Konstrukcje bezokolicznikowe z zu (po czasownikach, przymiotnikach i rzeczownikach)

Zamiast pełnego zdania podrzędnego niemiecki często używa krótkiej konstrukcji bezokolicznikowej z zu — Ich versuche*, früher aufzustehen***, Es ist schön*, dich zu sehen***. Nie ma własnego podmiotu, a czasownik stoi na końcu jako zu + bezokolicznik.

W skrócie: postaw bezokolicznik na końcu konstrukcji, a zu tuż przed nim — Ich hoffe*, bald zu kommen***. W czasowniku rozdzielnym zu wchodzi między przedrostek a rdzeń: aufstehen → aufzustehen, einkaufen → einzukaufen. Czasowniki modalne i kilka innych biorą czysty bezokolicznik, bez zu.

Po czasownikach

Wiele codziennych czasowników bierze konstrukcję bezokolicznikową z zu: versuchen, hoffen, versprechen, vergessen, vorhaben, beschließen, anfangen / aufhören, sich freuen, bitten, empfehlen, erlauben, verbieten, scheinen.

• Ich versuche, mehr Deutsch zu sprechen.
• Sie hat vergessen, das Fenster zuzumachen.
• Wir haben vor, im Sommer zu verreisen.
• Es hat aufgehört, zu regnen.

Przy jednych czasownikach wykonawcą bezokolicznika jest podmiot (Ich hoffe, zu gewinnen — wygrywam ja). Przy innych — dopełnienie (Ich bitte dich, zu warten — czekasz ty; Der Arzt empfiehlt mir, mehr zu schlafen — śpię ja).

W polskim po czasowniku zwykle wystarcza sam bezokolicznik (próbuję wstać), a w niemieckim najczęściej potrzebne jest zu, na końcu konstrukcji, a w czasowniku rozdzielnym w środku: Ich versuche, aufzustehen (nie zu aufstehen).

Czasowniki z czystym bezokolicznikiem (bez zu)

Nie każde „czasownik + bezokolicznik” wymaga zu. Te biorą sam bezokolicznik:

• czasowniki modalne (zob. czasowniki modalne w czasie teraźniejszym): Ich muss arbeiten. — ❌ nie Ich muss zu arbeiten
• werden dla czasu przyszłego: Es wird regnen.
• czasowniki ruchu oraz bleiben: gehen, kommen, fahren + czynność, bleiben + pozycja — Ich gehe einkaufen. Bleib sitzen.
• czasowniki percepcji sehen, hören oraz lassen: Ich höre ihn singen. Sie lässt das Auto reparieren.

Przy helfen, lernen i lehren możliwy jest zarówno czysty bezokolicznik, jak i bezokolicznik z zu: Ich lerne schwimmen / Ich lerne, unter Wasser zu tauchen. Co brzmi naturalniej, zależy od czasownika i wyrażenia.

Po przymiotnikach

Często z formalnym es + sein: wichtig, schön, schwer, leicht, nötig, möglich, verboten, (un)gesund.

• Es ist wichtig, jeden Tag zu üben.
• Es ist schön, dich wieder zu sehen.
• Ich bin froh, hier zu sein.
• Es ist nicht leicht, eine Wohnung zu finden.

Po rzeczownikach

Wiele rzeczowników łączy się z bezokolicznikiem w zu, często w utartym zwrocie z … haben: die Zeit, die Möglichkeit, die Gelegenheit, die Idee, die Absicht, den Wunsch, Lust / Angst / Zeit haben.

• Ich habe keine Zeit, das jetzt zu machen.
• Hast du Lust, mit ins Kino zu kommen?
• Sie hatte die Idee, ein Café zu eröffnen.

es jako zaimek zapowiadający

Gdy konstrukcja z zu pełni funkcję podmiotu, es może stać na początku zdania, a sama konstrukcja pojawia się po czasowniku:

• Es macht Spaß, Deutsch zu lernen.
• Es ist verboten, hier zu parken.

