Liczebniki porządkowe (первый, второй, третий...)

Мы живём на третьем этаже. Это моя вторая книга. Сегодня пятый день курса.Mieszkamy na trzecim piętrze. To moja druga książka. Dzisiaj jest piąty dzień kursu.

Liczebnik porządkowy podaje miejsce w kolejności (pierwszy, drugi, trzeci). Po rosyjsku odpowiada na pytanie какой?, a dla miejsca w szeregu na pytanie который? (Который по счёту?, „Który z kolei?”). Liczebniki główne opisują artykuły Liczebniki główne 1–20 i Liczebniki główne 20–1000. Liczebniki porządkowe wyglądają jak liczby, ale zachowują się jak przymiotniki: zgadzają się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku, więc obowiązuje je także Odmiana przymiotników i zaimków przez przypadki.

W skrócie: liczebnik porządkowy to przymiotnik utworzony od liczby: первый, второй, третий, четвёртый, пятый…. Dostaje końcówkę zgodną z rodzajem i przypadkiem rzeczownika (первый урок, первая страница, первое слово). W liczbie złożonej liczebnikiem porządkowym jest tylko ostatni wyraz: двадцать первый.

Liczebniki porządkowe od 1 do 20

Pierwszych dziesięć liczebników porządkowych to osobne wyrazy, których trzeba uczyć się po kolei. Forma rodzaju męskiego jest formą słownikową, a rodzaj nijaki i żeński tworzy się w większości regularnie (третий jest wyjątkiem o temacie miękkim, zob. niżej):

Liczebniki porządkowe od 11 do 20 powstają od liczebnika głównego: odpada końcowy miękki znak (ь) i dochodzi -ый: одиннадцать → одиннадцатый. Rodzaj nijaki i żeński mają wtedy takie same końcówki jak пятый (одиннадцатое, одиннадцатая):

Kilka form rodzaju męskiego kończy się nie na -ый, lecz na akcentowane -ой: второй, шестой, седьмой, восьмой (dalej także сороковой). Ich rodzaj nijaki i żeński są regularne (шестое, шестая). Третий to jedyny liczebnik porządkowy o temacie miękkim; zob. odmianę niżej.

Dziesiątki, setki i duże liczby

Liczebniki porządkowe dla dziesiątek kończą się na -ый, z wyjątkiem сороковой. W liczbach 50–80 początkiem jest forma dopełniacza liczebnika głównego (пяти-, шести-), a 40, 90 i 100 mają własne tematy:

Okrągłe setki i tysiące też są jednym wyrazem (двухсотый „200.”, пятисотый „500.”, двухтысячный „2000.”), ale rzadko się ich potrzebuje. W codziennym użyciu wystarczą liczebniki porządkowe do stu.

Liczby złożone: zmienia się tylko ostatni wyraz

W złożonym liczebniku porządkowym tylko ostatni wyraz jest liczebnikiem porządkowym; wyrazy przed nim pozostają liczebnikami głównymi i się nie zmieniają:

• двадцать первый век (dwudziesty pierwszy wiek)
• сто двадцать третья страница (strona 123)
• две тысячи двадцать пятый год (rok 2025)

Odmiana

Liczebniki porządkowe odmieniają się jak przymiotniki, jak opisuje Odmiana przymiotników i zaimków przez przypadki. Liczebnik o temacie twardym, taki jak первый (oraz второй, пятый, седьмой i pozostałe), odmienia się jak новый. W bierniku rodzaju męskiego forma jest taka jak w mianowniku przy rzeczowniku nieżywotnym i taka jak w dopełniaczu przy żywotnym:

Третий ma temat miękki; jego końcówki zapisuje się -ий, -ья, -ье, -ьего (третий, третья, третье, третьего):

W liczbie mnogiej te same formy służą wszystkim rodzajom: первые, вторые, третьи; dopełniacz первых, третьих; celownik первым, третьим; narzędnik первыми, третьими; miejscownik первых, третьих. Biernik liczby mnogiej podlega tej samej regule żywotności.

Użycie

Liczebnik porządkowy zgadza się z rzeczownikiem, którego dotyczy, więc liczy się jego rodzaj, liczba i przypadek:

• Я живу на пятом этаже. (Mieszkam na piątym piętrze.)
• Мы сидим в седьмом ряду. (Siedzimy w siódmym rzędzie.)
• Это мой первый урок. (To moja pierwsza lekcja.)
• Я здесь в первый раз. (Jestem tu po raz pierwszy.)

Liczebnik główny po słowie номер służy jako etykieta, a liczebnik porządkowy liczy pozycję i zwykle stoi przed rzeczownikiem:

• дом номер пять (dom numer pięć)
• пятый дом по улице (piąty dom przy ulicy)

W cyfrach liczebniki porządkowe zapisuje się z łącznikiem i końcówką: 5-й этаж, на 5-м этаже, 21-й век. W datach po rosyjsku używa się liczebnika porządkowego w rodzaju nijakim (пятое мая); opisuje to Dni, daty i wyrażenia czasu (в понедельник, в 2020 году).

Po polsku w liczebnikach złożonych dziesiątki i jedności mają postać porządkową (dwudziesty pierwszy, sto dwudziesty trzeci), a po rosyjsku porządkowy jest tylko ostatni wyraz: двадцать первый, сто двадцать третий. Polski trzeci odmienia się miękko, tak jak третий. W cyfrach polski używa kropki (5.), rosyjski łącznika i końcówki (5-й).

Typowe błędy

• ❌ третый этаж → ✅ третий этаж (Liczebnik „trzeci” ma temat miękki: третий)
• ❌ двадцатый пятый → ✅ двадцать пятый (W złożonym liczebniku porządkowym tylko ostatni wyraz jest liczebnikiem porządkowym)
• ❌ сорокый → ✅ сороковой (Liczebnik porządkowy dla 40 to сороковой)
• ❌ на пять этаже → ✅ на пятом этаже (Liczebnik zgadza się z rzeczownikiem w przypadku: на … этаже wymaga miejscownika)
• ❌ первая урок → ✅ первый урок (Liczebnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju: урок jest rodzaju męskiego)
• ❌ в первое раз → ✅ в первый раз (Słowo раз jest rodzaju męskiego: в первый раз)

Szybki sprawdzian

Jaka forma liczebnika porządkowego pasuje do każdej luki?

1. Я живу на ____ этаже. (5)
2. Это моя ____ книга. (2)
3. ____ урок (3)
4. двадцать ____ день (5)
5. ____ слово (1)
6. Мы сидим в ____ ряду. (7)

Najważniejsze

• Liczebniki porządkowe to przymiotniki: первый / первое / первая zgadzają się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
• Pierwszych dziesięć to osobne wyrazy (первый, второй, третий…), 11–20 kończą się na -надцатый; второй, шестой, седьмой, восьмой kończą się na akcentowane -ой.
• Третий ma temat miękki (третьего, третьей).
• W liczbie złożonej liczebnikiem porządkowym jest tylko ostatni wyraz: двадцать первый, сто двадцать третья.
• W cyfrach pisze się łącznik i końcówkę: 5-й этаж.
• Formy szczególne сороковой (40), девяностый (90) i сотый (100) trzeba zapamiętać.