Zaimki dopełnienia dalszego (mi, ti, gli, le, ci, vi, gli/loro)

Domani gli telefono e gli spiego tutto.Jutro do niego zadzwonię i wszystko mu wyjaśnię.

Dopełnienie dalsze to osoba, do której skierowana jest czynność, która ją otrzymuje albo jej dotyczy. We włoskim wprowadza je przyimek a: Scrivo a Marco (Piszę do Marca), Compro un regalo a Marco (Kupuję Marcowi prezent). Wyrażenie z per (un regalo per Marco) nie jest zastępowane tymi zaimkami. Żeby nie powtarzać rzeczownika, włoski używa zaimka dopełnienia dalszego przed czasownikiem: Gli scrivo. (Piszę do niego.)

Krótko: mi, ti, gli, le, ci, vi, gli. Zaimek zastępuje a + osoba i stoi przed czasownikiem w formie osobowej: Le telefono. Non gli rispondo. Ti do un consiglio. W trzeciej osobie liczby pojedynczej są dwie formy: gli (jemu) i le (jej).

To powinno ci być znajome: polski celownik (mi, ci, mu, jej, nam, wam, im) odpowiada mi, ti, gli, le, ci, vi, gli. Ale rząd czasowników bywa inny: pomagać łączy się z celownikiem (pomagam mu), a aiutare z dopełnieniem bliższym (lo aiuto).

Formy

Dla „im” istnieje też loro, które stoi po czasowniku i brzmi bardziej oficjalnie: Scrivo loro una lettera. W mowie codziennej zwykle używa się gli. O grzecznościowym Lei zob. Grzecznościowa forma Lei.

Zastępowanie a + osoba

• Scrivo a Marco. → Gli scrivo. (Piszę do Marca. → Piszę do niego.)
• Telefono ad Anna. → Le telefono. (Dzwonię do Anny. → Dzwonię do niej.)
• Rispondo ai miei amici. → Gli rispondo. (Odpowiadam przyjaciołom. → Odpowiadam im.)
• Spiego la lezione a voi. → Vi spiego la lezione. (Tłumaczę wam lekcję.)

Czasowniki z a + osoba

Tak działa wiele częstych czasowników: dare (dawać), dire (mówić), scrivere, telefonare, rispondere, chiedere, regalare, spiegare, mandare, servire, piacere. Zob. Konstrukcja z piacere: Mi piace il caffè.

Uwaga: włoski czasownik może łączyć się z osobą przez a tam, gdzie w twoim języku jest dopełnienie bliższe, i odwrotnie. Aiutare ma dopełnienie bliższe (Lo aiuto, pomagam mu), a telefonare i rispondere mają a (Gli telefono, Gli rispondo).

Przeczenie i pytania

Non stoi przed zaimkiem, a w pytaniu zaimek też stoi przed czasownikiem:

• Non le scrivo mai. (Nigdy do niej nie piszę.)
• Mi puoi dare un bicchiere? (Możesz mi dać szklankę?)
• Che cosa ti ha detto? (Co ci powiedział?)

Po bezokoliczniku zaimek może się z nim łączyć (Posso darti un consiglio, Devo scriverle), a przy trybie rozkazującym twierdzącym stoi po czasowniku (Dimmi!). Zob. Pozycja zaimków dopełnienia.

W passato prossimo

Zaimek stoi przed czasownikiem posiłkowym, a imiesłów nie zgadza się z zaimkiem dopełnienia dalszego: Le ho scritto (Napisałem do niej), a nie Le ho scritta. Porównaj L'ho vista (Widziałem ją) z zaimkiem dopełnienia bliższego. Zob. Zaimki dopełnienia bliższego (mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le).

Częste błędy

• ❌ Lo telefono domani. → ✅ Gli telefono domani. (telefonare łączy się z a, więc zaimek dopełnienia dalszego)
• ❌ Gli scrivo do kobiety → ✅ Le scrivo. (le znaczy „jej”)
• ❌ Scrivo gli. → ✅ Gli scrivo. (zaimek stoi przed czasownikiem)
• ❌ Le ho scritta. → ✅ Le ho scritto. (imiesłów zgadza się tylko z poprzedzającym zaimkiem dopełnienia bliższego, nie z le)

Krótkie sprawdzenie

Zastąp a + osoba zaimkiem.

1. Scrivo a Marco. → ____ scrivo.
2. Telefono ad Anna. → ____ telefono.
3. Rispondo ai miei amici. → ____ rispondo.
4. Luca dà un libro a me. → Luca ____ dà un libro.
5. Spiego la lezione a voi. → ____ spiego la lezione.
6. Ho scritto a Maria. → ____ ho scritto.

Najważniejsze

• Zaimki dopełnienia dalszego zastępują a + osoba: mi, ti, gli, le, ci, vi, gli.
• W liczbie pojedynczej trzeciej osoby są dwie formy: gli (jemu) i le (jej); grzecznościowo Le.
• Stoją przed czasownikiem w formie osobowej: Gli telefono.
• „Im” to w mowie codziennej gli, a w bardziej oficjalnej loro po czasowniku.
• W passato prossimo imiesłów nie zgadza się z zaimkiem: Le ho scritto.
• Nie myl ich z zaimkami dopełnienia bliższego: Lo vedo, ale Gli telefono.