Rosyjskie zaimki zwrotne i wzajemne (себя, друг друга)

Я вижу себя в зеркале. Мы любим друг друга.Widzę siebie w lustrze. Kochamy się nawzajem.

Rosyjski ma dwa małe zaimki dla czynności, które wracają do podmiotu albo przechodzą tam i z powrotem między osobami: себя („siebie”) i друг друга („jeden drugiego, nawzajem”). Żaden z nich nie może być podmiotem zdania, dlatego mają tylko formy przypadków zależnych.

W skrócie: себя (себе, собой) odsyła do podmiotu i ma jedną formę dla wszystkich osób; друг друга (другу, другом) znaczy „jeden drugiego” i wymaga podmiotu w liczbie mnogiej.

себя: siebie

Себя zastępuje „siebie” dla każdej osoby, więc я, ты, он, мы, вы, они używają tego samego słowa:

Formy odpowiadają przypadkom z artykułu Zaimki osobowe w przypadkach zależnych (меня, мне, мной, о нём), a себя zawsze odnosi się do podmiotu zdania, tak jak свой w artykule Zaimek dzierżawczy свой. Porównaj Он видит себя. (Widzi siebie.) z Он видит его. (Widzi kogoś innego.).

Себя występuje w wielu utartych wyrażeniach:

• Я хорошо себя чувствую. (Czuję się dobrze.)
• Дети хорошо ведут себя. (Dzieci dobrze się zachowują.)
• Он любит только себя. (Kocha tylko siebie.)

Przy wielu czasownikach rosyjski używa końcówki -ся zamiast себя, jak w artykule Czasowniki zwrotne (-ся: учиться, называться, встречаться): Я моюсь to zwykły, neutralny sposób na powiedzenie „myję się”; Я мою себя jest możliwe, gdy dopełnienie trzeba podkreślić lub przeciwstawić. Себя dodajemy, gdy nacisk pada na osobę (Он любит только себя) albo gdy czasownik nie ma formy na -ся.

Polskie „siebie, sobie, sobą” odpowiada rosyjskiemu себя, себе, собой i też nie zmienia się z osobą. Ale polskie „się” oznacza zarówno „siebie”, jak i „nawzajem”: „Kochają się” może znaczyć obie rzeczy. Rosyjski je rozdziela: Они любят себя (każdy kocha siebie) i Они любят друг друга (kochają się nawzajem). Polskiemu „jeden drugiego, jeden z drugim” odpowiada друг друга, друг с другом.

друг друга: jeden drugiego

Друг друга znaczy, że dwie lub więcej osób robi to samo sobie nawzajem. Pierwszy wyraz, друг, nigdy się nie zmienia, a drugi zmienia się z przypadkiem:

Вы знаете друг друга? (Znacie się?)

Przyimek stoi między dwoma wyrazami, nie przed nimi: ✅ Они говорят друг с другом. (Rozmawiają ze sobą.) To samo dotyczy друг для друга („jeden dla drugiego”), друг к другу („jeden do drugiego”) i друг о друге („jeden o drugim”).

Czasowniki, które mają już -ся i znaczą „nawzajem” (встречаться, видеться), nie potrzebują друг друга: Мы часто встречаемся. (Często się spotykamy.) Przy innych czasownikach używamy друг друга: любить, знать, понимать, помогать.

себя czy друг друга?

Te dwa zaimki dają różne znaczenia:

• Они любят себя. (Każdy z nich kocha siebie.)
• Они любят друг друга. (Kochają się nawzajem.)

Częste błędy

• ❌ Я вижу себе в зеркале. → ✅ Я вижу себя в зеркале. (dopełnienie stoi w bierniku: себя)
• ❌ Он купил ему машину. (chodzi o: siebie) → ✅ Он купил себе машину. (себе odsyła do podmiotu)
• ❌ Мы любим друг друг. → ✅ Мы любим друг друга. (drugi wyraz zmienia się z przypadkiem)
• ❌ Они говорят с друг другом. → ✅ Они говорят друг с другом. (przyimek stoi między dwoma wyrazami)
• ❌ Они любят себя. (chodzi o: nawzajem) → ✅ Они любят друг друга. (себя znaczy, że każdy kocha siebie)

Szybki test

Uzupełnij każde zdanie właściwą formą.

1. Я вижу ____ в зеркале. (себя / себе)
2. Он купил ____ новую машину. (себя / себе)
3. Они часто думают друг о ____. (друг / друге)
4. Они помогают друг ____. (друга / другу)
5. Возьми зонт с ____. (собой / себе)

Najważniejsze

• Себя znaczy „siebie” i ma te same formy dla wszystkich osób: себя, себе, собой, о себе.
• Друг друга znaczy „jeden drugiego”: pierwszy wyraz zostaje, drugi się zmienia (друг друга, друг другу, друг другом, друг о друге), a przyimek stoi między nimi (друг с другом).
• Żaden z tych zaimków nie może być podmiotem, a себя odsyła do podmiotu zdania.
• Они любят себя i Они любят друг друга znaczą co innego.