Dzień dobry, chciałbym zamówić kawę. Czy mógłbym też prosić o wodę?
Tryb przypuszczający to forma, której używamy bez przerwy: pozwala grzecznie prosić (Czy mógłbyś mi pomóc?), mówić, co chcielibyśmy (Chciałbym kawę.), i proponować, co moglibyśmy zrobić (Moglibyśmy pójść do kina.). Tworzymy go z formy czasu przeszłego czasownika i partykuły by, która niesie końcówkę osobową, dlatego forma pokazuje też, czy mówi mężczyzna, czy kobieta.
W skrócie: forma czasu przeszłego + by + końcówka: chciał + -bym = chciałbym (mówi mężczyzna), chciała + -bym = chciałabym (mówi kobieta). Grzecznie pytamy: Czy mógłbyś…? (mężczyznę) albo Czy mogłabyś…? (kobietę) i bezokolicznik, a o swoim życzeniu mówimy: Chciałbym / Chciałabym + rzeczownik albo bezokolicznik.
Po angielsku I would like i Could you…? brzmią tak samo, niezależnie od tego, czy mówi mężczyzna, czy kobieta, a would i could to osobne słowa przed bezokolicznikiem. Po polsku tryb przypuszczający opiera się na formie czasu przeszłego, która ma rodzaj: mężczyzna mówi chciałbym, kobieta chciałabym, a w mógłbyś i mogłabyś rodzaj zależy od tego, do kogo mówimy.
Jak tworzymy tryb przypuszczający
Bierzemy formę czasu przeszłego czasownika (zob. Czas przeszły: formy -ł, -ła, -ło) i dodajemy by z końcówką osobową: -bym (ja), -byś (ty), -by (on, ona, ono), -byśmy (my), -byście (wy), -by (oni, one). Rodzaj i liczba pochodzą z formy czasu przeszłego, tak jak w czasie przeszłym (o liczbie mnogiej zob. Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa (oni vs. one, dobrzy vs. dobre)).
| Osoba | Rodzaj męski | Rodzaj żeński |
|---|---|---|
| ja | chciałbym | chciałabym |
| ty | chciałbyś | chciałabyś |
| on / ona / ono | chciałby | chciałaby (ono: chciałoby) |
| my | chcielibyśmy | chciałybyśmy |
| wy | chcielibyście | chciałybyście |
| oni / one | chcieliby | chciałyby |
W liczbie mnogiej lewa kolumna dotyczy grup, w których jest co najmniej jeden mężczyzna, a prawa grup złożonych z samych kobiet (oraz rzeczy i zwierząt).
Inne czasowniki działają tak samo, a czasowniki nieregularne zachowują tematy czasu przeszłego (zob. Czas przeszły: tematy nieregularne i końcówki osobowe (mógł, szedł, jadł)):
- móc → mógłbym / mogłabym
- być → byłbym / byłabym, byłoby
- wolić → wolałbym / wolałabym
Grzeczne prośby i życzenia
Tryb przypuszczający łagodzi prośbę albo życzenie w porównaniu z czasem teraźniejszym (Chcę kawę może brzmieć szorstko, Chciałbym kawę jest grzeczne). Żeby poprosić kogoś o coś, używamy Czy mógłbyś…? i bezokolicznika:
- Chciałbym zamówić kawę.
- Chciałabym zapłacić kartą.
- Czy mógłbyś mi pomóc?
- Czy mogłabyś zamknąć okno?
- Czy mógłbym zapytać o cenę?
- Czy mógłby pan powtórzyć?
W chciałbym / chciałabym forma pokazuje rodzaj osoby, która mówi. W mógłbyś / mogłabyś pokazuje rodzaj osoby, do której mówimy. Wobec pana i pani używamy trzeciej osoby: mógłby pan, mogłaby pani (zob. Formy grzecznościowe: pan / pani / państwo). Po chciałbym może stać rzeczownik (Chciałbym kawę) albo bezokolicznik (Chciałbym zapłacić).