Można też zacząć od samej konstrukcji i opuścić es: Deutsch zu lernen macht Spaß.

ohne / (an)statt + zu

Dwa konektory tworzą własną konstrukcję z zu i zawsze mają przecinek:

• Er ging weg, ohne sich zu verabschieden.
• Sie telefonierte, statt zu arbeiten.

Cel wyraża się przez um … zu (i jego partnera damit) — to osobny temat.

brauchen + nicht / nur

brauchen z nicht albo nur działa znaczeniowo jak czasownik modalny, ale w niemczyźnie formalnej zachowuje zu (mowa potoczna często je pomija):

• Du brauchst heute nicht zu kommen.
• Du brauchst es mir nur zu sagen.

Kiedy potrzebne jest dass zamiast zu

Konstrukcja z zu nie ma wyrażonego własnego podmiotu. Jej wykonawca wynika z części głównej (podmiot lub dopełnienie) albo jest rozumiany ogólnie (Es ist verboten, hier zu parken — dla każdego). Żeby wyraźnie nazwać innego wykonawcę, zwykle potrzebne jest zdanie z dass:

• ✅ Ich hoffe, bald zu kommen. (przychodzę ja — podmiot główny)
• ✅ Ich bitte dich, zu warten. (czekasz ty — dopełnienie dich)
• ✅ Ich hoffe, dass du bald kommst. — hoffen nie ma dopełnienia, które dałoby „du”, więc ❌ Ich hoffe, dich bald zu kommen jest niemożliwe

Częste błędy

• ❌ Ich muss zu gehen → ✅ Ich muss gehen (czasowniki modalne biorą czysty bezokolicznik)
• ❌ Ich habe vergessen, zu aufstehen → ✅ Ich habe vergessen, aufzustehen (zu stoi w środku czasownika rozdzielnego)
• ❌ Ich freue mich, dich sehen → ✅ Ich freue mich, dich zu sehen
• ❌ Es ist wichtig, zu lernen Deutsch → ✅ Es ist wichtig, Deutsch zu lernen (bezokolicznik w zu zamyka konstrukcję)
• ❌ Ich hoffe, du zu kommen → ✅ Ich hoffe, dass du kommst (wyraźnie nazwany inny wykonawca → dass, nie konstrukcja z zu)
• ❌ Ich lasse zu reparieren das Auto → ✅ Ich lasse das Auto reparieren (lassen, jak sehen / hören, bierze czysty bezokolicznik)

Szybki sprawdzian

Pięć par myśli do połączenia konstrukcją bezokolicznikową z zu — albo forma do poprawienia.

1. Ich versuche … (früher / aufstehen).
2. Es ist schön … (dich / hier / sehen).
3. Hast du Lust … (heute Abend / vorbeikommen)?
4. Ich hoffe … (nächstes Jahr / nach Wien / fahren).
5. Du brauchst nicht … (auf mich / warten).

Najważniejsze

• Konstrukcja bezokolicznikowa z zu zastępuje pełne zdanie, gdy wykonawca bezokolicznika to podmiot główny, dopełnienie albo ktoś rozumiany ogólnie: Ich versuche, zu …
• zu stoi tuż przed bezokolicznikiem i w środku czasownika rozdzielnego: aufzustehen, einzukaufen.
• Czasowniki modalne, werden, czasowniki ruchu (gehen) oraz bleiben, a także sehen / hören / lassen biorą czysty bezokolicznik — bez zu.
• Konstrukcje z zu następują też po przymiotnikach (Es ist wichtig, zu …) i rzeczownikach (keine Zeit, zu …), często z formalnym es.
• ohne … zu i (an)statt … zu tworzą własną konstrukcję z zu; cel wyraża um … zu (osobny temat).
• Żeby nazwać wykonawcę, który nie jest podmiotem głównym ani dopełnieniem, bierze się dass, nie konstrukcję z zu.