Kupuję sobie kawę. Myślę o sobie. Znamy się i pomagamy sobie nawzajem.我给自己买一杯咖啡。我想着自己。我们互相认识,也互相帮助。

英语的 -self 形式随人称变化(myself, yourself, himself)。波兰语对所有人称只有一个代词:siebie。它指回句子的主语,不管主语是 ja, ty, on, my 还是别的人,并有各格形式 siebie, sobie, sobą。表示“彼此”时,波兰语用 się,或用 siebie / sobie 加上 nawzajem。

简记:siebie(第四格、第二格)、sobie(第三格、第六格)和 sobą(第五格)对任何人称和数都表示“自己”。表示“彼此”,说 się 或 siebie / sobie nawzajem。

汉语的“自己”和 siebie 很像:对所有人称都是同一个词,如“我自己、你自己、他自己”。区别在于,“自己”可以直接放在主语后面作强调(“我自己去”),波兰语的 siebie 不能做主语,强调要用另一个词:Zrobiłem to sam.(这是我自己做的。)汉语没有格的变化,而波兰语要按动词或前置词选择 siebie / sobie / sobą。汉语的“互相、彼此”大致对应 nawzajem。

siebie 的各种形式

Siebie 没有第一格:它永远不能做主语。它也不随人称、数或性变化。

格 形式 例子
第四格(宾格) siebie(短形式:się) Widzę siebie w lustrze.(我在镜子里看见自己。)
第二格(属格) siebie Boję się siebie.(我害怕自己。)
第三格(与格) sobie Kupuję sobie książkę.(我给自己买一本书。)
第六格(方位格) sobie Myślę o sobie.(我想着自己。)
第五格(工具格) sobą Rozmawia ze sobą.(他自言自语。)

同一个词适用于任何人称:Kupuję sobie, kupujesz sobie, kupuje sobie, kupujemy sobie…… 请与 斜格人称代词 比较,那些代词随人称变化(mnie, ciebie, jego)。这里的关键是:宾语和主语是同一个人:

  • On kupuje sobie książkę.(他给自己买一本书。)/ On kupuje mu książkę.(他给另一个男人买一本书。)
  • Ona widzi siebie.(她看见自己。)/ Ona widzi ją.(她看见另一个女人。)

主语是 ja 或 ty 时,同样用 sobie、siebie 和 sobą:Kupuję sobie kawę,不是 ❌ Kupuję mi kawę。

się、siebie 和 sobie

Się 是 siebie 第四格的轻读短形式,和动词连用(参见 带“się”的反身动词):Myję się. Boję się.

当 się 不能出现,或需要强调这个词时,就用完整形式(siebie、sobie 或 sobą,按所需的格):

  • 在前置词之后不能用 się。要用前置词所要求的 siebie 的形式:dla siebie(为自己)、od siebie(从自己这里)、do siebie(到自己家)、o sobie(关于自己)、ze sobą(带在身边、和自己)。
  • 表示对比时:Myję siebie, nie psa.(我洗的是自己,不是狗。)Pomagam sobie, nie tobie.(我帮的是自己,不是你。)

有几个常见说法用这些形式,来表达汉语里的“带着”“穿着”(但主语就是那个人):

  • Mam telefon przy sobie.(我身上带着手机。)Biorę ze sobą parasol.(我带上一把伞。)
  • Mam na sobie kurtkę.(我穿着一件外套。字面意思:“我自己身上有一件外套”。)
  • Jestem u siebie.(我在自己家里。)Zapraszam cię do siebie.(我请你到我家来。)
  • Dbam o siebie.(我照顾自己。)Wierzę w siebie.(我相信自己。)

sobie:为自己,以及“随便地”

Sobie 是第三格:某事是为自己做的。这个代词放在动词附近:Kupuję sobie nowy telefon. Robię sobie herbatę.(我给自己泡茶。)

Sobie 还常常使句子带上轻松的语气,“就这样,为自己而已”。它可以省略,但听起来很自然:Siedzę sobie w domu.(我在家里待着。)Czytam sobie książkę.(我悠闲地看书。)Idziemy sobie na spacer.(我们去散散步。)第三格本身是另一课:第三格(与格):给予与告诉。

