Czasowniki z à lub de przed bezokolicznikiem

Elle commence à travailler à huit heures, mais elle a décidé de partir plus tôt aujourd'hui.Ona zaczyna pracę o ósmej, ale dziś postanowiła wyjść wcześniej.

Kiedy po jednym czasowniku od razu następuje drugi czasownik w bezokoliczniku, francuski łączy je czasem bez niczego, czasem za pomocą à, a czasem za pomocą de. Wybór zależy od pierwszego czasownika, a dokładniej od znaczenia, w jakim jest użyty: dla większości czasowników schemat jest stały i nigdy się nie zmienia, ale kilka czasowników rzeczywiście zmienia schemat razem ze znaczeniem (więcej o tym niżej). Nie ma jednej logicznej reguły, która przewidziałaby to wszystko bezbłędnie, ale kilka grup obejmuje większość częstych czasowników, dzięki czemu resztę dużo łatwiej zapamiętać.

W skrócie: przyimek uczy się razem z czasownikiem, jako jedną całość — commencer à, décider de, aimer (bez przyimka) — tak samo jak rodzaj rzeczownika.

Polski zwykle w ogóle nie potrzebuje przyimka przed bezokolicznikiem po takim czasowniku ("chcę wyjechać", "postanowiłem wyjść", "zacząłem pracować", "zapomniałem zamknąć") — sama konstrukcja "przyimek + bezokolicznik" w polskim praktycznie nie istnieje. Dlatego francuski trójpodział (bez przyimka / à / de) nie ma oparcia w polskiej składni, a konstrukcję każdego czasownika warto zapamiętywać osobno.

Zupełnie bez przyimka

Duża, bardzo częsta grupa łączy bezokolicznik bezpośrednio, bez niczego pomiędzy: czasowniki modalne vouloir, pouvoir, devoir, savoir; czasowniki upodobania, takie jak aimer, détester, préférer; aller, które tworzy futur proche (zob. futur proche); oraz kilka innych, w tym espérer, falloir, laisser, faire (konstrukcja kauzatywna — zob. faire + bezokolicznik), a także czasowniki percepcji, takie jak voir i entendre. Więcej o tej grupie: czasowniki modalne: devoir, pouvoir, vouloir.

• Je veux partir. (Chcę wyjechać.)
• Nous aimons voyager. (Lubimy podróżować.)
• Elle va arriver bientôt. (Ona zaraz przyjedzie.)
• J'espère réussir. (Mam nadzieję, że mi się uda.)

À + bezokolicznik

Druga duża grupa wymaga à przed bezokolicznikiem. Wiele z tych czasowników dotyczy zaczynania, kontynuowania, uczenia się, osiągania czegoś albo przyzwyczajania się — to luźny związek znaczeniowy, a nie ścisła reguła:

• Elle a commencé à apprendre le russe. (Zaczęła uczyć się rosyjskiego.)
• Il a réussi à finir à temps. (Udało mu się skończyć na czas.)
• Je t'aide à préparer le dîner. (Pomagam ci przygotować kolację.)

De + bezokolicznik

Trzecia grupa wymaga de. Skupia raczej czasowniki oznaczające kończenie, przestawanie, decydowanie, wybieranie, zapominanie, odmawianie i podobne, bardziej myślowe lub już zakończone czynności:

• J'ai décidé de partir plus tôt. (Postanowiłem/postanowiłam wyjść wcześniej.)
• Elle a fini de manger. (Skończyła jeść.)
• Il a oublié de fermer la porte. (Zapomniał zamknąć drzwi.)

Être content, avoir peur, avoir envie i podobne wyrażenia z être lub avoir stosują się do tego samego wzorca z de co czasowniki powyżej — przyimka przed bezokolicznikiem wymagają więc nie tylko pojedyncze czasowniki.

Ten sam czasownik, dwa przyimki, dwa znaczenia

Kilka częstych czasowników rzeczywiście zmienia znaczenie w zależności od przyimka — tu przyimek sam niesie informację, a nie jest wyborem dowolnym:

• penser à (myśleć o czymś, mieć coś na uwadze) vs. penser + bezokolicznik bez przyimka (mieć zamiar): Je pense à partir (przemknęła mi taka myśl) vs. Je pense partir demain (mam zamiar wyjechać jutro — to już bardziej konkretna decyzja).
• venir de + bezokolicznik (dopiero co coś zrobić) vs. venir + bezokolicznik bez przyimka (przyjść, żeby coś zrobić): Elle vient de partir (dopiero co wyszła) vs. Elle vient dîner (przychodzi na kolację) — zob. venir de o pełnej konstrukcji "dopiero co".

Manquer de + bezokolicznik (o mały włos czegoś nie zrobić) to zresztą zupełnie osobna konstrukcja, niemająca nic wspólnego z manquer à + osoba (brakować komuś, bez żadnego bezokolicznika): Il a manqué de tomber (o mały włos by nie upadł) tylko z pozoru przypomina manquer, a to zupełnie inna budowa zdania niż Tu me manques (brakuje mi ciebie).

Częste błędy

• ❌ J'ai décidé partir. → ✅ J'ai décidé de partir. (décider wymaga de — pominięcie go to jeden z najczęstszych błędów w tej grupie)
• ❌ Elle a commencé de travailler. → ✅ Elle a commencé à travailler. (commencer wymaga à, a nie de — te dwa przyimki nie są wymienne)
• ❌ Je veux à partir. → ✅ Je veux partir. (vouloir w ogóle nie wymaga przyimka — dodanie go jest tak samo błędne, jak pominięcie potrzebnego)
• ❌ Il a réussi partir. → ✅ Il a réussi à partir. (réussir wymaga à — bezokolicznik nie może łączyć się bezpośrednio)

Sprawdź się

Najważniejsze informacje

• Niektóre czasowniki (vouloir, pouvoir, devoir, aimer, aller, espérer...) łączą się z bezokolicznikiem bez przyimka.
• Niektóre (commencer, continuer, apprendre, réussir, aider...) wymagają à.
• Niektóre (décider, finir, arrêter, oublier, essayer...) wymagają de, a należy tu też wiele wyrażeń z être/avoir + przymiotnik/rzeczownik, jak avoir envie de.
• Przyimek należy do konkretnego znaczenia lub konstrukcji pierwszego czasownika — warto uczyć się go razem z czasownikiem jako jednej całości, tak jak rodzaju rzeczownika.
• Kilka czasowników (penser, venir) rzeczywiście zmienia znaczenie w zależności od przyimka (albo jego braku) — a manquer de + bezokolicznik ("o mały włos czegoś nie zrobić") to zupełnie inna konstrukcja niż manquer à + osoba ("brakować komuś").