Przysłówki sposobu (-mente)

Maria parla lentamente e chiaramente.Maria mówi powoli i wyraźnie.

Przysłówek sposobu mówi, jak ktoś coś robi: bene, male, lentamente, facilmente. Większość z nich tworzy się od przymiotnika, dodając -mente, i nigdy się nie zmienia.

Krótko: przymiotnik w rodzaju żeńskim liczby pojedynczej + -mente: lenta → lentamente, chiara → chiaramente. Przymiotniki na -e (oprócz tych na -le i -re) po prostu dostają -mente: felice → felicemente.

Po polsku przysłówki sposobu tworzy się od przymiotników końcówkami -o lub -e (wolny → wolno, dobry → dobrze). We włoskim większość przysłówków wymaga -mente (lentamente), a „dobrze” i „źle” to osobne słowa bene i male.

1. Tworzenie przysłówków na -mente

Bierzemy formę rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej przymiotnika i dodajemy -mente:

Przymiotniki na -le lub -re tracą końcowe -e przed -mente:

O formach przymiotników zobacz Zgodność przymiotnika.

2. Bene i male

Dwa bardzo częste przysłówki nie powstają przez dodanie -mente. To przysłówki odpowiadające buono (dobry) i cattivo (zły), i mają własne formy:

• bene (dobrze): Maria canta bene. (Maria dobrze śpiewa.)
• male (źle): Giovanni parla male l'inglese. (Giovanni źle mówi po angielsku.)

Z czasownikiem nie używa się buono ani cattivo: ❌ Canti buono. → ✅ Canti bene.

3. Inne przysłówki i przymiotniki użyte jako przysłówki

Wiele codziennych przysłówków to krótkie, samodzielne słowa: presto (wcześnie, wkrótce), tardi (późno), meglio (lepiej), peggio (gorzej), insieme (razem), volentieri (chętnie).

Niektóre przymiotniki działają też jako przysłówki. Zachowują formę rodzaju męskiego liczby pojedynczej i są nieodmienne:

• Parla piano, per favore. (Mów ciszej / wolniej, proszę.)
• Parla forte. (Mów głośno.)
• Questa borsa costa caro. (Ta torba kosztuje dużo.)
• Lavoriamo duro. (Ciężko pracujemy.)

4. Przysłówki są nieodmienne

Przysłówek opisuje czasownik, więc w przeciwieństwie do przymiotnika nie zmienia się razem z podmiotem:

• Maria è lenta. (przymiotnik: opisuje Marię, więc zgadza się z nią)
• Maria parla lentamente. (przysłówek: opisuje czasownik, więc nigdy się nie zmienia)

To samo dotyczy liczby mnogiej: I ragazzi parlano lentamente.

5. Gdzie postawić przysłówek

Przysłówek sposobu stoi zwykle zaraz po czasowniku:

• Parli bene l'italiano. (Dobrze mówisz po włosku.)
• Guido lentamente. (Jadę powoli.)

W czasie złożonym przysłówek sposobu stoi normalnie po imiesłowie:

• Ho dormito bene. (Dobrze spałem.)
• Hanno risposto gentilmente. (Odpowiedzieli uprzejmie.)

Przysłówek można wzmocnić lub osłabić za pomocą molto, poco lub troppo: Parla molto bene. O tych słowach zobacz Wyrażenia ilości. O częstotliwości zobacz Przysłówki częstotliwości.

6. Pytanie „jak?”

Żeby zapytać o sposób, używa się come: Come parla Maria? — Parla lentamente. Zobacz Słowa pytające.

Częste błędy

• ❌ Maria parla lenta. → ✅ Maria parla lentamente. (przysłówek, nie przymiotnik)
• ❌ Canti buono. → ✅ Canti bene. (przysłówek od buono to bene)
• ❌ Lo fa facilemente. → ✅ Lo fa facilmente. (-le traci e)
• ❌ Parla lentomente. → ✅ Parla lentamente. (używa się formy żeńskiej)
• ❌ Giovanni guida veloci. → ✅ Giovanni guida velocemente. (przysłówki nie mają liczby mnogiej)

Krótkie sprawdzenie

Oto kilka zdań, w których brakuje przysłówka. Każde można uzupełnić przysłówkiem odpowiadającym słowu w nawiasie.

1. Maria parla ___. (lento)
2. Giovanni risolve il problema ___. (facile)
3. Loro lavorano ___. (regolare)
4. Mia nonna canta ___. (buono)
5. Ti rispondo ___. (gentile)
6. Il bambino ride ___. (felice)

Najważniejsze

• Większość przysłówków sposobu powstaje od przymiotnika w rodzaju żeńskim liczby pojedynczej + -mente: lenta → lentamente.
• Przymiotniki na -le i -re tracą -e: facile → facilmente, regolare → regolarmente.
• Buono → bene i cattivo → male to przypadki szczególne, a niektóre przymiotniki działają jako przysłówki (piano, forte, caro).
• Przysłówki są nieodmienne: Maria parla lentamente, ale Maria è lenta.
• Przysłówek stoi zwykle zaraz po czasowniku, a w czasach złożonych po imiesłowie.