Laisser i czasowniki percepcji + bezokolicznik

Je laisse mon fils conduire.Pozwalam synowi prowadzić.

Laisser i czasowniki percepcji, takie jak voir, entendre, regarder, écouter i sentir, mogą łączyć się bezpośrednio z bezokolicznikiem — bez que, bez osobnego zdania podrzędnego — żeby opisać pozwalanie komuś coś zrobić albo postrzeganie, jak ktoś coś robi. Działa to podobnie jak faire + bezokolicznik, z jedną miłą różnicą: osoba wykonująca czynność ma więcej swobody co do tego, gdzie stoi w zdaniu.

W skrócie: laisser/voir/entendre + bezokolicznik, bez que — kiedy bezokolicznik nie ma własnego dopełnienia, osoba wykonująca czynność może stać tuż przed nim albo tuż po nim; gdy tylko bezokolicznik ma własne dopełnienie, stoi ona przed nim.

Laisser + bezokolicznik: pozwalanie komuś coś zrobić

Kiedy bezokolicznik nie ma własnego dopełnienia, oba szyki są równie poprawne:

• Je laisse mon fils conduire. / Je laisse conduire mon fils. (Pozwalam synowi prowadzić.)
• Elle laisse les enfants jouer dehors. / Elle laisse jouer dehors les enfants. (Pozwala dzieciom bawić się na dworze.)

Ale gdy tylko bezokolicznik ma już własne dopełnienie bliższe, osoba, której się pozwala, stoi przed bezokolicznikiem — odwrotny szyk (bezokolicznik, jego dopełnienie, a potem osoba, której się pozwala) nie jest naturalną alternatywą jak wyżej, więc to naprawdę jedyna opcja, a nie tylko ta jaśniejsza. Nie trzeba tu żonglować à/par, jak wymaga tego faire, bo sam szyk zdania rozdziela role:

• Elle laisse son fils manger le gâteau. (Pozwala synowi zjeść ciasto.) — son fils (kto je) stoi zaraz po laisser; le gâteau (co się je) następuje po bezokoliczniku.

Polski ma swój odpowiednik przy „pozwalać”: Pozwalam synowi prowadzić też łączy czasownik z bezokolicznikiem, choć osoba, której się pozwala, przyjmuje celownik (synowi), a nie biernik jak francuski laisser. Przy czasownikach percepcji polski też dopuszcza bezokolicznik — Widziałem brata wychodzić — o ile bezokolicznik jest niedokonany (wychodzić, nie dokonane wyjść, które tu brzmi nienaturalnie); obok tego równie naturalne, a w mowie potocznej częstsze, jest zdanie z „jak”: Widziałem, jak brat wychodził.

Czasowniki percepcji + bezokolicznik: voir, entendre, regarder...

Czasowniki percepcji działają według tego samego schematu. Kiedy bezokolicznik nie ma dopełnienia, postrzegany podmiot może stać przed nim albo po nim, choć postawienie go przed jest naturalniejszym, częstszym wyborem w codziennym francuskim:

• Je vois mon frère partir. (Widzę, jak mój brat wychodzi.) — naturalniejsze niż Je vois partir mon frère, choć oba są poprawne gramatycznie.
• Elle regarde le soleil se coucher. (Patrzy, jak słońce zachodzi.)

Ale gdy tylko bezokolicznik ma własne dopełnienie, postrzegany podmiot musi stać przed nim — J'entends chanter une chanson les enfants nie jest naturalną alternatywą dla poniższej wersji:

• J'entends les enfants chanter une chanson. (Słyszę, jak dzieci śpiewają piosenkę.)

Gdzie trafia zaimek

Dokładnie tak jak przy faire, zaimek dopełnieniowy zastępujący osobę, której się pozwala, albo postrzegany podmiot, staje tuż przed czasownikiem odmienionym — laisser, voir, entendre —, nigdy przy bezokoliczniku, mimo że zwykły czasownik modalny postawiłby go właśnie tam:

• Je laisse mon fils conduire. → Je le laisse conduire. (Pozwalam mu prowadzić.) — nie Je laisse le conduire w tym znaczeniu; to zdanie jest poprawne gramatycznie, ale znaczy coś innego ("pozwalam mu to prowadzić", gdzie le jest dopełnieniem conduire, a nie osobą, której pozwala się prowadzić).
• Je vois mon frère partir. → Je le vois partir. (Widzę, jak on wychodzi.) — nigdy ❌ Je vois le partir.

Imiesłów bierny: zgoda tylko wtedy, gdy osoba sama wykonuje czynność

W czasie złożonym imiesłów bierny czasownika percepcji zgadza się z poprzedzającym dopełnieniem bliższym — ale tylko wtedy, gdy to dopełnienie samo wykonuje czynność bezokolicznika, a nie gdy czynność jest na nim wykonywana. To ta sama zasada poprzedzającego dopełnienia bliższego, którą już znasz, z jednym dodatkowym niuansem właściwym tej konstrukcji:

• La femme que j'ai vue sortir. (Kobieta, którą widziałem wychodzącą.) — zgoda jest, bo la femme sama wychodzi — jest podmiotem przy sortir.
• La chanson que j'ai entendu chanter. (Piosenka, którą słyszałem śpiewaną.) — zgody nie ma, bo la chanson to to, co jest śpiewane — dopełnienie przy chanter, a nie ten, kto śpiewa.

Laissé przed bezokolicznikiem działa inaczej: we współczesnym francuskim (po reformie ortograficznej z 1990 roku) zawsze pozostaje niezmienne, tak jak fait — *Je **l'*ai laissé partir (nawet przy rodzaju żeńskim l'), nigdy laissée.

Częste błędy

• ❌ J'ai vu ma sœur partie. → ✅ J'ai vu ma sœur partir. (drugi czasownik zostaje bezokolicznikiem — tutaj nigdy nie zamienia się w imiesłów bierny)
• ❌ Je vois le partir. → ✅ Je le vois partir. (zaimek staje przed czasownikiem odmienionym, nie przy bezokoliczniku)
• ❌ La chanson que j'ai entendue chanter. → ✅ La chanson que j'ai entendu chanter. (la chanson jest dopełnieniem przy chanter, a nie tym, kto śpiewa — brak zgody)

Sprawdź się

Co warto zapamiętać

• Laisser i czasowniki percepcji (voir, entendre, regarder, écouter, sentir) łączą się bezpośrednio z bezokolicznikiem — bez que, bez osobnego zdania — żeby opisać pozwalanie na coś lub postrzeganie czynności.
• Inaczej niż przy faire + bezokolicznik, osoba wykonująca czynność albo postrzegana może stać przed lub po bezokoliczniku, dopóki nie ma on własnego dopełnienia; gdy tylko je ma, musi stać przed nim.
• Zaimek dopełnieniowy staje tuż przed czasownikiem odmienionym (laisser, voir, entendre...), nigdy przy bezokoliczniku.
• Imiesłów bierny czasownika percepcji zgadza się z poprzedzającym dopełnieniem bliższym tylko wtedy, gdy wykonuje ono czynność bezokolicznika — la femme que j'ai vue sortir, ale la chanson que j'ai entendu chanter.
• Laissé + bezokolicznik pozostaje niezmienne we współczesnym francuskim, inaczej niż zasada dla czasowników percepcji powyżej.