Konstrukcja kauzatywna z fare + bezokolicznikiem

Faccio riparare la macchina.Oddaję samochód do naprawy.

Włoski ma bardzo praktyczny sposób mówienia o tym, co robi ktoś inny z naszej inicjatywy: fare + bezokolicznik. Obejmuje zarówno „kazać komuś coś zrobić” (Mi fa ridere.), jak i „zlecić wykonanie czegoś” (Faccio riparare la macchina.). Czasownik fare stoi na początku, bezokolicznik następuje zaraz po nim, a osoba wykonująca czynność pojawia się dalej.

W skrócie: fare + bezokolicznik, bez niczego pomiędzy: Faccio entrare Marco. Faccio riparare la macchina. Wykonawcę wyraża się zaimkiem dopełnienia bliższego, gdy bezokolicznik nie ma dopełnienia (Lo faccio entrare.), a zaimkiem dopełnienia dalszego, gdy je ma (Gliela faccio riparare.).

W polskim używa się różnych czasowników: „kazać”, „pozwolić”, „zlecić”, „dać do naprawy”. Po włosku jedna konstrukcja fare + bezokolicznik oddaje większość znaczeń „kazać”, „zlecić” i „dać do naprawy”, a pozwolenie częściej wyraża lasciare. Różnicę widać też w zaimku: po „kazać” osoba stoi zwykle w celowniku („kazałem mu wyjść”), a po włosku przy bezokoliczniku bez dopełnienia jest to zaimek dopełnienia bliższego: lo faccio uscire.

Podstawowy schemat

Podmiot (io, Anna…) to ten, kto wywołuje czynność. Bezokolicznik mówi, co się dzieje, a po nim stoi ten, kto to robi:

• Faccio entrare i bambini. (Wpuszczam dzieci.)
• Il film mi fa ridere. (Film mnie śmieszy.)
• Il professore fa leggere un testo agli studenti. (Nauczyciel każe studentom przeczytać tekst.)
• Facciamo riparare la bici. (Oddajemy rower do naprawy.)

Między fare a bezokolicznikiem nie ma di, a ani che: ✅ Mi fa ridere. ❌ Mi fa di ridere. Zwykły szyk to fare + bezokolicznik + wykonawca, więc Faccio entrare i bambini jest wyborem nieoznaczonym.

Przy niektórych czasownikach ruchu i pokazywania fare ma też sens „wpuścić / wypuścić / pokazać”: far entrare (wpuścić), far uscire (wypuścić), far passare (przepuścić), far vedere (pokazać), far sapere (dać znać). To bardzo częste stałe połączenia: Mi fai vedere la foto? (Pokażesz mi zdjęcie?) Fammi sapere! (Daj mi znać!)

Zaimki: bliższe czy dalsze?

Sposób wyrażenia wykonawcy zależy od tego, czy bezokolicznik ma własne dopełnienie.

1. Bezokolicznik nie ma dopełnienia: osobę wyraża się zaimkiem dopełnienia bliższego (lo, la, li, le):

• Faccio entrare Marco. → Lo faccio entrare. (Wpuszczam go.)
• Faccio partire i ragazzi. → Li faccio partire. (Wysyłam ich.)

2. Bezokolicznik ma dopełnienie i żadna osoba nie jest wymieniona: dopełnienie zamienia się w zaimek bliższy:

• Faccio riparare la macchina. → La faccio riparare. (Oddaję ją do naprawy.)

3. Bezokolicznik ma dopełnienie i wykonawca też jest wymieniony: dopełnienie pozostaje bliższe, a osoba staje się dalszym (a + rzeczownik albo zaimek dopełnienia dalszego):

• Faccio riparare la macchina al meccanico. → Gliela faccio riparare. (Zlecam mechanikowi jej naprawę.)
• Faccio leggere il testo agli studenti. → Glielo faccio leggere. (Każę im go przeczytać.)
• Mi fai vedere la foto? → Me la fai vedere? (Pokażesz mi ją?)

Para zaimków zachowuje się dokładnie tak, jak w artykule Połączone zaimki dopełnienia (me lo, te la, glielo...): dalszy stoi pierwszy i zmienia formę (mi → me, gli / le → glie-). O pojedynczych zaimkach mówią artykuły Zaimki dopełnienia bliższego (mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le) i Zaimki dopełnienia dalszego (mi, ti, gli, le, ci, vi, gli/loro).

Przy rzeczowniku wykonawcę może wprowadzać a (al meccanico) albo da (dal meccanico). Da jest zwykłym wyborem, gdy a mogłoby być źle zrozumiane, bo wyraźnie wskazuje, kto działa: Faccio mangiare il bambino dalla nonna (babcia karmi dziecko) jest jednoznaczne, a Faccio mangiare il bambino alla nonna można odczytać na dwa sposoby.

