Le mele? Le ho comprate ieri.Jabłka? Kupiłem je wczoraj.

Z avere imiesłów zwykle się nie zmienia (ho comprato). Ale gdy zaimek dopełnienia bliższego lo, la, li, le stoi przed czasownikiem posiłkowym, imiesłów zgadza się z nim w rodzaju i liczbie, a ostatnia litera pokazuje, co zastępuje zaimek.

Krótko: Ho comprato le mele (rzeczownik po czasowniku → comprato się nie zmienia), ale Le ho comprate** (zaimek przed czasownikiem posiłkowym → comprate się zgadza).

W polskim czasownik w czasie przeszłym zgadza się z podmiotem (kupiłem, kupiłam), a nie z dopełnieniem: kupiłem je brzmi tak samo, czy chodzi o jabłka, czy o kurtkę. We włoskim końcówka imiesłowu podpowiada, o kim lub o czym mowa: o rodzaju męskim czy żeńskim, o jednej osobie czy o kilku.

1. Cztery formy

Imiesłów zgadza się w rodzaju i liczbie z rzeczownikiem, który zastępuje zaimek: -o (rodzaj męski, l. poj.), -a (rodzaj żeński, l. poj.), -i (rodzaj męski, l. mn.), -e (rodzaj żeński, l. mn.).

Zaimek Zastępuje Przykład
lo il libro L'ho comprato.
la la camicia L'ho comprata.
li i libri Li ho comprati.
le le camicie Le ho comprate.

Więcej przykładów:

  • Dove hai messo le chiavi? Le ho messe in tasca. (Gdzie położyłeś klucze? Włożyłem je do kieszeni.)
  • Hai visto Marco? Sì, l'ho visto poco fa. (Widziałeś Marca? Tak, widziałem go chwilę temu.)
  • E Giulia? L'ho vista ieri. (A Giulia? Widziałem ją wczoraj.)

W liczbie pojedynczej lo i la przed ho, hai, ha skracają się do l', więc imiesłów jest jedyną wskazówką rodzaju: L'ho visto znaczy „widziałem go”, L'ho vista „widziałem ją”. Formy liczby mnogiej li i le zazwyczaj się nie skracają: Li ho visti, Le ho viste.

Dotyczy to też pytań: Dove le hai comprate? Quanto l'hai pagata? (Ile za nią zapłaciłeś?)

2. Z mi, ti, ci, vi: dowolnie

Gdy zaimkiem dopełnienia bliższego jest mi, ti, ci, vi, zgodność jest dowolna. Obie formy są poprawne, a imiesłów idzie za rzeczywistą osobą (lub osobami), nie za rodzajem gramatycznym:

  • Anna mi ha visto / vista ieri. (mówi mężczyzna / mówi kobieta)
  • Ti ho chiamato / chiamata. (do mężczyzny / do kobiety)
  • Maria ci ha visti. (Maria nas widziała. Formy liczby mnogiej, takie jak visti czy viste, idą za grupą.)

Zgodność jest typowa raczej dla starannego pisma; w mowie imiesłów często pozostaje bez zmian.

3. Kiedy nie ma zgodności

Imiesłów nie zgadza się, gdy:

  • rzeczownik stoi po czasowniku: Ho comprato le mele. Zgodność pojawia się tylko wtedy, gdy przed czasownikiem posiłkowym stoi zaimek dopełnienia bliższego.
  • zaimek jest dopełnieniem dalszym (mi, ti, gli, le, ci, vi w znaczeniu „komuś”): Le ho scritto (napisałem do niej), Gli ho telefonato. Zobacz Zaimki dopełnienia dalszego (mi, ti, gli, le, ci, vi, gli/loro).

Uwaga: le może być zaimkiem dopełnienia bliższego („je”, rodzaj żeński, l. mn.) albo dalszego („jej”). Zgodność wywołuje tylko ten pierwszy: Le ho comprate (jabłka) a Le ho scritto (jej).

Przy ne („z tego, z nich”) zgodność ma własne reguły: zobacz Ne przy wyrażeniach ilości.

4. Z essere reguła jest inna

Czasowniki z essere zawsze uzgadniają imiesłów z podmiotem (Anna è arrivata), niezależnie od zaimka. Zobacz Passato prossimo z essere (zgodność). Ten artykuł dotyczy tylko avere i zaimka dopełnienia bliższego przed nim. O zaimkach i ich miejscu zobacz Zaimki dopełnienia bliższego (mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le) i Pozycja zaimków dopełnienia.

Częste błędy

  • ❌ Le ho comprato. (o jabłkach) → ✅ Le ho comprate.
  • ❌ Li ho visto. (o dzieciach) → ✅ Li ho visti.
  • ❌ Ho comprate le mele. → ✅ Ho comprato le mele. (rzeczownik po czasowniku: brak zgodności)
  • ❌ Le ho scritta. (napisałem do niej) → ✅ Le ho scritto. (zaimek dopełnienia dalszego nie wywołuje zgodności)

Krótkie sprawdzenie

Oto kilka zdań do przećwiczenia zastępowania rzeczownika zaimkiem i uzgadniania imiesłowu.

  1. Ho comprato le scarpe.
  2. Ho visto Marco.
  3. Hai mangiato la torta?
  4. Ho preso i biglietti.
  5. Hai chiamato Anna?
  6. Ho scritto a Maria.
Pokaż odpowiedzi
  1. Le ho comprate   2. L'ho visto   3. L'hai mangiata?   4. Li ho presi   5. L'hai chiamata?   6. Le ho scritto (zaimek dopełnienia dalszego, więc brak zgodności)

Najważniejsze

  • Z avere imiesłów zgadza się z lo, la, li, le, gdy zaimek stoi przed czasownikiem posiłkowym: L'ho vista, Li ho visti, Le ho comprate.
  • Przy mi, ti, ci, vi zgodność jest dowolna i idzie za rzeczywistą osobą.
  • Rzeczownik po czasowniku lub zaimek dopełnienia dalszego nie wywołują zgodności: Ho comprato le mele, Le ho scritto.
  • Przed ho, hai, ha lo/la skracają się do l', więc rodzaj pokazuje imiesłów.
  • Z essere imiesłów zgadza się z podmiotem, to inna reguła.