Subjuntivo przy niekonkretnym lub nieistniejącym poprzedniku

Busco un piso que tenga balcón.Szukam mieszkania, które ma balkon.

Zdanie względne z que opisuje osobę lub rzecz, a hiszpański wybiera tryb w zależności od tego, czy ta osoba lub rzecz jest znana i realna (tryb oznajmujący), czy niekonkretna albo możliwe, że nieistniejąca (subjuntivo). Jeśli masz na myśli konkretne mieszkanie, mówisz tiene. Jeśli pasowałoby każde mieszkanie z balkonem i nawet nie wiesz, czy jakieś istnieje, mówisz tenga.

W skrócie: zdanie względne opisujące coś konkretnego i realnego stoi w trybie oznajmującym (un piso que tiene balcón, „mieszkanie, które ma balkon”). Zdanie opisujące coś niekonkretnego, upragnionego lub nieistniejącego stoi w subjuntivo (un piso que tenga balcón, no hay ningún piso que tenga balcón). Opisywane słowo nazywa się poprzednikiem.

W polskim zdanie względne zwykle zostaje w trybie oznajmującym w obu przypadkach („szukam mieszkania, które ma balkon”; „nie znam nikogo, kto mówi po rosyjsku”), choć czasem pojawia się tryb przypuszczający („które miałoby balkon”). W hiszpańskim różnicę zawsze widać w formie czasownika: tiene albo tenga.

Konkretne czy nie: to samo zdanie, dwa znaczenia

Tryb w zdaniu względnym mówi słuchaczowi, o jakiego rodzaju rzeczy mowa:

• Busco un piso que tiene balcón. (Znam jedno konkretne mieszkanie i ono ma balkon.)
• Busco un piso que tenga balcón. (Chcę mieszkania z balkonem. Każde się nada i nie wiem, czy jakieś znajdę.)
• Tengo una amiga que habla ruso. (Mam przyjaciółkę, która mówi po rosyjsku. Ona istnieje.)
• Necesito una amiga que hable ruso. (Potrzebuję przyjaciółki, która mówi po rosyjsku. Jeszcze takiej nie mam.)

Czasowniki chcenia, potrzeby, szukania i prośby (buscar, necesitar, querer, preferir, pedir) bardzo często wprowadzają takie niekonkretny poprzednik, bo to, czego się chce, może nie istnieć albo się nie znaleźć. Same z siebie jednak nie wymuszają subjuntivo. Busco el libro que escribió mi tío (konkretna książka) wymaga trybu oznajmującego.

Po buscar konkretna osoba dostaje a osobowe, a niekonkretna raczej nie: Busco a la secretaria que habla inglés (tę, którą znam) a Busco una secretaria que hable inglés (dowolną odpowiednią sekretarkę). Samo a nie jest jednak niezawodnym sygnałem i spotyka się też Busco a una secretaria que hable inglés. Alguien i nadie mają je zawsze wtedy, gdy są dopełnieniem bliższym (Busco a alguien que hable ruso), ale nie jako podmiot (Hay alguien que sabe arreglarlo). O a osobowym zob. osobowe a.

Nieistniejące: no hay nadie que, no conozco a nadie que

Gdy zdanie główne mówi, że nikt ani nic takiego nie istnieje, zdanie względne stoi w subjuntivo, bo nie ma nic realnego do opisania:

• No hay nadie que sepa arreglar esto. (Nie ma nikogo, kto umiałby to naprawić.)
• No conozco a nadie que hable ruso. (Nie znam nikogo, kto mówiłby po rosyjsku.)
• Aquí no hay nada que me guste. (Nie ma tu niczego, co by mi się podobało.)
• No existe ningún método que funcione siempre. (Nie istnieje żadna metoda, która działałaby zawsze.)

Odpowiednik twierdzący stoi w trybie oznajmującym, bo teraz rzecz istnieje: Hay alguien que sabe arreglarlo. (Jest ktoś, kto umie to naprawić.) Conozco a alguien que habla ruso. (Znam kogoś, kto mówi po rosyjsku.) Słowa alguien, nadie, algo, nada, ninguno omawiają zaimki nieokreślone i słowa przeczące.

