Marek wczoraj poszedł do sklepu i zjadł obiad. Anna nie mogła przyjść.Marek ieri è andato al negozio e ha pranzato. Anna non è potuta venire.

La maggior parte delle forme del passato polacco si costruisce in modo regolare, come in Passato: forme in -ł, -ła, -ło, ma un gruppo di verbi molto frequenti cambia tema: iść dà szedł, móc dà mógł e jeść dà jadł. Le desinenze restano le stesse, quindi ciò che va imparato è il tema, e spesso differisce tra il maschile e le altre forme. Questa lezione raccoglie i verbi che incontrerai più spesso, mostra gli schemi che li collegano e permette di esercitarsi con le desinenze personali (-em, -eś, -śmy, -ście).

In breve: le desinenze sono sempre quelle regolari (-łem, -łeś, -liśmy, -liście), solo il tema è irregolare. Di ogni verbo conviene imparare tre forme: on (szedł), ona (szła) e oni (szli).

In italiano le irregolarità del passato prossimo stanno nel participio (prendere → preso) e non dipendono dal genere di chi parla; solo l’accordo con essere aggiunge una -a o una -i (andato, andata). In polacco è il tema a cambiare con il genere e il numero: szedł, szła, szli.

Le desinenze restano regolari

Ecco iść (andare a piedi). Il tema cambia, ma le desinenze sono esattamente quelle del passato di base:

Persona Maschile / maschile personale Femminile, neutro e altri plurali
ja szedłem szłam
ty szedłeś szłaś
on / ona / ono szedł szła, szło
my szliśmy szłyśmy
wy szliście szłyście
oni / one szli szły

Le desinenze -em / -am (io), -eś / -aś (tu), -śmy (noi) e -ście (voi) si aggiungono alla forma di genere. Per lui, lei, esso e loro non c’è alcuna desinenza aggiuntiva.

Verbi frequenti con tema modificato

Questi verbi sono frequenti nel parlato quotidiano, quindi è pratico impararli come parole intere. La tabella dà le tre forme che mostrano il tema:

Infinito lui (on) lei (ona) loro (oni) Significato
iść szedł szła szli andare (a piedi)
pójść poszedł poszła poszli andare, partire
przyjść przyszedł przyszła przyszli venire (a piedi)
wyjść wyszedł wyszła wyszli uscire
wejść wszedł weszła weszli entrare
móc mógł mogła mogli potere
pomóc pomógł pomogła pomogli aiutare
jeść jadł jadła jedli mangiare
zjeść zjadł zjadła zjedli mangiare tutto
wziąć wziął wzięła wzięli prendere
zacząć zaczął zaczęła zaczęli cominciare
znaleźć znalazł znalazła znaleźli trovare
przynieść przyniósł przyniosła przynieśli portare
usiąść usiadł usiadła usiedli sedersi
biec biegł biegła biegli correre

Il neutro e il plurale per donne, bambini e cose hanno lo stesso tema del femminile, ma desinenze proprie: szła – szło – szły, mogła – mogło – mogły, jadła – jadło – jadły.

Schemi da notare

  • Conviene imparare tre forme: on, ona, oni. Il maschile singolare, il femminile e il plurale maschile personale mostrano il tema. Il neutro e il plurale degli altri gruppi hanno il tema del femminile con desinenze proprie (szło, szły).
  • La vocale cambia spesso tra il maschile e il resto: szedł – szła, mógł – mogła, niósł – niosła, wziął – wzięła, zaczął – zaczęła.
  • Per «io» e «tu» al maschile il tema è di solito lo stesso di on (szedłem, jadłem, wziąłem, zacząłem), ma i verbi con ó tornano a o (✅ mogłem, mogłeś, niosłem, mai ❌ mógłem).
  • Il plurale maschile personale può avere una vocale propria: jadł – jedli, usiadł – usiedli, znalazł – znaleźli, przyniósł – przynieśli. Per donne, bambini e cose si usa il tema del femminile (jadły, znalazły).
  • I verbi con prefisso vanno come il verbo base: pójść, przyjść, wyjść come iść (poszedł, przyszedł, wyszedł), pomóc come móc, zjeść come jeść. Solo wejść è un po’ diverso (wszedł, weszła).

