Czasem wykonawca czynności i jej odbiorca to ta sama osoba, to samo zwierzę albo ta sama rzecz. Wtedy angielski używa specjalnej grupy zaimków: myself, yourself, himself i tak dalej. Nazywa się je zaimkami zwrotnymi (reflexive pronouns), bo czynność „odbija się” z powrotem na podmiot — I hurt myself, she taught herself Spanish.

Głównych jest osiem i każdy odpowiada podmiotowi, który już znasz. Gdy tylko połączysz I z myself, a they z themselves, reszta układa się według tego samego wzoru.

Przydatna wskazówka: zaimka zwrotnego używamy przede wszystkim wtedy, gdy podmiot i dopełnienie odnoszą się do tej samej osoby lub rzeczy. Gdy wykonawca i odbiorca czynności to ta sama osoba, po angielsku używamy formy typu myself: I did it to myself. (Są też szczególne użycia z by oraz dla podkreślenia — niżej.)

Osiem zaimków zwrotnych

Każdy podmiot ma własną formę zwrotną. Formy liczby pojedynczej kończą się na -self, a liczby mnogiej na -selves.

Podmiot Zaimek zwrotny Przykład
I myself I cut myself.
you (jedna osoba) yourself Be careful — don't hurt yourself.
he himself He introduced himself.
she herself She taught herself to draw.
it itself The cat washed itself.
we ourselves We enjoyed ourselves.
you (więcej osób) yourselves Help yourselves to some cake.
they themselves They blamed themselves.

Jedna para zasługuje na uwagę: forma podmiotu you jest taka sama dla jednej osoby i dla wielu, więc to forma zwrotna pokazuje liczbę — yourself dla jednej osoby, yourselves dla więcej niż jednej.

(W formalnym angielskim spotkasz też oneself — to enjoy oneself. A gdy they odnosi się do jednej osoby, również przyjmuje themselves. Na początek skup się na ośmiu formach z tabeli.)

Podmiot i dopełnienie to ta sama osoba

Główne zadanie zaimka zwrotnego to pokazać, że podmiot i dopełnienie czynności odnoszą się do tej samej osoby, zwierzęcia lub rzeczy. Zaimek zwrotny może być dopełnieniem czasownika — I hurt myself — albo dopełnieniem po przyimku — She looked at herself:

  • I hurt myself playing football. (to ja się zraniłem)
  • She looked at herself in the mirror.
  • He's teaching himself to play the guitar.
  • Did you enjoy yourself at the party?

Porównaj je ze zwykłym dopełnieniem, którym jest inna osoba:

  • I hurt him. (zraniłem kogoś innego) → I hurt myself. (zraniłem się ja)
  • She looked at them. → She looked at herself.

Kiedy jednak with ma znaczenie „ze sobą” albo „przy sobie”, a także po przyimkach określających miejsce, takich jak behind, beside, near i in front of, angielski zwykle zachowuje zwykły zaimek dopełnienia: I took my bag with me (zwykle nie with myself), She closed the door behind her. (Ale w utartych zwrotach jak be honest with yourself czy angry with herself zaimek zwrotny jest poprawny.)

By myself = sam lub bez pomocy

W konstrukcji by + zaimek zwrotny znaczenie to zwykle sam lub bez pomocy:

  • I live by myself. (sam)
  • She fixed the car by herself. (bez pomocy)
  • Did you do all this by yourselves?

By myself zwykle nie znaczy po prostu by me. Jeśli zdanie mówi tylko, kto coś zrobił, naturalnym wyborem po by jest me:

  • ✅ This photo was taken by me. (mówi tylko, kto je zrobił)
  • ✅ I took the photo by myself. (znaczenie: bez pomocy)

Te same formy dla podkreślenia

Te same formy z -self / -selves mogą też służyć do podkreślenia, że to właśnie dana osoba, a nie ktoś inny, coś zrobiła. W tym użyciu nie zmieniają znaczenia, tylko je wzmacniają (nazywa się je wtedy czasem zaimkami emfatycznymi):

  • I made the cake myself. (zrobiłem to ja, nikt inny)
  • I cleaned the room myself.
  • The manager herself apologised. (sama kierowniczka, osobiście)

Często stoją tuż po podmiocie albo na końcu zdania i mogą też uwydatniać inny rzeczownik: I spoke to the manager herself.