Pytania: odpowiedzi jeszcze się nie zna

W pytaniu subjuntivo pokazuje, że mówiący nie wie, czy taka osoba lub rzecz istnieje, a tryb oznajmujący sugeruje, że tego oczekuje lub zakłada:

• ¿Hay alguien que sepa arreglar esto? (Czy jest ktoś, kto umie to naprawić?) Mówiący nie ma pojęcia.
• ¿Conoces a alguien que hable ruso? (Znasz kogoś, kto mówi po rosyjsku?) Naprawdę otwarte pytanie.
• ¿Conoces a alguien que habla ruso? Mówiący trochę liczy na „tak”.

Po czasowniku w przeszłości: imperfecto de subjuntivo

Obowiązuje tu zwykła reguła następstwa czasów. Gdy czasownik główny stoi w przeszłości lub w trybie warunkowym, zdanie względne zwykle stoi w imperfecto de subjuntivo, dla tego, co jest równoczesne z czasownikiem głównym lub późniejsze:

• Buscaba un piso que tuviera balcón. (Szukałem mieszkania, które miało balkon.)
• Quería una secretaria que hablara inglés. (Chciałem sekretarki, która mówiłaby po angielsku.)
• No había nadie que lo supiera. (Nie było nikogo, kto by to wiedział.)
• Me gustaría vivir en una ciudad que estuviera cerca del mar. (Chciałbym mieszkać w mieście położonym blisko morza.)

Jeśli opisywana sytuacja jest wcześniejsza niż czasownik główny, używa się zamiast tego pluscuamperfecto de subjuntivo: No había nadie que lo hubiera visto. (Nie było nikogo, kto by to widział.) Zob. pluscuamperfecto de subjuntivo. Formy imperfecto są w imperfecto de subjuntivo; formy na -se (tuviese, hablase) są równie poprawne.

Otwarte: cualquier ... que i lo que quieras

Ta sama logika dotyczy słów oznaczających „jakikolwiek” i „cokolwiek”, bo wskazują na coś jeszcze niezidentyfikowanego:

• Cualquier persona que llegue tarde esperará fuera. (Każdy, kto się spóźni, poczeka na zewnątrz.)
• Llévate lo que quieras. (Weź, co chcesz.) Zaimek lo que wprowadza artykuł lo que.
• Hazlo como prefieras. (Zrób to tak, jak wolisz.)

Mówiący zostawia tu wybór otwarty, więc nic w zdaniu nie jest ustalonym faktem.

Częste błędy

• ❌ No conozco a nadie que habla ruso. → ✅ No conozco a nadie que hable ruso. (po nadie lub ninguno nie opisuje się niczego realnego, więc stoi subjuntivo.)
• ❌ No hay nada que me gusta. → ✅ No hay nada que me guste. (ta sama reguła z nada.)
• ❌ No había nadie que lo sabía. → ✅ No había nadie que lo supiera. (czasownik główny w przeszłości wymaga subjuntivo przeszłego, tu imperfecto.)

Sprawdź się

1. Uzupełnij: Necesito un coche que ___ (ser) barato y fiable. (dowolny odpowiedni samochód)
2. Uzupełnij: Tengo un vecino que ___ (tocar) el violín. (realny sąsiad)
3. Uzupełnij: No hay nadie en la oficina que ___ (saber) la respuesta.
4. Uzupełnij: Quería una casa que ___ (tener) jardín.
5. Jaka jest różnica między Busco a la profesora que habla alemán a Busco una profesora que hable alemán?

Najważniejsze informacje

• Tryb w zdaniu względnym zależy od poprzednika: konkretne i realne wymaga trybu oznajmującego, niekonkretne lub nieistniejące wymaga subjuntivo.
• Czasowniki chcenia, potrzeby i szukania często wprowadzają niekonkretne poprzednik (Busco un piso que tenga balcón), ale mają tryb oznajmujący, gdy rzecz jest konkretna.
• Po no hay nadie / nada / ningún i no conozco a nadie stoi subjuntivo, bo nie opisuje się niczego realnego. Twierdzące hay alguien que sabe stoi w trybie oznajmującym.
• W pytaniach subjuntivo pokazuje, że mówiący nie wie, czy to istnieje, a tryb oznajmujący sugeruje, że na to liczy.
• Po czasowniku głównym w przeszłości zdanie względne zwykle stoi w imperfecto de subjuntivo (Buscaba un piso que tuviera balcón), a dla sytuacji wcześniejszej w pluscuamperfecto (No había nadie que lo hubiera visto).
• Otwarte zwroty jak cualquier ... que i lo que quieras wymagają subjuntivo.