Zdania względne (definiujące)

Definiujące zdanie względne precyzuje, o kogo lub o co dokładnie chodzi — jeśli je usuniesz, zdanie traci istotną informację albo w ogóle przestaje mieć sens:

The woman who lives next door is a doctor. Bez tego zdania the woman mogłaby być kimkolwiek. To właśnie ono mówi, o którą kobietę chodzi.

Jeśli who, which i that są już znane z prostszych przypadków, ten artykuł dodaje do nich dwa kolejne zaimki — whose i whom — i pokazuje, jak buduje się zdanie względne wokół przyimka.

W skrócie: zdanie definiujące doprecyzowuje, o który rzeczownik chodzi, i nie oddziela się przecinkami. Oprócz who / which / that pojawia się tu whose dla wyrażania posiadania (słowo naprawdę używane na co dzień) oraz, bardziej na marginesie, whom i przyimki wysunięte na początek zdania względnego — bardziej na miejscu w formalnym piśmie niż w codziennej mowie.

Dlaczego "definiujące"?

Zdanie definiujące zawęża zbiór, o którym mowa. Oto kontrast:

• The students who finished early could leave. — tylko część uczniów, ci, którzy skończyli wcześniej.
• My brother, who lives in Berlin, is visiting next week. — dodatkowy szczegół o konkretnym bracie, często sugerujący, że brat jest tylko jeden albo że i tak wiadomo, o kogo chodzi.

Drugi typ (z przecinkami, z dodatkową, nieistotną informacją) to zdanie względne nieokreślające (przydawkowe rozwijające) — pokrewna, ale inna struktura, na osobny temat. Poza tym jednym przykładem porównawczym, od tego miejsca wszystkie zdania względne w artykule są definiujące: bez przecinków, a ich usunięcie zmienia, o kim lub o czym mówi zdanie.

Whose: wyrażanie posiadania

Whose zastępuje określenie dzierżawcze przed rzeczownikiem — np. his, her, its, their albo formę typu X's — i może odnosić się zarówno do ludzi, jak i do rzeczy:

• That's the man. His dog barks all night. → That's the man whose dog barks all night.
• I met a writer. Her first novel became a bestseller. → I met a writer whose first novel became a bestseller.
• The company whose logo you saw is opening a new office.

W zdaniu względnym whose stoi tuż przed rzeczownikiem: ✅ the man whose dog barks, nigdy ❌ the man whose barks.

Najbliższy polski odpowiednik to którego/której/których, ale szyk jest inny — polskie którego zwykle stoi bezpośrednio przy rzeczowniku-posiadaczu, podczas gdy angielskie whose poprzedza rzeczownik oznaczający to, co posiadane: mężczyzna, którego pies szczeka → the man whose dog barks. W angielskim whose nigdy się nie odmienia, niezależnie od tego, kto lub co jest posiadaczem.

Whom: formalny zaimek dopełnieniowy

Whom to forma dopełnieniowa who, używana dla osób, gdy pełnią funkcję dopełnienia w zdaniu względnym (a nie podmiotu). Brzmi bardziej formalnie niż who czy that i jest typowa dla pisma oraz dla pozycji po przyimku:

• The professor whom I emailed replied quickly. (bardziej formalnie niż the professor who/that I emailed)
• The guests whom we had invited earlier arrived first.

Gdy zaimek pełni funkcję dopełnienia, potoczny mówiony angielski zwykle woli who albo that — albo w ogóle pomija zaimek, tak jak w artykule o podstawowych zdaniach względnych: the professor I emailed, the professor who I emailed. Whom najlepiej zachować dla formalnego pisma — to zaimek, którego standardowy angielski używa dla osób bezpośrednio po przyimku, podobnie jak which dla rzeczy. Na tym etapie ważniejsze jest rozpoznawanie whom w formalnych tekstach niż samodzielne jego używanie; przyda się bardziej aktywnie, gdy własne pisanie stanie się bardziej formalne.

Zdania względne z przyimkiem

Niektóre zdania względne wymagają przyimka — live in a house, look at a photo, rely on someone. Są dwa sposoby, by sobie z tym poradzić, jeden bardziej formalny niż drugi:

Po przeniesionym na początek przyimku formalny standardowy angielski używa which dla rzeczy i whom dla osób — ✅ the topic about which we spoke, ✅ the person about whom we spoke, nigdy ❌ the person about who we spoke. Przyimek można też przenieść na początek razem z whose + rzeczownik: ✅ the man to whose house we were invited. Względne that nigdy nie stoi bezpośrednio po przyimku: nigdy ❌ the topic about that we spoke. Codzienny angielski niemal zawsze woli zostawić przyimek na końcu zdania, co całkowicie omija ten problem:

• The colleague with whom I work is moving abroad. → The colleague I work with is moving abroad.
• That's the topic about which we talked. → That's the topic we talked about.

Dla miejsc codzienny angielski częściej sięga po przysłówek względny where zamiast in/at which: the city where I was born, the café where we met — to osobny temat, wart własnego artykułu.

Częste błędy

• ❌ This is the house which I grew up. → ✅ This is the house which/that I grew up in. / This is the house in which I grew up. (przyimek nie może po prostu zniknąć — przechodzi na koniec albo przenosi się na początek razem z which)
• ❌ That's the topic about that we spoke. → ✅ That's the topic about which we spoke. / That's the topic that we spoke about. (względne that nigdy nie stoi bezpośrednio po przyimku)
• ❌ I met a writer who's first novel became a bestseller. → ✅ I met a writer whose first novel became a bestseller. (whose wyraża posiadanie; who's = who is / who has)
• ❌ The man whom called me is my neighbour. → ✅ The man who called me is my neighbour. (whom pełni tylko funkcję dopełnienia, nigdy podmiotu)
• ❌ That's the man whose his dog barks all night. → ✅ That's the man whose dog barks all night. (whose już wyraża posiadanie — his jest zbędne)

Sprawdź się

Uzupełnij zdania odpowiednim zaimkiem względnym — czasem poprawna jest więcej niż jedna odpowiedź, a czasem zaimek można pominąć.

1. She's the colleague ____ I share an office with.
2. That's the author ____ latest book just won an award.
3. The city ____ I was born is on the coast.
4. He's the client ____ we're meeting tomorrow.

Najważniejsze wnioski

• Definiujące zdanie względne precyzuje, o kogo lub o co chodzi — bez przecinków, a jego usunięcie zmienia znaczenie.
• Whose wyraża posiadanie (the man whose dog barks) i stoi tuż przed rzeczownikiem.
• Whom to formalna forma dopełnieniowa who — naturalna w piśmie i wymagana bezpośrednio po przyimku, ale w codziennej mowie często zastępowana przez who/that albo w ogóle pomijana.
• Which, whom i whose (przed swoim rzeczownikiem) mogą stać bezpośrednio po przyimku (in which, with whom, to whose house), ale nigdy that jako zaimek względny; formalny standardowy angielski używa w tej pozycji whom, nie who: nie ❌ the house in that I grew up ani ❌ the person about who we spoke.
• Codzienny angielski najczęściej woli zostawić przyimek na końcu zdania względnego: the house I grew up in zamiast the house in which I grew up.