Passato prossimo z avere (ho mangiato, hai parlato...)

Ieri abbiamo mangiato una pizza e ho preso un caffè.Wczoraj zjedliśmy pizzę, a ja wypiłem kawę.

Passato prossimo to czas, którego Włosi używają na co dzień, mówiąc o tym, co się wydarzyło i już się skończyło. Składa się z dwóch części: czasu teraźniejszego czasownika posiłkowego (tu avere) i imiesłowu czasownika, który mówi, co się stało: ho mangiato, hai parlato, abbiamo finito.

Krótko: avere (ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno) + imiesłów. W czasownikach regularnych imiesłów kończy się na -ato (czasowniki na -are), -uto (na -ere) lub -ito (na -ire).

Po polsku czas przeszły to jedna forma, która zmienia się według rodzaju i liczby (jadłem, jadłam, jedliśmy). Po włosku są to dwa słowa, a z avere imiesłów się nie zmienia: Marco ha mangiato, Maria ha mangiato. Osobę i liczbę pokazuje czasownik posiłkowy.

Dwie części

Najpierw czas teraźniejszy avere (zob. Czasownik „avere” (mieć: ho, hai, ha...)):

Potem imiesłów. W czasownikach regularnych odcina się końcówkę bezokolicznika i dodaje końcówkę imiesłowu:

Czasowniki na -care i -gare nie zmieniają pisowni w imiesłowie: cercare → ho cercato, pagare → ho pagato.

Co oznacza

Passato prossimo odpowiada polskim czasownikom w czasie przeszłym, zarówno dokonanym, jak i niedokonanym. Ho mangiato może znaczyć „zjadłem” albo „jadłem”, a kontekst podpowiada, o co chodzi:

• Ieri ho mangiato troppo. (Wczoraj zjadłem za dużo.)
• Ho già mangiato, grazie. (Już jadłem, dziękuję.)

Imiesłów się nie zmienia

Z avere imiesłów nie zmienia się według rodzaju ani liczby podmiotu:

• Marco ha parlato. (Marco rozmawiał.)
• Maria ha parlato. (Maria rozmawiała.)
• Marco e Maria hanno parlato. (Marco i Maria rozmawiali.)

Jedynym wyjątkiem jest zaimek dopełnienia bliższego przed czasownikiem: przy lo, la, li, le imiesłów zgadza się z nim (Ho visto Anna → L’ho vista, widziałem ją). Omówimy to później w Zgodność imiesłowu czasu przeszłego z zaimkami dopełnienia bliższego postawionymi przed czasownikiem.

Które czasowniki mają avere?

Większość czasowników łączy się z avere, w tym prawie wszystkie z dopełnieniem bliższym (mangiare una mela, vedere un film, comprare il pane) i wiele bez dopełnienia (dormire, lavorare, camminare, ridere). Mniejsza grupa, głównie czasowniki ruchu i zmiany stanu, łączy się z essere (sono andato, è arrivata). Zob. Passato prossimo z essere (zgodność).

Przeczenie i pytania

W zdaniu przeczącym non stoi przed czasownikiem posiłkowym:

• Non ho capito. (Nie zrozumiałem.)
• Luca non ha telefonato. (Luca nie dzwonił.)

Pytania zachowują szyk zdania twierdzącego, a w pytaniach zamkniętych intonacja idzie w górę. Zaimek pytajny stoi na początku:

• Hai finito? (Skończyłeś?)
• Che cosa hai mangiato? (Co jadłeś?)
• Con chi hai parlato? (Z kim rozmawiałeś?)

Małe słowa między dwiema częściami

Niektóre krótkie przysłówki stoją zwykle między czasownikiem posiłkowym a imiesłowem: già (już), appena (właśnie), ancora (jeszcze), mai (kiedykolwiek, nigdy) i sempre (zawsze):

• Ho già mangiato. (Już jadłem.)
• Ha appena chiamato. (Właśnie zadzwonił.)
• Non ho ancora finito. (Jeszcze nie skończyłem.)
• Non ho mai provato il sushi. (Nigdy nie próbowałem sushi.)
• Hai mai viaggiato in treno? (Czy kiedykolwiek podróżowałeś pociągiem?)

Określenia czasu, które mu towarzyszą

Te wyrażenia często pojawiają się z passato prossimo:

• ieri (wczoraj), ieri sera (wczoraj wieczorem)
• la settimana scorsa (w zeszłym tygodniu), l'anno scorso (w zeszłym roku)
• due giorni fa (dwa dni temu)
• stamattina (dziś rano), stasera (dziś wieczorem)

Nieregularne imiesłowy

Wiele częstych czasowników ma nieregularny imiesłów, na przykład fare → fatto, dire → detto, prendere → preso. Tworzy się je tak samo z avere, a znajdziesz je w Passato prossimo: częste nieregularne imiesłowy czasu przeszłego (fatto, detto, visto, preso...).

Częste błędy

• ❌ Ho mangiare la pizza. → ✅ Ho mangiato la pizza. (potrzebny jest imiesłów, nie bezokolicznik)
• ❌ Ho non capito. → ✅ Non ho capito. (non stoi przed ho)
• ❌ Mario ha parlata. → ✅ Mario ha parlato. (z avere imiesłów nie zgadza się z podmiotem)
• ❌ Ho andato al cinema. → ✅ Sono andato al cinema. (andare to czasownik ruchu i łączy się z essere)
• ❌ Ho già finisco. → ✅ Ho già finito. (druga część to zawsze imiesłów)

Krótkie sprawdzenie

Uzupełnij zdania w passato prossimo.

1. Ieri noi ____ (guardare) un bel film.
2. Tu ____ (capire) la lezione?
3. Loro ____ (vendere) la loro casa.
4. Marco non ____ (finire) i compiti.
5. Io ____ (ricevere) un messaggio da Anna.
6. Voi ____ già ____ (mangiare)?

Najważniejsze

• Passato prossimo tworzy się z czasu teraźniejszego czasownika posiłkowego i imiesłowu: w większości czasowników posiłkowym jest avere (ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno).
• Regularne imiesłowy kończą się na -ato (-are), -uto (-ere) i -ito (-ire): parlato, venduto, finito.
• Odpowiada polskiemu czasowi przeszłemu: Ho mangiato = „jadłem” lub „zjadłem”.
• Z avere imiesłów nie zgadza się z podmiotem.
• Non stoi przed czasownikiem posiłkowym: Non ho capito.
• Già, appena, ancora, mai i sempre stoją zwykle między czasownikiem posiłkowym a imiesłowem.
• Czasowniki ruchu i zmiany stanu łączą się zwykle z essere, a wiele częstych czasowników ma nieregularny imiesłów.