Ieri Marco è partito presto e Anna è arrivata tardi.Wczoraj Marco wyjechał wcześnie, a Anna przyjechała późno.

Niektóre czasowniki tworzą passato prossimo nie z avere, ale z essere. Imiesłów zachowuje się wtedy jak przymiotnik: zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie. Marco è partito, Anna è partita, i ragazzi sono partiti, le ragazze sono partite.

Krótko: essere (sono, sei, è, siamo, siete, sono) + imiesłów zgodny z podmiotem (-o, -a, -i, -e). Typowe czasowniki: ruch i zmiana, na przykład andare, venire, arrivare, partire, uscire, entrare, tornare, restare, diventare, nascere, morire.

To powinno ci być znajome: polski czas przeszły też zmienia się według rodzaju i liczby (wyszedł, wyszła, wyszli), a włoski imiesłów z essere robi to samo: è andato, è andata, sono andati. Różnica jest taka, że po włosku są to dwa słowa, a nie jedno.

Dwie części

Najpierw czas teraźniejszy essere (zob. Czasownik „essere” (być: sono, sei, è...)). Potem imiesłów, tworzony jak w Passato prossimo z avere (ho mangiato, hai parlato...): regularne czasowniki na -are mają -ato, regularne na -ere mają -uto, regularne na -ire mają -ito (wiele czasowników na -ere ma imiesłów nieregularny, zob. niżej). Różnica tkwi w końcówce: zmienia się razem z podmiotem.

Podmiot essere + imiesłów Przykład
io (m / k) sono andato / andata Sono andato al mercato. (Poszedłem na targ.)
tu (m / k) sei andato / andata Sei arrivata presto. (Przyjechałaś wcześnie.)
lui / lei è andato / andata Anna è tornata a casa. (Anna wróciła do domu.)
noi (m / k) siamo andati / andate Siamo partiti alle otto. (Wyjechaliśmy o ósmej.)
voi (m / k) siete andati / andate Siete usciti ieri sera? (Wyszliście wczoraj wieczorem?)
loro (m / k) sono andati / andate Sono entrate in classe. (Weszły do klasy.)

Zgodność: -o, -a, -i, -e

Imiesłów kończy się na -o (rodzaj męski, liczba pojedyncza), -a (żeński, pojedyncza), -i (męski, mnoga) lub -e (żeński, mnoga):

  • Marco è arrivato. / Anna è arrivata.
  • Marco e Luca sono arrivati. / Anna e Giulia sono arrivate.

Grupa mieszana ma formę męską w liczbie mnogiej: Marco e Anna sono arrivati. Przy io, tu, noi i voi końcówka pokazuje, kogo dotyczy zdanie: kobieta powie Sono tornata tardi, mężczyzna Sono tornato tardi. Przy grzecznościowym Lei końcówka zależy od rzeczywistej osoby: Signora Rossi, è arrivata in tempo. / Signor Rossi, è arrivato in tempo.

Które czasowniki mają essere?

Wiele czasowników ruchu i zmiany stanu oraz wszystkie czasowniki zwrotne. Warto uczyć się ich grupami:

Grupa Czasowniki
iść i przychodzić andare, venire, arrivare, partire, uscire, entrare, tornare, salire, scendere
zostawać i być essere (stato), stare (stato), restare, rimanere (rimasto)
zmiana diventare, nascere (nato), morire (morto), crescere, cadere
dziać się i podobać się succedere (successo), piacere (piaciuto)

Nie każdy czasownik ruchu łączy się z essere: camminare, viaggiare, nuotare, passeggiare mają avere (Ho camminato per un'ora.). Czasowniki zwrotne (mi sono alzato) też łączą się z essere, zob. Czasowniki zwrotne w passato prossimo.

Niektóre czasowniki przyjmują oba czasowniki posiłkowe, zależnie od tego, czy mają dopełnienie bliższe: Ho finito il lavoro. (Skończyłem pracę.), ale Il film è finito. (Film się skończył.) To samo dotyczy salire i scendere.

Nieregularne imiesłowy

Niektóre bardzo częste czasowniki tej grupy mają imiesłowy nieregularne: essere/stare → stato, venire → venuto, nascere → nato, morire → morto, rimanere → rimasto. Zgadzają się tak samo jak regularne: Siamo stati a Roma. / Anna è venuta con noi. Zob. też Passato prossimo: częste nieregularne imiesłowy czasu przeszłego (fatto, detto, visto, preso...).

Przeczenie, pytania i małe słowa

Non stoi przed essere, a krótkie przysłówki stoją między dwiema częściami, tak jak z avere:

  • Non sono andato a scuola. (Nie poszedłem do szkoły.)
  • Sei già arrivata? (Już przyjechałaś?)
  • Non è ancora partito. (Jeszcze nie wyjechał.)
  • Dove sei stata ieri? (Gdzie byłaś wczoraj?)

Częste błędy

  • ❌ Ho andato a Roma. → ✅ Sono andato a Roma. (andare łączy się z essere)
  • ❌ Anna è partito. → ✅ Anna è partita. (imiesłów zgadza się z podmiotem)
  • ❌ Siamo stato a casa. → ✅ Siamo stati a casa. (podmiot w liczbie mnogiej, imiesłów też)
  • ❌ Marco e Anna sono arrivate. → ✅ Marco e Anna sono arrivati. (grupa mieszana ma formę męską w liczbie mnogiej)
  • ❌ Ho stato a Roma. → ✅ Sono stato a Roma. (essere i stare łączą się z essere, z imiesłowem stato)

Krótkie sprawdzenie

Uzupełnij zdania w passato prossimo.

  1. Anna ____ (arrivare) alle otto.
  2. Noi (dwaj mężczyźni) ____ (partire) ieri.
  3. Le ragazze ____ (uscire) con gli amici.
  4. Tu (mężczyzna) non ____ (venire) alla festa.
  5. Luca e Giulia ____ (tornare) tardi.
  6. Ieri io (kobieta) ____ (andare) al mare.
Pokaż odpowiedzi
  1. è arrivata   2. siamo partiti   3. sono uscite   4. sei venuto   5. sono tornati   6. sono andata

Najważniejsze

  • Czasowniki ruchu i zmiany stanu tworzą zwykle passato prossimo z essere (sono andato, è arrivata), tak samo jak czasowniki zwrotne.
  • Z essere imiesłów zgadza się z podmiotem: -o, -a, -i, -e.
  • Grupa mieszana ma formę męską w liczbie mnogiej: Marco e Anna sono arrivati.
  • Nie każdy czasownik ruchu ma essere: camminare, viaggiare, nuotare mają avere.
  • Niektóre częste czasowniki mają imiesłów nieregularny: stato, venuto, nato, morto, rimasto.
  • Non stoi przed essere; già, ancora, mai stoją między dwiema częściami.