Non vedo nessuno e non sento niente.Nikogo nie widzę i niczego nie słyszę.

We włoskim, tak jak w polskim, dwa elementy przeczące w jednym zdaniu nie znoszą się nawzajem: non stoi przed czasownikiem, a wyraz przeczący (mai, niente, nessuno, più) stoi za nim. Gdy wyraz przeczący występuje po czasowniku, włoski zwykle dodaje przed nim także non, a całe zdanie pozostaje jednym zaprzeczeniem.

W skrócie: wyraz przeczący po czasowniku → non przed czasownikiem: Non parlo mai. Jako podmiot przed czasownikiem nessuno i niente obywają się bez non: Nessuno parla.

W polskim „nie” występuje zawsze, także gdy wyraz przeczący stoi przed czasownikiem (Nikt nie mówi). We włoskim w tym przypadku non odpada: Nessuno parla, a nie ❌ Nessuno non parla. Natomiast gdy wyraz przeczący stoi po czasowniku, non jest potrzebne, tak jak polskie „nie”: Non parla nessuno.

1. Cztery najczęstsze wyrazy przeczące

Wyraz Znaczenie Przykład
mai nigdy Non mangio mai carne. (Nigdy nie jem mięsa.)
niente / nulla nic Non ho niente da fare. (Nie mam nic do roboty.)
nessuno nikt Non conosco nessuno qui. (Nikogo tu nie znam.)
più już nie Non abito più a Roma. (Już nie mieszkam w Rzymie.)

Niente i nulla znaczą to samo; nulla brzmi nieco bardziej formalnie lub książkowo, oba są częste.

2. Non + czasownik + wyraz przeczący

W prostym zdaniu w czasie teraźniejszym szyk jest stały: non + czasownik + wyraz przeczący.

  • Non parli mai. (Nigdy nie mówisz.)
  • Non mangia niente. (On/Ona nic nie je.)
  • Non lavoro più. (Już nie pracuję.)

Po czasowniku można też połączyć dwa wyrazy przeczące: Non dice mai niente. (Nigdy nic nie mówi.) Non vedo mai nessuno. (Nigdy nikogo nie widzę.) Podstawy użycia non znajdziesz w artykule Przeczenie z non.

3. Gdy wyraz przeczący stoi na początku

Gdy nessuno lub niente stoi przed czasownikiem jako podmiot, non odpada:

  • Nessuno parla. (Nikt nie mówi.)
  • Niente è impossibile. (Nic nie jest niemożliwe.)

To samo można powiedzieć, stawiając wyraz przeczący po czasowniku i dodając non:

  • Nessuno viene. = Non viene nessuno. (Nikt nie przychodzi.)
  • Niente funziona. = Non funziona niente. (Nic nie działa.)

Mai może też stać przed czasownikiem, ale brzmi to emfatycznie lub książkowo. W codziennym włoskim używa się non ... mai: Non dimentico mai il tuo compleanno.

4. Czasy złożone

W passato prossimo non stoi przed czasownikiem posiłkowym, a krótkie wyrazy takie jak mai i più zwykle stoją między czasownikiem posiłkowym a imiesłowem:

  • Non ho mai visto quel film. (Nigdy nie widziałem tego filmu.)
  • Non ho più visto Marco. (Nie widziałem już Marca.)
  • Non è mai stato a Roma. (Nigdy nie był w Rzymie.)

Niente i nessuno zwykle stoją po imiesłowie:

  • Non ho capito niente. (Niczego nie zrozumiałem.)
  • Non ho visto nessuno. (Nikogo nie widziałem.)

O passato prossimo przeczytasz w artykule Passato prossimo z avere.

5. Nessuno przed rzeczownikiem

Nessuno może też stać przed rzeczownikiem w znaczeniu „żaden”. Wtedy działa według wzoru rodzajnika nieokreślonego un / uno / una / un':

Rzeczownik Forma Przykład
rodzaj męski nessun (nessuno przed tymi samymi dźwiękami co uno: s+spółgłoska, z, gn …) Non ho nessun problema. / Non ho nessuno zaino.
rodzaj żeński nessuna (nessun' przed samogłoską) Non ho nessuna idea. / *Non ho **nessun'*amica a Milano.

Rzeczownik po nim stoi w liczbie pojedynczej: nessun amico, a nie ❌ nessun amici. Te formy omawia artykuł Rodzajniki nieokreślone.

6. Krótkie odpowiedzi

W krótkiej odpowiedzi wyraz przeczący stoi sam, bez non:

  • Chi c'è? — Nessuno. (Kto tam jest? — Nikt.)
  • Cosa fai? — Niente. (Co robisz? — Nic.)
  • Vai spesso al cinema? — Mai. (Często chodzisz do kina? — Nigdy.)

Zwróć uwagę, że w pytaniu mai może znaczyć też „kiedykolwiek”: Sei mai stato a Napoli? (Czy byłeś kiedyś w Neapolu?). O innych wyrazach określających częstotliwość przeczytasz w artykule Przysłówki częstotliwości. O pokrewnych wyrazach, takich jak qualcuno i qualcosa, przeczytasz w artykule Zaimki nieokreślone (podstawy).

Częste błędy

  • ❌ Vedo nessuno. → ✅ Non vedo nessuno. (po czasowniku nessuno wymaga non)
  • ❌ Non nessuno parla. → ✅ Nessuno parla. lub ✅ Non parla nessuno. (jedno non, we właściwym miejscu)
  • ❌ Ho non mai visto Roma. → ✅ Non ho mai visto Roma. (non stoi przed czasownikiem posiłkowym)
  • ❌ Non ho nessun amici. → ✅ Non ho nessun amico. (rzeczownik w liczbie pojedynczej)
  • ❌ Non ho capito niente nulla. → ✅ Non ho capito niente. (albo niente, albo nulla, nie oba)

Szybki sprawdzian

Spróbuj zaprzeczyć każde zdanie za pomocą wyrazu w nawiasie.

  1. Mangio carne. (mai)
  2. Vedo qualcuno. (nessuno)
  3. Capisco tutto. (niente)
  4. Abito a Torino. (più)
  5. Ho visto il film. (mai)
  6. Viene qualcuno. (nessuno, z non)
Pokaż odpowiedzi
  1. Non mangio mai carne.   2. Non vedo nessuno.   3. Non capisco niente.   4. Non abito più a Torino.   5. Non ho mai visto il film.   6. Non viene nessuno. (albo Nessuno viene.)

Najważniejsze

  • Wyraz przeczący po czasowniku wymaga non przed czasownikiem: Non vedo nessuno.
  • Jako podmiot przed czasownikiem nessuno i niente obywają się bez non: Nessuno parla.
  • Cztery najczęstsze to mai (nigdy), niente / nulla (nic), nessuno (nikt) i più (już nie).
  • W czasach złożonych non stoi przed czasownikiem posiłkowym, a mai i più zwykle przed imiesłowem: Non ho mai visto.
  • Nessun / nessuna stoją przed rzeczownikiem w liczbie pojedynczej: Non ho nessun problema.
  • We włoskim podwójne zaprzeczenie jest poprawne i nie zamienia się w twierdzenie.