Czy pan mieszka w Warszawie? Czy pani jest nauczycielką? Czy państwo mają dzieci?O senhor mora em Varsóvia? A senhora é professora? Os senhores têm filhos?
O polonês tem duas maneiras de se dirigir a alguém. Com amigos, família, crianças e em muitas situações informais, usa-se ty (uma pessoa) e wy (várias pessoas), como em Pronomes pessoais. Com pessoas que não conhecemos bem, ou em situações corteses e oficiais, usa-se pan, pani ou państwo, e o verbo fica na terceira pessoa.
Em resumo: pan = «o senhor» (para um homem), pani = «a senhora» (para uma mulher), państwo = «os senhores» para um casal ou um grupo misto; o verbo tem a mesma forma de ele / ela / eles (pan mieszka, pani mieszka, państwo mieszkają).
No português do Brasil, o senhor / a senhora funcionam de modo parecido, com o verbo na terceira pessoa (o senhor mora). Já você não corresponde a pan / pani: costuma corresponder ao tratamento informal, ou seja, a ty. No plural, o polonês tem panowie, panie e państwo; wy é informal.
pan, pani e państwo
Pan e pani são substantivos: pan é um homem (também «senhor») e pani é uma mulher (também «senhora»). Como são substantivos, o verbo que vem depois fica na terceira pessoa, exatamente como com on ou ona. Para várias pessoas, o polonês distingue a quem nos dirigimos:
| Singular | Plural | |
|---|---|---|
| um homem | pan | panowie (homens) |
| uma mulher | pani | panie (mulheres) |
| um casal ou um grupo misto | państwo |
- Pan jest lekarzem. (O senhor é médico, dito a um homem.)
- Pani czyta książkę. (A senhora lê um livro, dito a uma mulher.)
- Panowie mieszkają w Krakowie. (Os senhores moram em Cracóvia, dito a um grupo de homens.)
- Panie są z Polski. (As senhoras são da Polônia, dito a um grupo de mulheres.)
- Państwo mają samochód. (Os senhores têm um carro, dito a um casal.)
O verbo tem a forma normal de terceira pessoa: -a ou -e no singular (mieszka, czyta, pisze) e -ą ou -ją no plural (mieszkają, czytają), como em Presente: verbos em -am, -asz. Com być, as formas são jest (singular) e są (plural), veja O verbo być (ser/estar) no presente.
Os adjetivos e os verbos no passado concordam com a pessoa a quem nos dirigimos, e não com a própria palavra pan ou pani:
- Pan jest zmęczony. Pani jest zmęczona. (O senhor está cansado. A senhora está cansada.)
- Pan był w domu. Pani była w domu. Panie były w domu. Państwo byli w domu. (O senhor / a senhora / os senhores estavam em casa.)
Um grupo com pelo menos um homem usa o plural masculino pessoal, por isso państwo vai com byli; é a mesma divisão de Plural dos substantivos no nominativo. A palavra państwo também significa «Estado» ou «país», mas no tratamento cortês refere-se apenas a pessoas.
Pan e pani com nome ou título
Pan e pani também significam «senhor» e «senhora» diante de um sobrenome, de um nome próprio ou de um título:
- To jest pan Nowak. To jest pani Kowalska. (Este é o senhor Nowak. Esta é a senhora Kowalska.)
- pan doktor, pani profesor, pani dyrektor
Quando chamamos alguém com cortesia pelo nome ou pelo título, o polonês normalmente usa o vocativo, uma forma especial para chamar uma pessoa: Panie Piotrze, Pani Anno, Panie doktorze. Repare que pan vira panie, enquanto pani não muda. Também se pode começar um pedido com proszę («por favor»): Proszę pana, gdzie jest dworzec? (Com licença, onde fica a estação?) e Proszę usiąść. (Sente-se, por favor.) Przepraszam pana e Dziękuję pani contêm outras formas de pan e pani, que virão mais tarde; por ora basta aprendê-las como expressões prontas.
Em cartas e e-mails, Pan, Pani e Państwo costumam ser escritos com letra maiúscula; em textos comuns, com minúscula.
Quando usar ty e como passar ao tratamento informal
Usa-se pan / pani / państwo com adultos desconhecidos, atendentes, funcionários, médicos, professores e qualquer pessoa a quem se queira mostrar respeito. Usa-se ty com a família, os amigos, as crianças e, em muitos locais de trabalho e entre jovens, também com os colegas. O que se espera depende da situação, da idade e do local de trabalho; na dúvida, o mais seguro é começar pelo tratamento formal.
A passagem do tratamento formal ao informal tem nome próprio: przejść na ty (passar para o ty). Em geral quem propõe é a pessoa mais velha, o anfitrião ou quem tem posição mais alta: Może przejdziemy na ty? (Podemos nos tratar por tu?) Enquanto ninguém propõe, continua-se com pan / pani.
Não se misturam os dois: depois de dizer pan ou pani, o verbo continua na terceira pessoa.
Erros comuns
- ❌ Czy pan mieszkasz w Warszawie? → ✅ Czy pan mieszka w Warszawie? (depois de pan, o verbo fica na terceira pessoa, não na forma de ty)
- ❌ Państwo jest z Polski. → ✅ Państwo są z Polski. (państwo é plural e pede o verbo no plural)
- ❌ Pani jest zmęczony. → ✅ Pani jest zmęczona. (o adjetivo concorda com a mulher a quem se fala)
- ❌ Czy ty mieszka w Krakowie? → ✅ Czy pan mieszka w Krakowie? ou ✅ Czy ty mieszkasz w Krakowie? (não se combina ty com um verbo na terceira pessoa)
- ❌ Dzień dobry, pani Piotrze. → ✅ Dzień dobry, panie Piotrze. (um homem é pan, no vocativo panie)
Teste rápido
Escolha a palavra ou a forma verbal correta.
- A um homem que você não conhece: Czy ___ czyta gazetę?
- A uma mulher: Czy pani ___ (mieszkać) w Poznaniu?
- A um casal: Czy ___ mają dzieci?
- A um amigo: Czy ___ jesteś w domu?
- A uma mulher: Pani jest ___ (zmęczony / zmęczona)?
- A um grupo misto: Państwo ___ (jest / są) z Polski?
Mostrar as respostas
- pan 2. mieszka 3. państwo 4. ty 5. zmęczona 6. są
Que tal colocar isso em prática?
-
Fale em voz alta no celular — O app para Android traz palavras novas todo dia para o seu nível e deixa você conversar sobre qualquer assunto, com correções gentis.
- Experimente um exercício curto — Sua tutora monta a prática em torno dos temas que você está aprendendo. Começar a praticar →
- Confira as suas próprias frases — Escreva algo e veja o que poderia soar mais natural. Experimentar o corretor →
Pontos principais
- O tratamento cortês é pan (para um homem), pani (para uma mulher) e państwo (para um casal ou um grupo misto); para grupos de um só sexo há panowie e panie.
- O verbo que vem depois fica na terceira pessoa, como com on / ona / oni: Pan mieszka, Państwo mają.
- Os adjetivos e os verbos no passado concordam com a pessoa ou o grupo real: Pani jest zmęczona, Państwo byli.
- Pan / pani também significam «senhor / senhora» diante de um nome ou título; o vocativo de pan é panie (Panie Piotrze), e pani continua pani.
- Ty e wy são para família, amigos e crianças; em situações corteses costuma-se esperar que a pessoa mais velha ou de posição mais alta proponha przejść na ty.
- Não se misturam as formas de ty com pan / pani: com o tratamento cortês, o verbo continua na terceira pessoa.