Imperfetto (parlavo, vedevo, dormivo...)

Da bambino giocavo sempre in cortile e la domenica mangiavo da mia nonna.Jako dziecko zawsze bawiłem się na podwórku, a w niedzielę jadałem u babci.

Imperfetto to czas przeszły używany dla tego, co trwało, powtarzało się albo działo się w tle, bez informacji, kiedy się zaczęło i skończyło: co się robiło zwykle, jakie rzeczy były, co się działo. Tworzy się go jednym zestawem końcówek dodawanych do tematu czasownika i jest to jeden z najbardziej regularnych czasów włoskiego.

Krótko: temat + -vo, -vi, -va, -vamo, -vate, -vano, z samogłoską bezokolicznika przed v: -a- (parlavo), -e- (vedevo), -i- (dormivo).

Po polsku czasowniki niedokonane w czasie przeszłym (grałem, mieszkałem, jadłem) często odpowiadają włoskiemu imperfetto: grałem na podwórku = giocavo in cortile. Ale zgodność jest niepełna: polski czasownik niedokonany może też wskazywać pojedyncze doświadczenie lub sam fakt wykonania czynności (Czytałeś tę książkę?), a po włosku zwykle pada wtedy passato prossimo.

Formy

Odetnij -re od bezokolicznika i dodaj końcówki:

Forma io kończy się na -o, forma tu na -i, a forma lui / lei na -a: parlavo, parlavi, parlava.

Kilka czasowników nieregularnych

Nieregularnych czasowników jest niewiele, a większość tworzy imperfetto od starszej, dłuższej formy bezokolicznika:

Avere, dare i stare są regularne: avevo, davo, stavo. Czas teraźniejszy essere znajdziesz w Czasownik „essere” (być: sono, sei, è...).

1. Nawyki i czynności powtarzane

Imperfetto służy do mówienia o tym, co robiło się zwykle albo wielokrotnie:

• Da bambino giocavo a calcio ogni giorno. (Jako dziecko codziennie grałem w piłkę.)
• Di solito mi alzavo alle sette. (Zwykle wstawałem o siódmej.)
• Andavamo al mare ogni estate. (Co lato jeździliśmy nad morze.)

Często towarzyszą mu słowa di solito, sempre, spesso, ogni giorno, ogni estate, da bambino, da giovane.

2. Opisy, stany i wiek

Służy do powiedzenia, jaka była osoba, miejsce lub sytuacja:

• Era una bella giornata e il cielo era azzurro. (Był piękny dzień, a niebo było błękitne.)
• Mia nonna aveva i capelli bianchi. (Moja babcia miała białe włosy.)
• Avevo dieci anni. (Miałem dziesięć lat.)
• Erano le otto e fuori faceva freddo. (Była ósma i na dworze było zimno.)

3. Coś, co działo się w jakimś momencie w przeszłości

Imperfetto pokazuje czynność, która trwała w danym momencie przeszłości, często ze słowem mentre (podczas gdy):

• Mentre mangiavamo, suonava il telefono. (Kiedy jedliśmy, dzwonił telefon.)
• Alle dieci dormivo ancora. (O dziesiątej jeszcze spałem.)
• Che cosa facevi ieri sera alle nove? (Co robiłeś wczoraj wieczorem o dziewiątej?)

Gdy w środku takiej sytuacji zdarza się jednorazowe wydarzenie, po włosku opisuje się je w passato prossimo. Temu przeciwstawieniu poświęcony jest Passato prossimo a imperfetto.

Częste błędy

• ❌ Da piccolo, io mangiava molta pasta. → ✅ Da piccolo, io mangiavo molta pasta. (końcówka zależy od podmiotu)
• ❌ Io bevavo molto caffè. → ✅ Io bevevo molto caffè. (bere ma temat bev- i końcówkę -evo)
• ❌ Noi erevamo a casa. → ✅ Noi eravamo a casa. (essere jest nieregularny)
• ❌ Era le otto. → ✅ Erano le otto. (godzina stoi w liczbie mnogiej, poza era l'una)

Krótkie sprawdzenie

Wstaw czasownik w imperfetto.

1. Da bambino io ____ (giocare) sempre in cortile.
2. Noi ____ (abitare) a Torino.
3. Quando ____ (essere) piccola, lei ____ (avere) i capelli lunghi.
4. Loro ____ (fare) colazione alle sette ogni giorno.
5. Tu ____ (leggere) molto da ragazzo?
6. Ieri alle otto io ____ (essere) ancora a letto.

Najważniejsze

• Imperfetto tworzy się z tematu i końcówek -vo, -vi, -va, -vamo, -vate, -vano, z -a-, -e- lub -i- przed v: parlavo, vedevo, dormivo.
• Niewiele czasowników jest nieregularnych: essere (ero), fare (facevo), dire (dicevo), bere (bevevo).
• Używa się go dla nawyków (giocavo ogni giorno), opisów, stanów i wieku (era bello, avevo dieci anni) oraz czynności w toku (mentre mangiavo).
• Nie mówi, kiedy sytuacja się zaczęła ani skończyła.
• Typowe słowa: di solito, sempre, spesso, ogni giorno, da bambino, mentre.