Czasownik „essere” (być: sono, sei, è...)

Io sono Marco. Sono di Milano.Jestem Marco. Jestem z Mediolanu.

essere to włoski czasownik „być”. Jest nieregularny, więc jego formy trzeba poznać takie, jakie są. Służy do przedstawiania się, mówienia, skąd się pochodzi, i opisywania osób i rzeczy.

W skrócie: sono (jestem), sei (jesteś), è (jest, a także grzecznościowe „Pan/Pani jest”), siamo (jesteśmy), siete (jesteście), sono (są).

Odmiana

Warto zauważyć dwie rzeczy:

• sono znaczy zarówno „jestem”, jak i „są”. Kontekst i reszta zdania pokazują, o które chodzi, a zaimek i tak zwykle się pomija (zob. Zaimki osobowe w roli podmiotu).
• è ma akcent pisany. Bez niego e znaczy „i”: Marco e Anna sono amici (Marco i Anna są przyjaciółmi) w odróżnieniu od Marco è italiano (Marco jest Włochem).

Grzecznościowe Lei ma taką samą formę jak lei: Lei è di Roma? (Czy Pan/Pani jest z Rzymu?). Więcej w lekcji Grzecznościowa forma Lei.

Do czego służy essere

essere mówi, kim lub czym ktoś lub coś jest, skąd pochodzi i jaki jest:

• Tożsamość: Sono Marco. / Lei è mia sorella. (Jestem Marco. / To moja siostra.)
• Zawód: Sono insegnante. / Lui è medico. (Jestem nauczycielem. / On jest lekarzem.) Po essere przed nazwą zawodu we włoskim zwykle pomija się rodzajnik, jak w tych przykładach.
• Pochodzenie i narodowość: Sono di Napoli. / Siamo italiani. (Jestem z Neapolu. / Jesteśmy Włochami.) Narodowości pisze się małą literą.
• Cechy: La casa è grande. / Sei molto gentile. (Dom jest duży. / Jesteś bardzo miły.)
• Miejsce: Sono a casa. / Dov'è la stazione? (Jestem w domu. / Gdzie jest dworzec?)

W polskim po „być” orzecznik rzeczownikowy często stoi w narzędniku (jestem lekarzem). We włoskim nie ma przypadków, więc rzeczownik zostaje bez zmian: sono medico.

Niektóre znaczenia wyraża się jednak innym czasownikiem. W odniesieniu do osób głód, pragnienie, zimno, gorąco, wiek i strach wyraża się przez avere („mieć”), podobnie jak w polskim: Ho fame (Jestem głodny), Ho vent'anni (Mam dwadzieścia lat). Temu zagadnieniu poświęcona jest osobna lekcja: Czasownik „avere” (mieć: ho, hai, ha...).

Przymiotniki zgadzają się z podmiotem

Po essere przymiotniki zgadzają się z podmiotem w rodzaju i liczbie:

• Marco è stanco. / Anna è stanca. (Marco jest zmęczony. / Anna jest zmęczona.)
• Marco e Luca sono stanchi. / Anna e Maria sono stanche. (Marco i Luca są zmęczeni. / Anna i Maria są zmęczone.)
• Grupa, w której jest przynajmniej jeden mężczyzna, przyjmuje męską liczbę mnogą: Marco e Anna sono stanchi.

Przymiotniki na -e mają jedną formę dla obu rodzajów (gentile, intelligente) i zmieniają się tylko w liczbie mnogiej (gentili, intelligenti). Szczegóły w lekcji Zgodność przymiotnika (rodzaj i liczba).

Pytania i przeczenie

• Pytania zachowują ten sam szyk. Pytania bez słowa pytającego mają zwykle intonację wznoszącą, a pytania ze słowem pytającym również nie wymagają zmiany szyku: Sei italiano? / Di dov'è Maria? (Jesteś Włochem? / Skąd jest Maria?)
• Przeczenie stawia non tuż przed czasownikiem: Non sono stanco. / Marco non è italiano. (Nie jestem zmęczony. / Marco nie jest Włochem.) Więcej w lekcji Przeczenie z non.

Częste błędy

• ❌ Io sei stanco. → ✅ Io sono stanco. (sei pasuje do tu, sono do io)
• ❌ Lui e italiano. → ✅ Lui è italiano. (è potrzebuje akcentu; e znaczy „i”)
• ❌ Noi siamo stanco. → ✅ Noi siamo stanchi. (przymiotnik zgadza się z podmiotem w liczbie mnogiej)
• ❌ Sono fame. → ✅ Ho fame. („Jestem głodny” wyraża się przez avere, nie przez essere)
• ❌ Marco sono italiano. → ✅ Marco è italiano. („on” w liczbie pojedynczej wymaga è, nie sono)

Krótkie sprawdzenie

Wstaw właściwą formę essere.

1. Noi ____ amici.
2. Maria ____ di Napoli.
3. Voi ____ studenti?
4. Io ____ stanca. (mówi kobieta)
5. Tu ____ italiano?
6. Loro ____ medici.

Najważniejsze informacje

• essere jest nieregularny: sono, sei, è, siamo, siete, sono.
• sono znaczy zarówno „jestem”, jak i „są”; kontekst i reszta zdania pokazują, o które chodzi.
• è (jest) zawsze ma akcent; e (bez akcentu) znaczy „i”.
• essere służy do tożsamości, zawodu, pochodzenia, cech i miejsca; przymiotniki po nim zgadzają się z podmiotem w rodzaju i liczbie.
• W odniesieniu do osób głód, pragnienie, zimno, gorąco i wiek wyraża się przez avere, nie przez essere.