彼此:się、siebie 和 nawzajem

主语是复数时(my, wy, oni, Anna i Piotr),动作可以由一个人指向另一个人。有三种表达方式。

1. 单用 się。 复数主语加 się 常常表示“彼此”:Znamy się. Lubią się. Spotykamy się w piątek.(我们互相认识。他们互相喜欢。我们周五见面。)

2. siebie 或 sobie 加 nawzajem。 Nawzajem(“互相,彼此”)使相互的意思更清楚。它放在 się, siebie 或 sobie 旁边:Szanują się nawzajem.(他们互相尊重。)Pomagamy sobie nawzajem.(我们互相帮助。Pomagać 要求第三格。)Rozmawiają ze sobą.(他们彼此交谈。)

3. 在前置词之后,单用 siebie 往往就表示相互:Mieszkamy blisko siebie.(我们住得彼此很近。)Pasują do siebie.(他们很相配。)Nie mogą bez siebie żyć.(他们彼此离不开。)

只有 się 或 sobie 的句子可能有两种理解:Myją się. 可以是“他们洗自己”,也可以是“他们互相洗”;Pomagają sobie. 可以是“他们帮自己”,也可以是“他们互相帮助”。通常由上下文决定。想让相互的意思明确,就加上 nawzajem:Pomagają sobie nawzajem.

Nawzajem 也可以作简短的回答,意思是“你也一样”:Miłego weekendu! – Nawzajem.(周末愉快!——你也一样。)Wzajemnie 的意思相同。

常见错误

  • ❌ Kupuję mi książkę. → ✅ Kupuję sobie książkę.(买的人也是得到书的人,所以用 sobie)
  • ❌ Myślę o mnie. → ✅ Myślę o sobie.(想着我自己;o mnie 是“关于我”,由别人说)
  • ❌ Kupuję kawę dla się. → ✅ Kupuję kawę dla siebie.(się 不能放在前置词后面)
  • ❌ Mam na mnie kurtkę. → ✅ Mam na sobie kurtkę.(我穿着一件外套)
  • ❌ Pomagają się nawzajem. → ✅ Pomagają sobie nawzajem.(pomagać 要求第三格,所以用 sobie)
  • ❌ Ona siebie nazywa Anna. → ✅ Ona nazywa się Anna.(固定的反身动词保留 się)

小测验

填入正确的反身代词(siebie, sobie, sobą 或 się)。

  1. Kupuję ___ nową kurtkę.(我给自己买一件新外套。)
  2. Ona często mówi o ___.(她常常谈起自己。)
  3. Biorę ze ___ parasol.(我带上一把伞。)
  4. Anna i Piotr pomagają ___ nawzajem.(Anna 和 Piotr 互相帮助。)
  5. Kupuję kawę dla się 正确吗?
  6. Miłego weekendu! – Nawzajem. 是什么意思?
显示答案
  1. sobie   2. sobie(mówić o sobie)   3. sobą(ze sobą)   4. sobie(Pomagają sobie nawzajem.)   5. 不正确。前置词后面要用 siebie:Kupuję kawę dla siebie.   6. “周末愉快!——你也一样。”

要点

  • Siebie 对任何人称和数都表示“自己”。形式有 siebie(第四格、第二格)、sobie(第三格、第六格)和 sobą(第五格)。没有第一格。
  • Się 是第四格的短形式,和动词连用。在前置词之后或表示强调时,się 被动词或前置词所要求的完整形式(siebie, sobie, sobą)取代。
  • Sobie 表示“为自己”,常常带上轻松的语气(Siedzę sobie w domu)。
  • przy sobie, na sobie, u siebie, ze sobą, o sobie 等说法在主语就是那个人时使用这些形式。
  • 复数主语加 się 可以表示“彼此”。Nawzajem 让意思明确:Pomagamy sobie nawzajem.
  • Nawzajem 也是简短的回答“你也一样”。强调(“自己”)用另一个词 sam。