Jak się nazywasz? Uczę się polskiego.

Wiele polskich czasowników ma przy sobie małe dodatkowe słowo się. Stoi po czasowniku lub blisko niego i często pokazuje, że czynność wraca do podmiotu (myję się), albo czasownik jest po prostu czasownikiem zwrotnym, który zwykle występuje razem z nim (nazywać się, uczyć się). Najważniejsze dla uczącego się: się zawsze zostaje takie samo. Jest takie samo dla ja, ty, on, my, wy, oni, a końcówki osobowe dostaje tylko czasownik.

Krótko: czasownik z końcówką osobową + się: myję się, myjesz się, myje się, myjemy się, myjecie się, myją się. Częste czasowniki warto od razu uczyć się razem z się: nazywać się, uczyć się, bać się, śmiać się, czuć się, spotykać się.

Po angielsku większość takich czasowników nie ma żadnego dodatkowego słowa: I wash, I am learning, the film ends obywają się bez „-self”. W polskim w każdym z tych przypadków potrzebne jest się: myję się, uczę się, film się kończy. Angielskie „-self” pojawia się głównie dla podkreślenia (I did it myself), a to inna rola niż codzienne się.

Schemat: czasownik + się

Czasownik odmienia się jak zwykle, a się stoi obok. Oto uczyć się w czasie teraźniejszym:

Osoba Forma
ja uczę się
ty uczysz się
on / ona / ono uczy się
my uczymy się
wy uczycie się
oni / one uczą się

(Język, którego się uczymy, stoi w dopełniaczu: uczę się polskiego. To osobny temat, więc na razie zwróć uwagę tylko na się.)

Jakie czasowniki mają się

1. Czynność dotyczy samego siebie (właściwy czasownik zwrotny):

  • myć się: Rano się myję.
  • ubierać się: Dzieci ubierają się.
  • czesać się, golić się

2. Czasowniki zwykle używane z się. Często nie ma wersji bez się (albo ma ona inne znaczenie), a znaczenie nie jest „siebie samego”:

  • nazywać się: Nazywam się Anna.
  • bać się: Boję się.
  • śmiać się: Dzieci się śmieją.
  • czuć się: Czuję się dobrze.
  • cieszyć się, martwić się, spóźnić się, zgadzać się

3. Czasowniki używane z się i bez niego, o innym znaczeniu. Bez się czasownik ma dopełnienie. Z się czynność dotyczy samego podmiotu albo to podmiot się zmienia:

Bez się Z się
Uczę dzieci. Uczę się.
Budzę dziecko. Budzę się o siódmej.
Kończę pracę. Film się kończy.
Otwieram drzwi. Drzwi się otwierają.

4. Coś, co robimy sobie nawzajem. Przy podmiocie w liczbie mnogiej się może znaczyć „jeden drugiego”: Spotykamy się o ósmej. Widzimy się jutro. Zaimki siebie, sobie i słowo nawzajem należą do następnej lekcji, Zaimki zwrotne i wzajemne.

Gdy chodzi o część ciała, zwykle nie ma się: Myję ręce. Z się myje się cała osoba: Myję się.

Gdzie stoi się

W prostym zdaniu się stoi zwykle zaraz po czasowniku: Uczę się polskiego. Nazywam się Anna. Może też stać po słowie, które poprzedza czasownik, na przykład po zaimku pytającym albo po podmiocie: Jak się masz? Gdzie się uczysz? Ja się boję. Się nie zaczyna zdania.

Przy przeczeniu się zostaje blisko czasownika: Nie boję się. Nie uczę się dziś.

W innych czasach

Się nie zmienia w żadnym czasie:

  • Czas przeszły: Uczyłem się. Uczyłam się. Spóźniłam się. Końcówki z lekcji Czas przeszły: formy -ł, -ła, -ło są na czasowniku, a się idzie za nim. Przepraszam, spóźniłem się.
  • Czas przyszły: Będę się uczyć. Zaraz się ubiorę.
  • Po innym czasowniku: się stoi zwykle przed bezokolicznikiem: Chcę się uczyć. Muszę się ubrać. Lubię się śmiać.

Oba człony pary aspektowej zachowują się: uczyć się – nauczyć się, myć się – umyć się, budzić się – obudzić się, spotykać się – spotkać się. Dlatego Umyłem się. znaczy, że czynność jest skończona, a Obudziłam się o siódmej. mówi o jednym zdarzeniu.

Częste błędy

  • ❌ Ja nazywam Anna. → ✅ Nazywam się Anna. (żeby podać własne imię, mówimy nazywać się; samo nazywać znaczy „mówić na kogoś w jakiś sposób”)
  • ❌ Czuję dobrze. → ✅ Czuję się dobrze. (się jest częścią czuć się)
  • ❌ Wczoraj spóźniłem. → ✅ Wczoraj spóźniłem się. (się zostaje w czasie przeszłym)
  • ❌ Się uczę polskiego. → ✅ Uczę się polskiego. (się nie zaczyna zdania)
  • ❌ Myję się ręce. → ✅ Myję ręce. (część ciała bez się; myję się znaczy, że myję siebie całego)
  • ❌ Ona uczysz się. → ✅ Ona uczy się. (końcówka osobowa jest na czasowniku; się jest zawsze takie samo)

Szybki test

Uzupełnij zdania.

  1. Jak ___ nazywasz?
  2. Ona ___ (czuć) ___ dobrze. (czas teraźniejszy)
  3. Wczoraj ___ (spóźnić) ___ do pracy. (ja, mężczyzna; czas przeszły)
  4. Jaka jest różnica między Uczę dzieci a Uczę się?
  5. Czy Myję się ręce jest poprawne?
  6. Czy Się uczę codziennie to dobre zdanie?
Pokaż odpowiedzi
  1. się (Jak się nazywasz?)   2. czuje się (Ona czuje się dobrze.)   3. spóźniłem się (Wczoraj spóźniłem się do pracy.)   4. Uczę dzieci znaczy, że ktoś kogoś uczy (jest dopełnienie); Uczę się znaczy, że sam się uczę.   5. Nie. Część ciała stoi bez się: Myję ręce.   6. Nie. Się nie zaczyna zdania: Uczę się codziennie.

Najważniejsze

  • Czasownik zwrotny to czasownik z końcówką osobową plus się. Się zawsze zostaje takie samo przez osoby, liczby i rodzaje.
  • Niektóre czasowniki występują zwykle z się (nazywać się, bać się, śmiać się, czuć się). Uczymy się ich jako całości.
  • Z się i bez niego czasownik może znaczyć co innego: uczyć kogoś, uczyć się samemu; budzić kogoś, budzić się samemu.
  • Się stoi zwykle zaraz po czasowniku albo przed bezokolicznikiem i nie zaczyna zdania.
  • W czasie przeszłym i przyszłym się zostaje; oba człony pary aspektowej je zachowują (uczyć się – nauczyć się).
  • Podmiot w liczbie mnogiej z się może znaczyć „jeden drugiego” (spotykamy się). Siebie, sobie i nawzajem są w następnej lekcji.