Condizionale semplice: pełne formy i zastosowania

Al tuo posto, andrei dal medico.Na twoim miejscu poszedłbym do lekarza.

Condizionale semplice to włoski odpowiednik polskiego trybu warunkowego. Służy do udzielania rad, do mówienia o tym, czego by się chciało lub co by się zrobiło, oraz o skutkach, które są tylko wyobrażone. Tworzy się go od tego samego tematu co Futuro semplice, ale z własnymi końcówkami. Grzecznościowe formy vorrei, potrei i mi piacerebbe pojawiły się już w artykule Utrwalone grzecznościowe formy trybu warunkowego (vorrei, potrei, mi piacerebbe); tutaj pokazana jest cała odmiana i pozostałe zastosowania.

Krótko: do tematu futuro (parler-, andr-, sar-) dodaje się końcówki -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero. Forma służy do rad (dovresti), życzeń (vorrei), tego, co by się zrobiło (comprerei una casa) i niepotwierdzonych wiadomości (si dimetterebbe).

W polskim tryb warunkowy tworzy się z formy na -ł i cząstki by (poszedłbym, poszłabyś), a w zdaniu zmienia się też rodzaj. We włoskim nie ma osobnej cząstki ani rodzaju: osobę niesie sama forma czasownika (andrei, andresti, andrebbe), a podstawą jest temat czasu przyszłego.

Formy regularne

W czasownikach na -are i -ere końcówka -are bezokolicznika zmienia się w -er- (jak w futuro), a -e z -ere zostaje. W czasownikach na -ire zostaje -i-. Końcówki są takie same dla wszystkich trzech grup:

Dla porównania z futuro: parlerò, parlerai, parlerà … mają ten sam temat, a condizionale dodaje zamiast tego -ei / -esti / -ebbe / -emmo / -este / -ebbero.

Zmiany w pisowni

Czasowniki na -care / -gare zachowują twardą wymowę dzięki dodanemu h, a czasowniki na -ciare / -giare tracą i, dokładnie jak w futuro:

• cercare → cercherei, pagare → pagherei
• mangiare → mangerei, cominciare → comincerei

Czasowniki dare, fare i stare zachowują a tematu zamiast zmieniać je w e: darei, farei, starei.

Nieregularne tematy

Czasowniki z nieregularnym tematem futuro mają ten sam temat w condizionale. Końcówki pozostają regularne, więc do nauczenia jest tylko temat:

Pełna odmiana essere to sarei, saresti, sarebbe, saremmo, sareste, sarebbero, a avere: avrei, avresti, avrebbe, avremmo, avreste, avrebbero. Podwójne -mm- w formie noi (saremmo, vorremmo) warto zapamiętać do pisania.

Rady i propozycje

Dzięki condizionale rada brzmi łagodnie. Najczęściej używa się czasownika dovere, a przydatne zwroty to sarebbe meglio i al tuo posto:

• Dovresti riposare di più. (Powinieneś więcej odpoczywać.)
• Potresti provare con un altro libro. (Mógłbyś spróbować z inną książką.)
• Sarebbe meglio partire presto. (Lepiej byłoby wyjechać wcześnie.)
• Al tuo posto, chiamerei subito Anna. (Na twoim miejscu od razu zadzwoniłbym do Anny.)

Życzenia i grzeczne prośby

Condizionale wyraża też to, czego by się chciało, dlatego vorrei, potrei i mi piacerebbe brzmią grzecznie:

• Vorrei una casa con il giardino. (Chciałbym dom z ogrodem.)
• Mi piacerebbe imparare il giapponese. (Bardzo chciałbym nauczyć się japońskiego.)
• Preferirei restare a casa. (Wolałbym zostać w domu.)

Po tych formach bezokolicznik następuje bezpośrednio, bez przyimka: Dovrei studiare, a nie ❌ Dovrei di studiare.

Co by się stało: hipotetyczne skutki

Condizionale opisuje skutek zależny od wyobrażonej sytuacji. Sytuację można podać za pomocą określenia czasu, miejsca lub warunku:

• Con più tempo, viaggerei di più. (Gdybym miał więcej czasu, podróżowałbym więcej.)
• A Roma, prenderei la metropolitana. (W Rzymie jeździłbym metrem.)
• Senza il traffico, arriveremmo in dieci minuti. (Bez korków dojechalibyśmy w dziesięć minut.)

Warunek realny wyraża się natomiast trybem oznajmującym: Se piove, resterò a casa (Warunek realny (se + presente, futuro)). Warunek wyobrażony lub mało prawdopodobny wyraża się przez se + congiuntivo imperfetto w zdaniu z se i condizionale w zdaniu głównym: Se avessi più tempo, viaggerei di più. Ten schemat omawia artykuł Warunki hipotetyczne/nierealne (se + congiuntivo imperfetto, condizionale).

Niepotwierdzone wiadomości

Gazety i relacje używają condizionale, aby przedstawić coś jako zgłoszone, ale niepotwierdzone:

• Secondo i giornali, il ministro si dimetterebbe. (Według gazet minister podobno poda się do dymisji.)
• Ci sarebbero dieci feriti. (Podobno jest dziesięciu rannych.)

To użycie jest typowe dla wiadomości i tekstów pisanych. W rozmowie rzadko się go tak używa.

Zaimki

Zaimki dopełnienia i zwrotne stoją przed condizionale, tak jak przy innych formach osobowych: Ti aiuterei volentieri. (Chętnie bym ci pomógł.) Mi piacerebbe vederti. (Chciałbym cię zobaczyć.) O pozycji zaimków mówi artykuł Pozycja zaimków dopełnienia.

Częste błędy

• ❌ Io sarebbe felice. → ✅ Io sarei felice. (forma dla io kończy się na -ei)
• ❌ Loro dovrebbe studiare. → ✅ Loro dovrebbero studiare. (loro → -ebbero)
• ❌ Andarei dal medico. → ✅ Andrei dal medico. (nieregularny temat andr-)
• ❌ Cercarei una casa. → ✅ Cercherei una casa. (-care → -cherei)
• ❌ Mangiarei una pizza. → ✅ Mangerei una pizza. (-giare traci i)
• ❌ Dovrei di studiare. → ✅ Dovrei studiare. (bez przyimka przed bezokolicznikiem)

Szybki sprawdzian

Można spróbować wstawić każdy czasownik w nawiasie w condizionale.

1. Io ____ (volere) un caffè.
2. Tu ____ (dovere) riposare di più.
3. Noi ____ (andare) volentieri al mare.
4. Lei ____ (essere) contenta di vederti.
5. Voi ____ (mangiare) con noi?
6. Loro ____ (potere) venire domani.

Najważniejsze

• Condizionale semplice to temat futuro plus -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero: parlerei, prenderesti, partirebbe.
• Nieregularne tematy są te same co w futuro: sar-, avr-, andr-, potr-, dovr-, vorr-, verr-.
• Pisownia jak w futuro: cercherei, pagherei, mangerei, comincerei. Dare, fare, stare zachowują a: darei, farei, starei.
• Typowe zastosowania: rady (dovresti, sarebbe meglio), życzenia (vorrei, mi piacerebbe), to, co by się zrobiło (comprerei una casa) i niepotwierdzone wiadomości (si dimetterebbe).
• Po dovrei, potrei, vorrei bezokolicznik następuje bezpośrednio, bez przyimka.