Molti di questi verbi sono perfettivi (poszedłem, przyszedłem, zjadłem, wziąłem, zacząłem, znalazłem, usiadłem), e i loro partner imperfettivi sono spesso regolari (brać → brałem, zaczynać → zaczynałem, znajdować → znajdowałem). La scelta tra i due è spiegata in L'aspetto al passato. I verbi di moto come iść e chodzić hanno una lezione a parte.

Le forme nelle frasi

Gli stessi temi irregolari compaiono con tutte le persone:

  • Poszedłem do sklepu, a potem zjadłem obiad. (Sono andato al negozio e poi ho pranzato. Parla un uomo.)
  • Poszłam do sklepu, a potem zjadłam obiad. (Sono andata al negozio e poi ho pranzato. Parla una donna.)
  • Dlaczego nie mogłeś przyjść? (Perché non sei potuto venire?)
  • Znaleźliśmy mieszkanie w centrum. (Abbiamo trovato un appartamento in centro. Un gruppo con almeno un uomo.)
  • Wzięłyśmy klucze. (Abbiamo preso le chiavi. Solo donne.)
  • Przyszliście na czas? (Siete arrivati in tempo? Plurale, almeno un uomo.)
  • Marek poszedł do kina, a Anna poszła do domu. (Marek è andato al cinema e Anna è andata a casa.)
  • Dzieci wzięły płaszcze i wyszły z domu. (I bambini hanno preso i cappotti e sono usciti di casa.)

Errori comuni

  • ❌ Wczoraj idłem do sklepu. → ✅ Wczoraj szedłem do sklepu. (idłem non esiste, il tema di iść cambia al passato)
  • ❌ Anna szedł do szkoły. → ✅ Anna szła do szkoły. (szedł è solo maschile, il femminile perde la vocale)
  • ❌ Moi bracia jadli obiad. → ✅ Moi bracia jedli obiad. (il plurale maschile personale di jeść ha e; jadły è per donne, bambini e cose)
  • ❌ Nie mógłem przyjść. → ✅ Nie mogłem przyjść. (la ó compare solo in on mógł; con -em e -eś è o)
  • ❌ Ona wziąła książkę. → ✅ Ona wzięła książkę. (la ą appartiene al maschile: wziął, wziąłem; il femminile ha ę)
  • ❌ Wczoraj my poszli do kina. → ✅ Wczoraj poszliśmy do kina. (la desinenza -śmy indica «noi»; poszli da solo significa «loro»)

Verifica rapida

Quale forma va in ogni spazio?

  1. Wczoraj ___ do kina. (io, un uomo; pójść)
  2. Anna ___ do szkoły. (pójść)
  3. Moi koledzy ___ obiad. (zjeść)
  4. Nie ___ przyjść. (io, una donna; móc)
  5. Ola ___ klucze. (wziąć)
  6. Dzieci ___ do pokoju. (wejść)
Mostra le risposte
  1. poszedłem   2. poszła   3. zjedli   4. mogłam   5. wzięła   6. weszły

Punti chiave

  • Le desinenze personali restano regolari; i verbi irregolari cambiano il tema.
  • Nei verbi irregolari frequenti conviene imparare le forme on, ona, oni (szedł, szła, szli).
  • La vocale spesso differisce tra il maschile e il resto (mógł – mogła, wziął – wzięła), ma nei verbi con ó le forme con -em e -eś tornano a o (mogłem, mogłeś, niosłem).
  • Il plurale maschile personale può avere una vocale propria (jadł – jedli); gli altri gruppi usano il tema del femminile (jadły).
  • I verbi con prefisso seguono il verbo base (poszedł, przyszedł, wyszedł).
  • Molti di questi verbi sono perfettivi; i loro partner imperfettivi sono spesso regolari.