Stopień wyższy przymiotników (быстрее, лучше, более быстрый)

Эта книга интереснее, чем та. Он старше меня. Сегодня гораздо холоднее.Ta książka jest ciekawsza niż tamta. On jest starszy ode mnie. Dziś jest dużo zimniej.

Po polsku stopień wyższy tworzy się końcówką -szy lub słowem bardziej (szybszy, bardziej interesujący). W rosyjskim wiele przymiotników ma jednowyrazową formę na -ее lub -е (быстрее), a более służy tam, gdzie ta forma nie pasuje. Proste formy nie odmieniają się, więc końcówki z artykułu Zgodność przymiotnika w mianowniku (rodzaj i liczba) nie są tu potrzebne; stopień najwyższy jest w artykule Stopień najwyższy przymiotników (самый быстрый, лучший).

Krótko: przy wielu przymiotnikach „bardziej …” wyraża jedna niezmienna forma (быстрее, интереснее, дороже). To, z czym porównujemy, stoi po чем w tym samym przypadku co pierwszy człon (больше, чем Минск) albo bez чем w dopełniaczu (больше Минска). Przed rzeczownikiem pojawia się более + przymiotnik (более новый дом).

Prosty stopień wyższy: быстрее, дороже, лучше

Wiele przymiotników ma jedną formę stopnia wyższego, która nie zmienia się według rodzaju, liczby i przypadku; jest ona też stopniem wyższym odpowiedniego przysłówka:

• Он быстрее. Она быстрее. Они быстрее. (On jest szybszy. Ona jest szybsza. Oni są szybsi.)
• Эта книга интереснее. (Ta książka jest ciekawsza.)

Wiele przymiotników dodaje do tematu -ее:

Inne mają krótszą formę na -е; temat często się zmienia lub skraca (дорогой → дороже, простой → проще, высокий → выше). Takie formy zapamiętuje się pojedynczo:

Kilka bardzo częstych form jest nieregularnych:

Dla wieku osób zwykle mówi się старше (брат старше меня). Inne krótkie formy warte poznania: ниже („niżej”), уже („węziej”), раньше („wcześniej”), позже („później”).

Jak powiedzieć „niż”: чем i dopełniacz

To, z czym porównujemy, można wyrazić na dwa sposoby. Po чем („niż”) drugi człon stoi w tym samym przypadku co pierwszy, a przed чем zawsze jest przecinek. Przy prostym stopniu wyższym чем można pominąć, a drugi człon trafia do dopełniacza, co jest nieco krótsze:

• Он старше, чем я. = Он старше меня. (On jest starszy ode mnie.)
• Москва больше, чем Минск. = Москва больше Минска. (Moskwa jest większa niż Mińsk.)
• Я говорю с ним чаще, чем с ней. (Rozmawiam z nim częściej niż z nią.)
• Я люблю чай больше, чем кофе. (Lubię herbatę bardziej niż kawę.)
• Лучше поздно, чем никогда. (Lepiej późno niż wcale.)

Dopełniacz bez чем łączy się z prostym stopniem wyższym. Po более i менее zwykle używa się чем (Она более опытная, чем я).

Polskie przymiotniki w stopniu wyższym odmieniają się (szybszy samochód, szybszego samochodu), a rosyjska forma na -ее i -е jest niezmienna; przed rzeczownikiem w tej roli stoi zwykle более. Polskie niż odpowiada чем, ale rosyjski ma też dopełniacz bez spójnika (старше меня).

более и менее

Gdy stopień wyższy stoi przed rzeczownikiem albo przymiotnik nie ma prostej formy, более („bardziej”) lub менее („mniej”) towarzyszy zwykłemu przymiotnikowi. Более i менее się nie zmieniają; przymiotnik uzgadnia się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku, jak w artykule Odmiana przymiotników i zaimków przez przypadki. Dla „mniej” przy przymiotniku służy менее, bo prosta forma oznacza „bardziej”.

• Это более интересная книга, чем та. (To ciekawsza książka niż tamta.)
• Мы живём в более новом доме. (Mieszkamy w nowszym domu.)
• Этот телефон менее дорогой, чем тот. (Ten telefon jest mniej drogi niż tamten.)

O ile więcej?

O ile więcej lub mniej, pokazują гораздо, намного („znacznie”) oraz немного, чуть („trochę”) przed stopniem wyższym. Dokładną różnicę podaje się przez на + biernik:

• Сегодня гораздо холоднее, чем вчера. (Dziś jest dużo zimniej niż wczoraj.)
• Эта сумка немного дороже. (Ta torba jest trochę droższa.)
• Мой брат старше меня на два года. (Mój brat jest starszy ode mnie o dwa lata.)
• Она выше брата на пять сантиметров. (Ona jest wyższa od brata o pięć centymetrów.)

Очень zwykle nie łączy się z prostym stopniem wyższym. Po rosyjsku mówi się гораздо лучше, a nie очень лучше.

Stopień wyższy jako przysłówek i wyraz ilościowy

Ta sama forma działa jako przysłówek (медленнее = „wolniej”). Больше i меньше oznaczają też „więcej” i „mniej” czegoś i łączą się z dopełniaczem (больше времени, zob. artykuł Wyrazy ilościowe z dopełniaczem (много воды, мало книг)):

• Говорите, пожалуйста, медленнее. (Proszę mówić wolniej.)
• Я читаю больше, чем он. (Czytam więcej niż on.)
• Мне нужно больше времени. (Potrzebuję więcej czasu.)

Typowe błędy

• ❌ Он более быстрее меня. → ✅ Он быстрее меня. („bardziej” i forma na -ее razem mówią to samo dwa razy)
• ❌ Брат старее меня. → ✅ Брат старше меня. (dla wieku osób forma to старше)
• ❌ Этот телефон дорогее. → ✅ Этот телефон дороже. (дорогой ma zmianę spółgłoski: г → ж)
• ❌ Она красивее, чем меня. → ✅ Она красивее, чем я. (po чем drugi człon powtarza przypadek pierwszego)
• ❌ Это очень лучше. → ✅ Это гораздо лучше. (очень nie łączy się z prostym stopniem wyższym; potrzebne jest гораздо)
• ❌ Эта книга интереснее чем та. → ✅ Эта книга интереснее, чем та. (przed чем stawia się przecinek)

Szybki sprawdzian

Szybki sprawdzian: stopień wyższy wyrazu w nawiasie.

1. Эта книга ____ той. (интересный)
2. Сегодня ____, чем вчера. (холодный)
3. Мой брат ____ меня на два года. (старый)
4. Этот фильм ____, чем тот. (хороший)
5. Эта машина ____ велосипеда. (дорогой)
6. Этот город ____, чем Минск. (маленький)

Najważniejsze

• Prosty stopień wyższy kończy się na -ее lub -е (быстрее, дороже) i nie zmienia się według rodzaju, liczby ani przypadku.
• Częste formy nieregularne: лучше, хуже, больше, меньше, старше; w niektórych zmienia się temat (дорогой → дороже, высокий → выше).
• Po чем drugi człon przyjmuje przypadek pierwszego, a przed чем stoi przecinek; przy prostej formie możliwy jest też dopełniacz (больше Минска).
• Przed rzeczownikiem stoi более lub менее z przymiotnikiem (в более новом доме), nigdy razem z formą na -ее.
• Różnicę pokazują гораздо, намного, немного lub на + biernik (на два года старше), a nie очень.
• Te same formy działają jako przysłówki; больше i меньше przy ilościach łączą się z dopełniaczem (больше времени).