Wyrazy typu der: „dieser” i „welcher”

Dieser („ten/ta/to”) wskazuje na konkretny rzeczownik, a welcher („który”) pyta, o który dokładnie chodzi — a dobra wiadomość jest taka, że zachowanie obu już znasz. Oba należą do niewielkiej grupy zwanej wyrazami typu der (po niemiecku „der-Wörter”), a każdy taki wyraz dostaje dokładnie te same końcówki co sam der/die/das. Naucz się tego wzoru raz, na der/die/das, a dieser i welcher dostajesz przy okazji, za darmo.

Krótko mówiąc: zamień d w der/die/das/den/dem na dies-, żeby powiedzieć „ten/ta/to”, albo na welch-, żeby zapytać „który” — końcówka po nim nigdy się nie zmienia: der → dieser/welcher, die → diese/welche, das → dieses/welches, den → diesen/welchen, dem → diesem/welchem.

Te same końcówki co der/die/das

Ponieważ dieser i welcher są wyrazami typu der, dostają dokładnie te końcówki, które znasz już z rodzajnika określonego, rodzajnika w bierniku i rodzajnika w celowniku:

• Dieser Mann arbeitet hier. (Ten mężczyzna pracuje tutaj.) — rodzaj męski, mianownik
• Ich kenne diesen Mann. (Znam tego mężczyznę.) — rodzaj męski, biernik
• Ich helfe diesem Mann. (Pomagam temu mężczyźnie.) — rodzaj męski, celownik
• Diese Frau kommt aus Berlin. (Ta kobieta pochodzi z Berlina.) — rodzaj żeński, mianownik i biernik takie same (celownik to dieser, zobacz tabelę wyżej)
• Dieses Kind ist müde. (To dziecko jest zmęczone.) — rodzaj nijaki, mianownik i biernik wyglądają tak samo
• Diese Bücher sind neu. (Te książki są nowe.) — liczba mnoga

W polskim zaimek wskazujący (ten/ta/to/ci/te) i pytający (który/która/które) też odmieniają się przez rodzaj, liczbę i przypadek — sama idea odmiany nie jest więc niczym nowym. Niemiecki system jest jednak „oszczędniejszy”: forma żeńska diese wygląda identycznie w mianowniku i bierniku, ale w celowniku ma formę dieser, podczas gdy polskie „ta” zmienia się w każdym z tych przypadków (ta → tę → tej). Nie zdziw się więc, jeśli niemiecka forma zmienia się rzadziej, niż podpowiada polska intuicja.

W celowniku liczby mnogiej rzeczownik zwykle też dostaje końcówkę -n, dokładnie tak jak po dem/der/den — ✅ mit diesen Büchern, ✅ mit welchen Freunden, nigdy ❌ mit diesen Bücher (chyba że rzeczownik już kończy się na -n albo -s, jak mit den Autos).

Ponieważ końcówki są identyczne jak przy der/die/das, przymiotnik postawiony po dieser albo welcher dostaje dokładnie tę samą słabą końcówkę (-e albo -en), którą dostałby po der/die/das — zobacz końcówki przymiotnika po wyrazach typu der, żeby poznać ten wzór w pełni: dieser neue Mann, diese neue Wohnung, dieses neue Auto.

Dieser: wskazywanie czegoś konkretnego

Dieser wskazuje na konkretną rzecz — zwykle coś bliskiego albo już wspomnianego:

• Dieser Rock gefällt mir. — Podoba mi się ta spódnica.
• Diese Idee ist gut. — Ten pomysł jest dobry.
• Dieses Restaurant ist teuer. — Ta restauracja jest droga.
• Ich möchte diese Schuhe kaufen. — Chciałbym kupić te buty. (liczba mnoga, biernik)

Dieser może też stać samodzielnie, bez rzeczownika, gdy z kontekstu wiadomo już, o co chodzi — końcówka zostaje wtedy dokładnie taka sama:

• Welcher Mantel ist deiner? — Dieser. — Który płaszcz jest twój? — Ten.

Welcher: pytanie o wybór

Welcher prosi rozmówcę o wybranie jednej opcji ze znanego zbioru — to bardziej konkretne pytanie niż was („co”), które znasz już z pytań z W. W samodzielnym pytaniu z W welcher zwykle zajmuje pierwszą pozycję, a zaraz po nim stoi odmieniony czasownik:

• Welcher Zug fährt nach Berlin? — Który pociąg jedzie do Berlina?
• Welche Farbe magst du? — Który kolor lubisz?
• Welches Buch liest du gerade? — Którą książkę teraz czytasz?
• Mit welchem Bus fährst du? — Którym autobusem jedziesz? (celownik, po przyimku mit)

W zdaniu podrzędnym odmieniony czasownik przesuwa się natomiast na koniec, tak jak w każdym innym zdaniu podrzędnym: Ich weiß nicht, welcher Zug nach Berlin fährt. (Nie wiem, który pociąg jedzie do Berlina.)

Welcher zawsze zgadza się z rzeczownikiem, do którego się odnosi — wymienionym wprost albo jasnym z kontekstu — a nie z oczekiwaną odpowiedzią: welche zgadza się z die Farbe (rodzaj żeński), nawet jeśli chodzi o coś rodzaju męskiego, na przykład der Rock.

Częste błędy

• ❌ Dieser Frau ist nett. → ✅ Diese Frau ist nett. (Frau jest rodzaju żeńskiego, więc w mianowniku potrzebne jest diese, a nie męskie dieser)
• ❌ Ich kenne dieser Mann. → ✅ Ich kenne diesen Mann. (dopełnienie bliższe rzeczownika rodzaju męskiego wymaga końcówki biernika -en, tak jak den)
• ❌ Welche Buch liest du? → ✅ Welches Buch liest du? (Buch jest rodzaju nijakiego, więc welcher potrzebuje końcówki nijakiej -es, a nie żeńskiej/mnogiej -e)
• ❌ traktowanie dieser jak słowa nieodmiennego (jak polskie „ten” bywa traktowane potocznie) → ✅ odmienia się przez rodzaj i przypadek dokładnie tak jak der/die/das — końcówka zawsze musi pasować do rzeczownika

Krótkie sprawdzenie

Uzupełnij poprawną formą dieser albo welcher.

1. ____ Auto ist neu. (dieser — rodzaj nijaki, mianownik)
2. Ich sehe ____ Frau. (dieser — rodzaj żeński, biernik)
3. ____ Bus fährt zum Bahnhof? (welcher — rodzaj męski, mianownik)
4. Ich helfe ____ Kind. (dieser — rodzaj nijaki, celownik)
5. Mit ____ Zug fährst du? (welcher — rodzaj męski, celownik)

Najważniejsze informacje

• Dieser i welcher to wyrazy typu der — dostają dokładnie te same końcówki co der/die/das w każdym przypadku: mianownik dieser/diese/dieses/diese, biernik diesen/diese/dieses/diese, celownik diesem/dieser/diesem/diesen.
• Końcówka zawsze zgadza się z rodzajem, liczbą i przypadkiem rzeczownika — nie z niczym innym w zdaniu.
• Przymiotnik po dieser/welcher dostaje tę samą słabą końcówkę (-e/-en), którą dostałby po der/die/das.
• Dieser może stać samodzielnie, gdy rzeczownik jest już jasny z kontekstu, zachowując swoją zwykłą końcówkę.
• Welcher to pytające słowo z W: w samodzielnym pytaniu zajmuje pierwszą pozycję, a zaraz po nim stoi odmieniony czasownik; w zdaniu podrzędnym czasownik przesuwa się na koniec.