrócie: podmiot (odbiorca) + essere w odpowiednim czasie + participio passato zgodne z podmiotem (+ da + wykonawca). Il ladro è stato arrestato dalla polizia.

W polskim stronę bierną tworzy się za pomocą być lub zostać i imiesłowu biernego (Dom jest budowany, Dom został zbudowany), a wykonawcę wprowadza przyimek przez z biernikiem (przez babcię). We włoskim wykonawcę wprowadza da, a essere pełni zwykle rolę zarówno polskiego być, jak i zostać: La casa è stata costruita odpowiada „dom został zbudowany”. Dla czynności w toku służy dodatkowo venire (część 4).

1. Od strony czynnej do biernej

Typowa strona bierna powstaje od czasowników, które mają dopełnienie bliższe. Dopełnienie zdania czynnego staje się podmiotem zdania biernego:

Strona czynna Strona bierna
Il pittore dipinge il quadro. Il quadro è dipinto dal pittore. (Obraz jest malowany przez malarza.)
Tutti amano questa canzone. Questa canzone è amata da tutti. (Tę piosenkę lubią wszyscy.)
La polizia ha trovato i documenti. I documenti sono stati trovati dalla polizia. (Dokumenty zostały znalezione przez policję.)

Essere wyraża czas, osobę i liczbę, a participio passato niesie znaczenie. Imiesłów zachowuje się jak przymiotnik: zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie, a nie z wykonawcą.

  • Il libro è venduto. / I libri sono venduti.
  • La casa è venduta. / Le case sono vendute.

2. Wykonawca czynności z da

Wykonawca stoi po da, które w razie potrzeby łączy się z rodzajnikiem (dal, dalla, dai, dalle…):

  • Questo romanzo è stato scritto da un autore giovane. (Tę powieść napisał młody autor.)
  • I bambini sono accompagnati dai genitori. (Dzieci odprowadzają rodzice.)

Często wykonawcy się nie podaje, bo jest nieznany, oczywisty lub mało ważny:

  • Il museo è stato aperto nel 1990. (Muzeum otwarto w 1990 roku.)
  • Le finestre sono state chiuse. (Okna zostały zamknięte.)

Przy rzeczy lub sile przyrody da wprowadza raczej przyczynę niż prawdziwego wykonawcę (Il paese è stato distrutto dal terremoto).

3. Wszystkie czasy z essere

Po włosku stronę bierną tworzy się w dowolnym czasie, stawiając essere w tym czasie:

Czas Przykład
teraźniejszy La lettera è scritta a mano ogni giorno.
imperfetto La lettera era scritta a mano.
przyszły La lettera sarà scritta domani.
condizionale La lettera sarebbe scritta a mano se non avessimo un computer.
passato prossimo La lettera è stata scritta ieri.
trapassato prossimo La lettera era stata scritta prima.

W czasach złożonych pojawiają się dwa imiesłowy z rzędu: stato (imiesłów od essere, które samo łączy się z essere) i imiesłów czasownika głównego. Oba zgadzają się z podmiotem: ✅ La lettera è stata scritta, Le lettere sono state scritte, a nie ❌ La lettera è stato scritta. O zgodności imiesłowu z essere przeczytasz w artykule Passato prossimo z essere (zgodność).

4. Venire i andare zamiast essere

W czasach prostych venire + participio passato może zastąpić essere. Podkreśla samą czynność w trakcie, a nie jej wynik:

  • La cena viene servita alle otto. (Kolacja jest podawana o ósmej.)
  • I biglietti vengono controllati all'ingresso. (Bilety sprawdza się przy wejściu.)

Andare + imiesłów często dodaje znaczenie konieczności (Questo lavoro va fatto subito = tę pracę trzeba zrobić od razu).

W czasie teraźniejszym essere + imiesłów może opisywać także stan, nie tylko czynność: La porta è chiusa zwykle znaczy „drzwi są zamknięte”. Gdy chodzi o czynność, jaśniejsze jest venire (La porta viene chiusa alle otto).

W czasach złożonych venire się nie używa: dla przeszłości bierze się essere (La cena è stata servita).

5. Kiedy strona bierna nie jest pierwszym wyborem

Strona bierna jest zwyczajna w tekstach formalnych, wiadomościach i instrukcjach, ale w mowie codziennej to samo często mówi się stroną czynną lub z si. Gdy wykonawca jest ogólny i nie jest nazwany, naturalniejsze jest Qui si parla italiano niż Qui è parlato italiano. Ta konstrukcja ma osobny artykuł: Si passivante (bierne si).

Częste błędy

  • ❌ La lettera è stato scritta ieri. → ✅ La lettera è stata scritta ieri. (imiesłów zgadza się z podmiotem)
  • ❌ Il quadro è dipinto dal il pittore. → ✅ Il quadro è dipinto dal pittore. (da + il = dal)
  • ❌ I documenti sono trovati ieri. → ✅ I documenti sono stati trovati ieri. (zakończone zdarzenie z przeszłości wymaga czasu złożonego)
  • ❌ Il libro è stato scritto di un autore. → ✅ Il libro è stato scritto da un autore. (wykonawca = da)

Szybkie sprawdzenie

Oto cztery zdania w stronie czynnej do zamiany na stronę bierną:

  1. Mia madre prepara la cena.
  2. Gli studenti hanno letto i libri.
  3. La polizia ha arrestato il ladro.
  4. Il sindaco aprirà la scuola domani.
Pokaż odpowiedzi
  1. La cena è preparata da mia madre.   2. I libri sono stati letti dagli studenti.   3. Il ladro è stato arrestato dalla polizia.   4. La scuola sarà aperta dal sindaco domani.

Najważniejsze

  • Strona bierna = essere (w odpowiednim czasie) + participio passato zgodne z podmiotem.
  • Typowa strona bierna powstaje od czasowników z dopełnieniem bliższym; dopełnienie staje się podmiotem.
  • Wykonawcę wprowadza da (dal, dalla, dai, dalle), często się go pomija.
  • W czasach złożonych są dwa imiesłowy: è stata scritta, sono stati trovati.
  • Venire (czasy proste) może zastąpić essere i podkreśla czynność; andare dodaje konieczność.
  • Dla ogólnych stwierdzeń bez wykonawcy włoski często woli si passivante.