Wyrazy ilościowe z dopełniaczem (много воды, мало книг)

У нас много времени, но мало денег. Сколько человек придёт?Mamy dużo czasu, ale mało pieniędzy. Ile osób przyjdzie?

Żeby powiedzieć „dużo”, „mało” albo „ile”, rosyjski używa wyrazu ilościowego, po którym stoi rzeczownik w dopełniaczu. Do wyboru zostaje tylko liczba rzeczownika: pojedyncza przy rzeczach niepoliczalnych (много воды), mnoga przy policzalnych (мало книг).

W skrócie: po много, мало, немного, несколько, сколько, столько, достаточно rzeczownik stoi w dopełniaczu, w liczbie pojedynczej przy niepoliczalnych (много воды) i w mnogiej przy policzalnych (много книг).

Wyrazy ilościowe

Te wyrazy nie zmieniają się według rodzaju ani liczby i nie uzgadniają się z rzeczownikiem. W mowie potocznej słychać też полно („pełno”): Здесь полно людей.

Rzeczy niepoliczalne: dopełniacz liczby pojedynczej

Przy cieczach, materiałach oraz rzeczownikach zbiorowych i abstrakcyjnych stoi dopełniacz liczby pojedynczej. Końcówki są te same co w Dopełniacz: posiadanie i „у меня есть” i w Dopełniacz: brak z „нет”:

• В холодильнике мало молока. (W lodówce jest mało mleka.)
• У меня много работы. (Mam dużo pracy.)
• Налей мне немного воды, пожалуйста. (Nalej mi trochę wody, proszę.)

Niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego mają w mowie jeszcze drugi dopełniacz na -у / -ю (много народу, немного чаю, мало сахару). Obie formy są poprawne, a z -а / -я nigdy się nie pomylisz.

Rzeczy policzalne: dopełniacz liczby mnogiej

Przy osobach i rzeczach, które można policzyć, stoi dopełniacz liczby mnogiej (zob. Dopełniacz: liczba mnoga):

• У меня мало друзей. (Mam mało przyjaciół.)
• В городе много парков. (W mieście jest dużo parków.)
• Сколько студентов в группе? (Ilu studentów jest w grupie?)

W polskim jest bardzo podobnie: dużo wody, mało czasu, kilka książek to też dopełniacz. Różnice tkwią w końcówkach (przyjaciół, ale друзей; okien, ale окон) i w tym, że rosyjski dopełniacz mnogi trzeba znać przy każdym nowym rzeczowniku.

Rzeczowniki używane tylko w liczbie mnogiej też stoją w dopełniaczu liczby mnogiej: много денег, мало очков. Rzeczownik время natomiast jest w liczbie pojedynczej i ma -и: много времени.

несколько i сколько

Несколько („kilka”) używa się tylko z rzeczami policzalnymi, więc zawsze stoi po nim dopełniacz liczby mnogiej: несколько книг, несколько дней, несколько человек.

Сколько to wyraz pytający i zarazem wykrzyknik „ileż”: Сколько лет твоему брату? Сколько людей сегодня пришло! Odpowiedź podlega wtedy regułom dla liczebników z Rzeczowniki po liczebnikach głównych w wyrażeniach w mianowniku i bierniku (1, 2–4, 5+):

• Сколько у тебя братьев? — Один брат. / Два брата. / Пять братьев.

Po liczebnikach dopełniacz liczby mnogiej pojawia się tylko po 5–20, po liczebnikach kończących się na 0 lub 5–9 i po tych kończących się na 11–14 (111 книг), natomiast wyrazy ilościowe z tej lekcji wymagają dopełniacza liczby mnogiej przy każdym rzeczowniku policzalnym (a dopełniacza liczby pojedynczej przy niepoliczalnym).

Przymiotniki po wyrazie ilościowym

Przymiotnik też stoi w dopełniaczu, w tej samej liczbie co rzeczownik:

• много новых книг, мало интересных фильмов (dopełniacz liczby mnogiej)
• мало свежего хлеба, немного горячего чая (dopełniacz l. poj. rodzaju męskiego)
• много свежей воды, немного тёплой погоды (dopełniacz l. poj. rodzaju żeńskiego)
• немного холодного молока (dopełniacz l. poj. rodzaju nijakiego)

мало czy немного?

Oba znaczą „niedużo”, ale brzmią inaczej. Мало podkreśla, że ilość jest mała, i może sugerować, że to za mało; немного przedstawia małą ilość bardziej neutralnie, często bez narzekania:

• У меня мало времени. (Mam mało czasu.)
• У меня немного времени, но я могу помочь. (Mam trochę czasu i mogę pomóc.)

Wyraz немало znaczy „sporo, niemało”: Он знает немало слов.

Czasownik po wyrazie ilościowym

Gdy wyraz ilościowy jest częścią podmiotu, czasownik w czasie przeszłym często stoi w rodzaju nijakim liczby pojedynczej (Пришло много людей), a w czasie teraźniejszym może być w liczbie pojedynczej lub mnogiej (В парке гуляет / гуляют много людей). Używa się obu form i na tym poziomie nie trzeba się tym przejmować.

Nie należy mylić много (wyraz ilościowy, po którym stoi dopełniacz) z многие („wielu ludzi”, przymiotnik uzgadniający się z rzeczownikiem): Многие студенты любят кофе. Przymiotnik многие stoi tu w mianowniku liczby mnogiej, a rzeczownik po nim w tym samym przypadku.

Częste błędy

• ❌ У меня много книги. → ✅ У меня много книг. (rzeczownik policzalny stoi w dopełniaczu liczby mnogiej)
• ❌ Мне нужно много вода. → ✅ Мне нужно много воды. (rzeczownik musi stać w dopełniaczu, nie w mianowniku)
• ❌ У нас мало деньги. → ✅ У нас мало денег. (деньги występuje tylko w liczbie mnogiej, dopełniacz to денег)
• ❌ Несколько книги лежат на столе. → ✅ Несколько книг лежат на столе. (несколько wymaga dopełniacza liczby mnogiej)
• ❌ Сколько у тебя сестра? → ✅ Сколько у тебя сестёр? (po сколько stoi dopełniacz liczby mnogiej)
• ❌ У меня мало время. → ✅ У меня мало времени. (rzeczownik nijaki время ma w dopełniaczu времени)

Szybki sprawdzian

Wstaw wyrazy w nawiasach w poprawnej formie.

1. В магазине много ____. (люди)
2. В чае мало ____. (сахар)
3. У нас достаточно ____. (хлеб)
4. Сколько ____ в вашей семье? (человек)
5. Он купил немного ____. (молоко)

Najważniejsze

• Po много, мало, немного, несколько, сколько, столько, достаточно stoi dopełniacz.
• Rzeczy niepoliczalne stoją w dopełniaczu liczby pojedynczej (много воды, мало времени), policzalne w dopełniaczu liczby mnogiej (мало книг, несколько студентов).
• Przymiotniki po wyrazie ilościowym też stoją w dopełniaczu: много новых книг, мало свежего хлеба.
• Мало podkreśla małą ilość i może sugerować „za mało”; немного to bardziej neutralne „trochę”.
• Деньги i inne rzeczowniki używane tylko w liczbie mnogiej stoją w dopełniaczu liczby mnogiej: мало денег.