Czasowniki, które po angielsku nie potrzebują zwrotności

Oto punkt, który myli wielu uczących się. Niektóre codzienne czasowniki w innych językach przyjmują zaimek zwrotny, a po angielsku zwykle nie. W najczęstszym znaczeniu angielski nie używa żadnego:

  • ✅ I feel good today. — a nie ❌ I feel myself good. (przy feel + przymiotnik bez zaimka zwrotnego)
  • ✅ She woke up early. (bez dopełnienia — po prostu się obudziła; zaimek zwrotny pasuje tylko, gdy podmiot to powoduje: She woke herself up by coughing)
  • ✅ They met at the station. — a nie ❌ They met themselves at the station.
  • ✅ Hurry up! We're late. to zwykła, codzienna forma; hurry yourself up brzmi nietypowo i nie jest formą, której tu potrzebujesz.

W polskim wiele codziennych czasowników jest zwrotnych — z się (czuć się, spotkać się, śpieszyć się) — podczas gdy angielski w tych przypadkach nie używa żadnej zwrotności. Stąd błędy ❌ I feel myself good czy ❌ They met themselves — wystarczy powiedzieć I feel good, They met.

Niektóre z tych czasowników mogą przyjąć dopełnienie w innym znaczeniu — She woke the baby up, Don't hurry me — ale wtedy czynność nie jest skierowana z powrotem na podmiot tak jak w błędnych przykładach powyżej.

Przy codziennych czynnościach angielski też zwykle pomija zaimek zwrotny, bo i tak wiadomo, że robisz je sam/sama sobie:

  • ✅ I wash and get dressed before breakfast. (myself niepotrzebne)

Zaimek zwrotny dodaje się, gdy dopełnienie jest ważne albo gdy chodzi o „bez pomocy”: The children can dress themselves now.

-self vs each other

Gdy dwie osoby lub więcej robią coś sobie nawzajem, angielski używa each other (lub one another), a nie zaimka zwrotnego. Niektóre czasowniki bywają też używane bez dopełnienia — They met, They hugged:

  • Tom and Anna love each other. (Tom kocha Annę, Anna kocha Toma)
  • ❌ Tom and Anna love themselves. znaczyłoby, że Tom kocha samego siebie, a Anna samą siebie — to zupełnie inna myśl!

Tak więc themselves kieruje czynność z powrotem na te same osoby, a each other kieruje ją wzajemnie — od jednej osoby do drugiej.

Częste błędy

  • ❌ He cut hisself. → ✅ He cut himself. (jest himself, nigdy hisself)
  • ❌ They blamed theirselves. → ✅ They blamed themselves. (jest themselves, nigdy theirselves)
  • ❌ Children, help yourself! → ✅ Children, help yourselves! (więcej niż jedna osoba → yourselves)
  • ❌ I feel myself tired. → ✅ I feel tired. (feel + przymiotnik bez zaimka zwrotnego)
  • ❌ Please contact myself. → ✅ Please contact me. (tu właściwa jest zwykła forma dopełnienia me, nie myself)
  • ❌ My brother and myself went shopping. → ✅ My brother and I went shopping. (tu właściwa jest forma podmiotu I)
  • ❌ I washed myself hands. → ✅ I washed my hands. (przy częściach ciała używa się zaimka dzierżawczego — my, her, his — a nie zwrotnego)

Szybki sprawdzian

Które słowo lub wyrażenie pasuje?

  1. Sam, be careful with that knife — don't cut ____.
  2. The children are old enough to dress ____ now.
  3. I painted the whole room ____ (sam, bez pomocy).
  4. How are you? — I ____ fine today, thanks.
Pokaż odpowiedzi
  1. yourself   2. themselves   3. by myself   4. feel (nie feel myself)

Najważniejsze

  • Zaimki zwrotne pokazują, że podmiot i dopełnienie wskazują na tę samą osobę lub rzecz: myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves.
  • Liczba pojedyncza kończy się na -self, mnoga na -selves; para, na którą warto uważać, to yourself (jedna osoba) i yourselves (więcej osób).
  • Po by zaimek zwrotny zwykle znaczy sam lub bez pomocy — I did it by myself. Jeśli wskazujesz tylko, kto coś zrobił, użyj me: written by me.
  • Może też dodawać podkreślenie — I made it myself.
  • Niektóre czasowniki w codziennym znaczeniu nie biorą żadnego zaimka zwrotnego: przy feel + przymiotnik ✅ I feel good, a nie ❌ I feel myself good.