Co moglibyśmy albo zrobilibyśmy
Tryb przypuszczający sam w sobie nie wyraża możliwości. Sens możliwości wynika z czasownika móc: mógłbym znaczy „byłbym w stanie”:
- Mógłbym przyjść jutro.
- Moglibyśmy pójść do kina.
- Wolałbym herbatę.
- Pomógłbym ci, ale nie mam czasu.
- Byłoby miło.
Zdania z „jeśli” i „gdyby” (Gdybym miał czas, pomógłbym ci) to osobny temat, zob. Zdania warunkowe z „gdyby” (gdybym miał, kupiłbym). Tutaj tryb przypuszczający stoi samodzielnie, jako grzeczna albo ostrożna wypowiedź.
Gdzie stoi „by”
Partykuła zwykle jest częścią czasownika (chciałbym), ale może też stać jako osobne słowo, często po zaimku albo słowie pytającym. Końcówka osobowa idzie wtedy razem z nią: bym, byś, by, byśmy, byście, by.
- Ja bym wolał herbatę.
- Gdzie byś chciał mieszkać?
- Co byś zjadł?
Przy słowach bezosobowych z lekcji Konstrukcje bezosobowe (można, trzeba, nie wolno, warto) by stoi samodzielnie po słowie bezosobowym, a potem następuje bezokolicznik:
- Można by pójść do kina.
- Trzeba by zapytać.
Typowe błędy
- ❌ Chciałbym kawę. (mówi kobieta) → ✅ Chciałabym kawę. (forma pokazuje rodzaj mówiącej osoby)
- ❌ Chciałem bym kawę. → ✅ Chciałbym kawę. (by łączy się z formą na -ł, a nie ze zwykłą końcówką czasu przeszłego -em)
- ❌ Czy mógłbyś mi pomóc, proszę pani? → ✅ Czy mogłaby pani mi pomóc? (wobec pana i pani używamy trzeciej osoby)
- ❌ Chcielibyśmy. (mówi grupa kobiet) → ✅ Chciałybyśmy. (-liby- tylko wtedy, gdy w grupie jest co najmniej jeden mężczyzna)
- ❌ Chciałbym kupię chleb. → ✅ Chciałbym kupić chleb. (następny czasownik stoi w bezokoliczniku)
Szybki sprawdzian
Uzupełnij lukę właściwą formą.
- ___ kawę. (mówi kobieta)
- Czy ___ mi pomóc? (do mężczyzny)
- Czy ___ zamknąć okno? (do kobiety)
- Czy ___ pan powtórzyć? (grzecznie, do mężczyzny)
- ___ pójść do kina. (same kobiety)
- ___ pójść do kina jutro. (grupa mieszana)
- Ja ___ herbatę. (mówi mężczyzna, by jako osobne słowo)
- ___ by zapytać. (coś jest konieczne)
Pokaż odpowiedzi
- Chciałabym 2. mógłbyś 3. mogłabyś 4. mógłby 5. Chciałybyśmy 6. Moglibyśmy 7. bym wolał 8. Trzeba
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Tryb przypuszczający to forma czasu przeszłego + by z końcówkami osobowymi: chciałbym, mógłbyś, moglibyśmy.
- Forma pokazuje rodzaj: chciałbym (mężczyzna), chciałabym (kobieta); w liczbie mnogiej -liby- (grupa z co najmniej jednym mężczyzną) i -łyby- (same kobiety, rzeczy).
- Prośby: Czy mógłbyś…? / Czy mogłabyś…? / Czy mógłby pan…? + bezokolicznik. Życzenia: Chciałbym / Chciałabym….
- By może stać osobno (Ja bym wolał…, Co byś zjadł?) i występuje po słowach bezosobowych (Można by…).
- Zdania z gdyby („jeśli”) pojawią się później, zob. Zdania warunkowe z „gdyby” (gdybym miał, kupiłbym).