Gdzie stoją zaimki

Zaimek przed fare odnosi się do całego połączenia fare + bezokolicznik, więc stoi tak jak przy jednym czasowniku (zob. Pozycja zaimków dopełnienia):

W passato prossimo fare tworzy czas z avere, a zaimek stoi przed czasownikiem posiłkowym. Gdy zaimek zastępuje wykonawcę, imiesłów zgadza się z nim: Li ho fatti entrare. (Wpuściłem ich.) Ho fatto riparare la macchina. (Oddałem samochód do naprawy.)

Gdy chodzi o nas samych: farsi + bezokolicznik

Gdy korzysta sam podmiot (ktoś robi coś dla mnie), włoski używa farsi + bezokolicznik z zaimkiem zwrotnym:

• Mi faccio tagliare i capelli. (Idę się ostrzyc: ktoś mnie strzyże.)
• Si è fatta costruire una casa. (Kazała sobie zbudować dom.)
• Mi sono fatto operare. (Poddałem się operacji.)

Osoba wykonująca pracę występuje po da: Mi sono fatto tagliare i capelli dal parrucchiere. W passato prossimo farsi tworzy czas z essere, jak inne czasowniki zwrotne (zob. Czasowniki zwrotne w passato prossimo), więc imiesłów zgadza się z podmiotem: Anna si è fatta tagliare i capelli. Mi sono fatto/fatta tagliare i capelli.

Fare czy lasciare

Fare znaczy „kazać” albo „zlecić wykonanie” (przy niektórych czasownikach ruchu może też znaczyć „wpuścić / wypuścić”, jak wyżej). Gdy chodzi przede wszystkim o pozwolenie, „pozwolić” lub „zezwolić”, jaśniejszym czasownikiem jest lasciare, z tym samym schematem:

• Lascio parlare Anna. → La lascio parlare. (Pozwalam Annie mówić.)
• Lasciami finire! (Pozwól mi skończyć!)
• Non lo lascio uscire da solo. (Nie pozwalam mu wychodzić samemu.)

Zatem Faccio uscire il cane znaczy, że wyprowadzasz psa (albo każesz mu wyjść), a Lascio uscire il cane podkreśla, że pozwalasz mu wyjść. Oba czasowniki podlegają tym samym regułom dotyczącym zaimków i szyku.

Kilka bardzo częstych wyrażeń

• fare fare qualcosa a qualcuno: Faccio fare un vestito alla sarta. (Zamawiam sukienkę u krawcowej.)
• far vedere, far sapere, far sentire: Fammi sentire! (Daj mi posłuchać!)
• far ridere / far piangere / far arrabbiare: Mi fa arrabbiare. (Złości mnie to.)
• far venire qualcuno: Faccio venire il medico. (Wzywam lekarza.)

Częste błędy

• ❌ Mi fa di ridere. → ✅ Mi fa ridere. (bez di między fare a bezokolicznikiem)
• ❌ Lo faccio riparato. → ✅ Lo faccio riparare. (po fare stoi bezokolicznik, nie imiesłów)
• ❌ Faccio lo riparare. → ✅ Lo faccio riparare. (albo Faccio riparare la macchina; zaimek stoi przed fare)
• ❌ Gli faccio partire. → ✅ Lo faccio partire. (przy bezokoliczniku bez dopełnienia osobę wyraża się zaimkiem dopełnienia bliższego)
• ❌ Ho fatto riparare la macchina da il meccanico. → ✅ …dal meccanico. (da łączy się z rodzajnikiem)
• ❌ Mi ho fatto tagliare i capelli. → ✅ Mi sono fatto tagliare i capelli. (farsi tworzy czas z essere)

Szybki sprawdzian

Czy uda się ustawić zaimki na właściwych miejscach?

1. Faccio entrare Marco. → ____ faccio entrare.
2. Faccio riparare la bici. → ____ faccio riparare.
3. Faccio riparare la bici al meccanico. → ____ faccio riparare.
4. Hai già fatto entrare i bambini? → ____ hai già ____ entrare?
5. Ieri ____ ____ tagliare i capelli. (Wczoraj ostrzygłem się; passato prossimo od farsi)
6. Fa' entrare Anna! → ____ entrare!

Najważniejsze

• Fare + bezokolicznik mówi, że ktoś każe coś zrobić albo zleca wykonanie czegoś: Faccio riparare la macchina. Mi fa ridere.
• Między dwoma czasownikami nie ma niczego, a wykonawca stoi po bezokoliczniku.
• Jeśli bezokolicznik nie ma dopełnienia, osobę wyraża się zaimkiem bliższym (Lo faccio entrare). Jeśli ma dopełnienie i wykonawca też jest wymieniony, dopełnienie pozostaje bliższe, a osoba staje się dalszym (Gliela faccio riparare).
• Zaimki stoją przed fare w formie osobowej i są dołączone do bezokolicznika lub do fa' (farlo riparare, Falla entrare!).
• Farsi + bezokolicznik opisuje to, co robi się dla siebie (Mi faccio tagliare i capelli), z essere w passato prossimo; osoba wykonująca pracę występuje po da.
• Lasciare + bezokolicznik to prosty czasownik na „pozwolić”: Lascio parlare Anna.