In Italia si mangia molta pasta.We Włoszech je się dużo makaronu.

Czasem nie ma znaczenia, kto wykonuje czynność, albo mówimy o ludziach w ogóle. We włoskim bardzo naturalnie wyraża się to przez si + czasownik w 3. osobie. To właśnie si passivante („si o znaczeniu biernym”). Brzmi lżej niż strona bierna z essere, a spotkasz je na tabliczkach, w przepisach, w ogłoszeniach i na co dzień.

W skrócie: si + czasownik w 3. osobie, w liczbie pojedynczej lub mnogiej, zgodnie z następującym po nim rzeczownikiem. Si vende la casa. / Si vendono le case.

W polskim konstrukcja z „się” zwykle zostawia czasownik w liczbie pojedynczej: „Sprzedaje się domy”, „Sprzedaje się dom”. We włoskim czasownik zgadza się z rzeczownikiem: Si vende una casa, ale Si vendono case. Włoskie si stoi też przed czasownikiem, a nie po nim jak polskie „się”.

1. Jak to działa

Rzeczownik, który w zdaniu czynnym byłby dopełnieniem bliższym, zachowuje się jak podmiot, a czasownik zgadza się z nim:

Z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej Z rzeczownikiem w liczbie mnogiej
Qui si parla italiano. (Tutaj mówi się po włosku.) Qui si parlano due lingue. (Tutaj mówi się dwoma językami.)
Si vende la casa. (Dom jest na sprzedaż.) Si vendono le case. (Domy są na sprzedaż.)
Si beve un caffè al bar. (W barze pije się kawę.) Si bevono molti caffè in Italia. (We Włoszech pije się dużo kawy.)

Czasownik stoi więc w 3. osobie liczby pojedynczej przy rzeczowniku w liczbie pojedynczej i w 3. osobie liczby mnogiej przy rzeczowniku w liczbie mnogiej. Rzeczownik może też stać na początku, z tą samą zgodnością: Le case si vendono qui.

Tworzą ją tylko czasowniki przechodnie, czyli takie, które mogą mieć dopełnienie bliższe. Zasada jest podobna jak w stronie biernej z essere: w centrum jest rzecz, a nie wykonawca.

2. Bez wykonawcy

Ponieważ wykonawca jest pominięty, si passivante nie dopuszcza wykonawcy z da. Jeśli chcesz go wskazać, użyj strony biernej z essere albo zdania czynnego:

  • ❌ Il libro si legge dagli studenti. → ✅ Il libro è letto dagli studenti. / Gli studenti leggono il libro.

Właśnie dlatego jest takie przydatne: to zgrabny wybór dla zasad, instrukcji i ogólnych faktów.

  • In questo ristorante si servono piatti tipici. (W tej restauracji serwuje się typowe dania.)
  • Si tagliano le cipolle e si aggiunge l'olio. (Kroi się cebulę i dodaje olej.)
  • Non si fumano sigarette qui. (Tutaj nie pali się papierosów.)
  • Affittasi appartamento. (Mieszkanie do wynajęcia.) Vendesi casa. (Dom na sprzedaż.)

W dwóch ostatnich przykładach si jest dołączone na końcu czasownika, jak na tabliczkach i w ogłoszeniach drobnych. W zwykłej mowie i piśmie si stoi przed czasownikiem.

3. Czasy złożone

W passato prossimo si passivante używa essere, a imiesłów zgadza się w rodzaju i liczbie z rzeczownikiem:

  • Ieri si è venduta la casa. / Ieri si sono vendute le case.
  • Si è letto un libro interessante. / Si sono letti due libri interessanti.

Avere nie występuje tu nigdy: ✅ Si è venduta la casa, nigdy ❌ Si ha venduto la casa. Czasownikiem posiłkowym jest essere nawet przy czasownikach, które zwykle łączą się z avere.

4. Z czasownikami modalnymi i przeczeniem

Gdy czasownik modalny stoi przed bezokolicznikiem, modalny zwykle zgadza się z następującym rzeczownikiem:

  • Si può comprare il biglietto online. / Si possono comprare i biglietti online.
  • Si deve pagare la multa. / Si devono pagare le multe.

W przeczeniu non stoi przed si: Non si sentono rumori. (Nie słychać hałasów.)

5. Si passivante czy strona bierna z essere?

Oba stawiają rzecz na pierwszym miejscu, ale brzmią inaczej:

Si passivante Strona bierna z essere
Wykonawca z da niemożliwy możliwy
Typowe użycie ogólne stwierdzenia, tabliczki, przepisy, zwyczaje wiadomości, teksty pisane, konkretne zdarzenie
Przykład Qui si parla inglese. L'inglese è parlato da molte persone.

Dla konkretnego zdarzenia z przeszłości ze znanym wykonawcą zwykle lepsza jest strona bierna z essere (Il ladro è stato arrestato dalla polizia).

Pokrewna jest konstrukcja si impersonale (Si è contenti, In Italia si mangia bene, bez rzeczownika, z którym trzeba się zgodzić), która ma własny artykuł: Si impersonale. Tego si nie należy mylić ze zwrotnym si (Maria si lava), które odnosi się do podmiotu: w si passivante nikt nie wykonuje czynności na sobie samym.

Częste błędy

  • ❌ Si vende le case. → ✅ Si vendono le case. (czasownik zgadza się z następującym rzeczownikiem)
  • ❌ Si ha venduto la casa. → ✅ Si è venduta la casa. (czasy złożone z essere)
  • ❌ Ieri si sono venduto la casa. → ✅ Ieri si è venduta la casa. (imiesłów zgadza się z rzeczownikiem)
  • ❌ Il vino si produce da contadini. → ✅ Il vino è prodotto dai contadini. (przy si nie ma da + wykonawcy)
  • ❌ Si può comprare i biglietti. → ✅ Si possono comprare i biglietti. (modalny też się zgadza)

Szybkie sprawdzenie

Oto cztery zdania do powiedzenia z si:

  1. Tutaj sprzedaje się świeży chleb. (pane fresco, liczba pojedyncza)
  2. W tym sklepie sprzedaje się świeże jajka. (uova fresche, liczba mnoga)
  3. Wczoraj sprzedano stary samochód. (la macchina vecchia)
  4. Stąd widać morze. (il mare)
Pokaż odpowiedzi
  1. Qui si vende pane fresco.   2. In questo negozio si vendono uova fresche.   3. Ieri si è venduta la macchina vecchia.   4. Da qui si vede il mare.

Najważniejsze

  • Si + czasownik w 3. osobie stawia w centrum czynność; wykonawca nie jest wskazany.
  • Czasownik zgadza się z następującym rzeczownikiem: si vende la casa, si vendono le case.
  • W czasach złożonych używa się essere, a imiesłów się zgadza: si è venduta la casa, si sono vendute le case.
  • Czasowniki modalne też się zgadzają: si possono comprare i biglietti.
  • Bez wykonawcy z da: do tego służy strona bierna z essere.
  • Dla wypowiedzi bez rzeczownika, z którym trzeba się zgodzić, zobacz si impersonale.