So che Marco viene. / Penso che Marco venga.Wiem, że Marco przychodzi. / Myślę, że Marco przychodzi.

Po che włoski daje wybór między dwoma trybami, a ten wybór coś mówi o mówiącym. Tryb oznajmujący (indicativo) przedstawia coś jako fakt, który się przyjmuje; congiuntivo przedstawia to jako życzenie, opinię, wątpliwość, uczucie lub ocenę. Ten artykuł zestawia obok siebie pięć wcześniejszych artykułów o congiuntivo, żeby można było szybko wybierać między oboma trybami.

Krótko: można zapytać siebie: „Czy stwierdzam fakt, czy życzę sobie, myślę, wątpię, odczuwam lub oceniam?” Fakt → indicativo (So che è tardi). Życzenie, opinia, wątpliwość, uczucie, ocena → congiuntivo (Voglio che tu venga, Credo che sia tardi). Ten sam podmiot → bezokolicznik (Voglio partire).

W polskim po większości tych czasowników stoi zwykły tryb oznajmujący (myślę, że on przyjdzie, cieszę się, że tu jesteś), a osobna forma pojawia się głównie po żeby (chcę, żebyś przyszedł, wątpię, żeby to była prawda), czyli z formą na -ł, która nie oznacza czasu przeszłego. We włoskim congiuntivo jest potrzebne także po penso che i sono contento che, więc czasowniki wywołujące trzeba zapamiętywać razem z che.

Ogólny obraz

Co wyraża zdanie główne Tryb po che Przykład
Wiedza, fakty, relacje (sapere, vedere, dire, è vero, è chiaro) indicativo So che lei lavora a Milano. (Wiem, że ona pracuje w Mediolanie.)
Pewność (essere sicuro, essere certo) indicativo Sono sicura che arrivano domani. (Jestem pewna, że przyjadą jutro.)
Życzenie, nadzieja, prośba (volere, sperare, preferire) congiuntivo Spero che tu stia meglio. (Mam nadzieję, że czujesz się lepiej.)
Opinia (pensare, credere, ritenere) congiuntivo Penso che abbia ragione. (Myślę, że on ma rację.)
Wątpliwość, możliwość (dubitare, non essere sicuro, è possibile) congiuntivo Dubito che sia vero. (Wątpię, żeby to była prawda.)
Uczucie (essere contento, avere paura, mi dispiace) congiuntivo Sono contenta che siate qui. (Cieszę się, że tu jesteście.)
Ocena (è importante, bisogna, è meglio, basta) congiuntivo È meglio che parta subito. (Lepiej, żeby wyjechał od razu.)

Każdy wiersz ma własny artykuł z pełnymi listami czasowników i wyrażeń:

To samo zdarzenie, inna postawa

Różnicę najłatwiej poczuć, gdy zdanie podrzędne zostaje bez zmian, a zmienia się tylko czasownik główny:

Indicativo (fakt) Congiuntivo (nie zwykły fakt)
So che Anna è in ufficio. (Wiem, że Anna jest w biurze.) Penso che Anna sia in ufficio. (Myślę, że Anna jest w biurze.)
Vedo che piove. (Widzę, że pada deszcz.) Temo che piova. (Obawiam się, że będzie padać.)
È vero che ha vinto. (To prawda, że wygrał.) Non è vero che abbia vinto. (To nieprawda, że wygrał.)
Sono sicuro che lui viene. (Jestem pewien, że przyjdzie.) Non sono sicuro che lui venga. (Nie jestem pewien, że przyjdzie.)
È chiaro che ha sbagliato. (Jasne, że się pomylił.) È possibile che abbia sbagliato. (Możliwe, że się pomylił.)

Warto zauważyć dwie rzeczy. Po pierwsze, to samo wyrażenie często zmienia tryb zależnie od tego, czy zdanie główne jest twierdzące, czy przeczące: è vero che zwykle łączy się z trybem oznajmującym, a non è vero che z congiuntivo; sono sicuro che zwykle z oznajmującym, a non sono sicuro che z congiuntivo. To tendencja, nie mechaniczna reguła: samo przeczenie nie wymusza congiuntivo (Non mi ha detto che arriva domani), a mówiący może wybrać congiuntivo po sono sicuro che, żeby zabrzmieć mniej kategorycznie. Po drugie, pewność i oczywistość (è chiaro, è evidente, è ovvio che) idą z trybem oznajmującym, a możliwość (è possibile, è probabile che) z congiuntivo.

