Zaimki względne z przyimkami (el cual, el que, cuyo)

La empresa para la que trabajo abrirá una oficina cuyo director es chileno.Firma, dla której pracuję, otworzy biuro, którego dyrektor jest Chilijczykiem.

Znasz już que w większości zdań względnych i quien dla osób po przyimku. Na poziomie B2 ten sam pomysł rozrasta się w dłuższe, bardziej rozbudowane konstrukcje typowe dla języka pisanego: przyimek + el que / el cual w znaczeniu „w którym, z którymi, o którym” oraz cuyo w znaczeniu „którego, której”.

W skrócie: przyimek stoi przed zaimkiem względnym, a zaimkiem jest el que lub el cual, które zgadzają się z osobą lub rzeczą, do której się odnoszą (la reunión de la que hablo). Na „którego, której” służy cuyo, które zgadza się z tym, co należy, a nie z właścicielem (el autor cuya novela leí).

W polskim zaimek który odmienia się przez przypadki (spotkanie, o którym mówię, przyjaciele, z którymi podróżowałem), a po hiszpańsku el que i el cual zgadzają się tylko w rodzaju i liczbie z wyrazem, do którego się odnoszą. W hiszpańskich rzeczownikach nie ma odmiany przez przypadki, więc tę rolę pełni przyimek. Podobnie różni się „którego, której”: w polskim forma zależy od właściciela (autor, którego powieść; kobieta, której syn), a cuyo zgadza się z tym, co należy (el autor cuya novela, bo novela jest rodzaju żeńskiego).

Przyimek + rodzajnik + que

Hiszpański nie zostawia przyimka na końcu zdania. Stoi on przed zaimkiem względnym, a zaimkiem jest el que, la que, los que, las que, zgodne w rodzaju i liczbie ze słowem, do którego się odnoszą:

• La reunión de la que te hablé es mañana. (Spotkanie, o którym ci mówiłem, jest jutro.)
• Los amigos con los que viajé viven en Perú. (Przyjaciele, z którymi podróżowałem, mieszkają w Peru.)
• El tema sobre el que escribe es muy actual. (Temat, o którym pisze, jest bardzo aktualny.)
• Las razones por las que dimitió no están claras. (Powody, dla których zrezygnował, nie są jasne.)

Działa to zarówno dla osób, jak i dla rzeczy, więc jest bardziej elastyczne niż quien, które odnosi się tylko do osób. Po niektórych krótkich przyimkach, takich jak a, con, de, en, rzecz można też wprowadzić samym que bez rodzajnika (la casa en que vivo, el lápiz con que escribo). Przy innych przyimkach (sobre, entre, según, hacia) rodzajnik jest potrzebny.

El cual: bardziej formalna alternatywa

El cual, la cual, los cuales, las cuales mogą po przyimku zastąpić el que bez zmiany znaczenia:

• Los motivos por los cuales dimitió no están claros.
• El edificio frente al cual nos encontramos es del siglo XVIII. (Budynek, przed którym stoimy, pochodzi z XVIII wieku.)

El cual należy raczej do hiszpańszczyzny pisanej i formalnej, a w kilku sytuacjach jest wyborem zwykłym:

• Po dłuższych przyimkach i wyrażeniach (a través de, debido a, durante, mediante, frente a, detrás de): los años durante los cuales trabajó aquí.
• W zdaniach wyjaśniających, oddzielonych przecinkami: Mi hermano, el cual vive en Lima, viene en verano.
• Gdy trzeba jasno pokazać, o który rzeczownik chodzi. El cual jednoznacznie wskazuje rodzaj i liczbę, gdy przed nim stoi kilka rzeczowników: Hablé con el director de la escuela, el cual me dio la razón. (dyrektor, nie szkoła.)

W codziennej rozmowie el que jest częstsze niż el cual.

Lo cual i por lo que: odniesienie do całego zdania

Gdy zaimek względny odnosi się do całej myśli, a nie do jednego rzeczownika, hiszpański używa form nijakich lo cual lub lo que, także po przyimku:

• Llegó tarde, lo cual no me sorprendió. (Przyszedł późno, co mnie nie zaskoczyło.)
• Llovía mucho, por lo que cancelamos el viaje. (Mocno padało, więc odwołaliśmy podróż.)
• Aprobó el examen, tras lo cual se fue de vacaciones. (Zdał egzamin, po czym wyjechał na wakacje.)

Forma nijaka lo que jest omówiona w osobnym artykule: Lo que.

Cuyo: „którego, której”

Cuyo wyraża przynależność w zdaniu względnym. Ma cztery formy, cuyo, cuya, cuyos, cuyas, i zgadza się w rodzaju i liczbie z tym, co należy, nigdy z właścicielem:

• El autor cuya novela leí ganó un premio. (Autor, którego powieść przeczytałem, dostał nagrodę. Cuya zgadza się z novela.)
• Es una empresa cuyos empleados trabajan desde casa. (To firma, której pracownicy pracują z domu.)
• La mujer cuyo hijo estudia conmigo es médica. (Kobieta, której syn studiuje ze mną, jest lekarką.)

Cuyo jest jednocześnie zaimkiem dzierżawczym i względnym, więc pełni już rolę rodzajnika i zaimka dzierżawczego. Między cuyo a jego rzeczownikiem nie stoi nic takiego jak el, su czy de. Może występować po przyimku: la casa en cuyo jardín jugábamos (dom, w którego ogrodzie bawiliśmy się).

Cuyo należy głównie do hiszpańszczyzny pisanej i formalnej. W rozmowie myśl często dzieli się na dwa zdania. Forma que su (el hombre que su coche…) bywa słyszana w mowie, ale język standardowy i pisany używa cuyo.

Częste błędy

• ❌ El proyecto que trabajo es difícil. → ✅ El proyecto en el que trabajo es difícil. (trabajar en wymaga przyimka przed zaimkiem.)
• ❌ El autor cuyo novela leí… → ✅ El autor cuya novela leí… (cuyo zgadza się z novela, nie z autor.)
• ❌ Una empresa cuyos los empleados… → ✅ Una empresa cuyos empleados… (po cuyo nie ma rodzajnika.)
• ❌ La persona que hablé con… → ✅ La persona con la que hablé… (przyimek nigdy nie zostaje na końcu.)

Sprawdź się

1. Uzupełnij: La ciudad ___ (en + el que) nací es pequeña.
2. Uzupełnij: Conozco a una chica ___ (cuyo/cuya) padre es piloto.
3. Dlaczego La persona que hablé con jest błędne?
4. Połącz zdania za pomocą cuyo: Tengo un amigo. Su hermana es actriz.
5. Jaka forma nijaka pasuje? Aprobó con nota, ___ nos alegró a todos.

Najważniejsze informacje

• Przyimek stoi przed zaimkiem względnym: el proyecto en el que trabajo. Hiszpański nie zostawia go na końcu.
• Po przyimku el que / la que / los que / las que zgadzają się ze słowem, do którego się odnoszą, dla osób i rzeczy. El cual i jego formy to bardziej formalna alternatywa, zwykła po dłuższych przyimkach, w zdaniach wyjaśniających i wtedy, gdy odniesienie ma być jasne.
• Lo cual i lo que odnoszą się do całego zdania, samodzielnie lub po przyimku (por lo que, tras lo cual).
• Cuyo, cuya, cuyos, cuyas znaczą „którego, której” i zgadzają się z tym, co należy, nigdy z właścicielem.
• Między cuyo a jego rzeczownikiem nie stoi ani rodzajnik, ani zaimek dzierżawczy.