Wyrażenia, po których zostaje tryb oznajmujący

Czasowniki wiedzy, postrzegania i relacjonowania przedstawiają treść jako prawdziwą, dlatego następuje po nich tryb oznajmujący:

  • sapere, vedere, sentire, notare, accorgersi che: Mi sono accorta che manca una chiave. (Zauważyłam, że brakuje klucza.)
  • dire, raccontare, spiegare, rispondere che: Mi ha detto che arriva alle otto. (Powiedział mi, że przyjeżdża o ósmej.)
  • è vero, è chiaro, è evidente, è ovvio, è certo che: È ovvio che hai ragione. (Oczywiste, że masz rację.)
  • perché (ponieważ) i siccome (ponieważ, skoro): Resto a casa perché piove. (Zostaję w domu, bo pada deszcz.)
  • forse i probabilmente, po których nie stawia się che: Forse viene domani. (Może przyjdzie jutro.)

Gdy wybór nie jest tak wyraźny

Prawdziwy włoski jest mniej uporządkowany niż tabela reguł. Warto znać kilka punktów, żeby nie zaskakiwały.

  • Czasowniki opinii w mowie. Po credo che i penso che wielu mówiących używa w swobodnej rozmowie trybu oznajmującego (Penso che ha ragione). W piśmie i w starannej mowie standardem jest congiuntivo, więc to bezpieczny wybór.
  • Pewność w łagodniejszej postawie. Tryb oznajmujący po sono sicuro che to zwykły wybór; congiuntivo (Sono sicuro che sia così) też się słyszy, gdy mówiący chce zabrzmieć mniej kategorycznie.
  • Pytania. Po essere sicuro che w pytaniu standardem jest congiuntivo (Sei sicuro che sia giusto?), choć w mowie często słychać tryb oznajmujący.
  • Non dubito che. Standardowa forma ma congiuntivo (Non dubito che venga); tryb oznajmujący bywa używany, by podkreślić pewność mówiącego.
  • Il fatto che. Po il fatto che zwykle stoi congiuntivo, gdy wskazuje powód oceny (Il fatto che sia tardi non cambia nulla), ale tryb oznajmujący, gdy po prostu stwierdza fakt.

Ten sam podmiot: bezokolicznik

Gdy osoba, która chce, boi się lub wątpi, jest zarazem osobą działającą, włoski zwykle używa bezokolicznika zamiast zdania z che:

  • Voglio partire. (Chcę wyjechać.) / Voglio che tu parta. (Chcę, żebyś wyjechał.)
  • Spero di vincere. (Mam nadzieję wygrać.) / Spero che loro vincano. (Mam nadzieję, że wygrają.)
  • Sono contento di essere qui. (Cieszę się, że tu jestem.) / Sono contento che tu sia qui. (Cieszę się, że tu jesteś.)

Bezokolicznik to wybór na co dzień, a nie reguła bez wyjątków; zależnie od czasownika występuje z di albo bez przyimka. Niektóre czasowniki prośby, pozwolenia i polecenia mają inny wzór, a qualcuno di + bezokolicznik (Gli ho chiesto di aspettare).

Częste błędy

  • ❌ Penso che sappi la verità. → ✅ Penso che sappia la verità. (congiuntivo od sapere jest nieregularne: sappia)
  • ❌ Spero che Anna sia partito. → ✅ Spero che Anna sia partita. (imiesłów z essere zgadza się z Anna)
  • ❌ Voglio che tu vieni con noi. → ✅ Voglio che tu venga con noi. (życzenie → congiuntivo)
  • ❌ Mi dispiace di che tu sia malato. → ✅ Mi dispiace che tu sia malato. (przed che nie ma di)

Szybki sprawdzian

Można spróbować wybrać właściwą formę dla każdej luki (congiuntivo, tryb oznajmujący lub bezokolicznik).

  1. Sono sicuro che Marco ____ (essere) a casa.
  2. Non sono sicuro che Marco ____ (essere) a casa.
  3. Voglio che tu ____ (venire) con noi.
  4. Sono contenta ____ (essere) qui.
  5. Mi ha detto che ____ (arrivare) domani.
  6. È importante che loro ____ già ____ (partire).
  7. Forse lei ____ (avere) ragione.
  8. Penso che Luca ____ (sapere) la risposta.
Pokaż odpowiedzi
  1. è   2. sia   3. venga   4. di essere   5. arriva   6. siano … partiti   7. ha (zwykły wybór po forse)   8. sappia

Najważniejsze

  • Fakty, wiedza, relacje i pewność (so che, vedo che, dice che, è vero che, è chiaro che, sono sicuro che) idą z trybem oznajmującym.
  • Życzenia, opinie, wątpliwość, możliwość, uczucia i oceny wymagają po che congiuntivo.
  • Gdy zaprzecza się pewności (non sono sicuro che, non è vero che), zdanie często przechodzi w congiuntivo, ale samo przeczenie go nie wymusza.
  • Ten sam podmiot → bezokolicznik (Voglio partire); przy czasowniku lub wyrażeniu wymagającym congiuntivo różne podmioty → che + congiuntivo (Voglio che tu parta).
  • W swobodnej mowie po credo che i penso che często słychać tryb oznajmujący, ale standardem pozostaje congiuntivo.