Dopełniacz: przynależność i ilość jednego

To jest książka Anny. To jest dom mojego brata. Stół jest z drewna.

Po angielsku właściciel stoi przed rzeczą i dostaje 's (Anna's book) albo używa się of (the door of the house). Po polsku nie ma ani 's, ani osobnego słowa na of: najpierw stoi rzecz, potem właściciel w dopełniaczu: książka Anny, drzwi domu. Ten sam przypadek nazywa też część całości, materiał i jedną porcję (szklanka wody).

Krótko: najpierw rzecz, potem właściciel w dopełniaczu: książka Anny, dom brata, stolica Polski. Rzeczowniki żeńskie na -a mają -y (lub -i), męskie rzeczowniki osób i zwierząt -a, nijakie -a, a męskie nazwy rzeczy -a lub -u (dom → domu).

Po angielsku właściciel stoi na początku i dostaje 's (Anna's book, ale książka Anny), więc kolejność jest odwrotna. Trzeba się nauczyć końcówki właściciela, a przymiotnik lub zaimek przy nim też się zmienia (my brother → mojego brata). Angielskie of (the door of the car) po polsku nie ma odpowiednika: wystarczy rzecz i dopełniacz (drzwi samochodu).

Czyje to jest? Właściciel po rzeczy

Właściciel stoi po rzeczy i dostaje dopełniacz. Sama rzecz zachowuje przypadek, którego wymaga zdanie, a zmienia się tylko właściciel:

• To jest książka Anny.
• To jest dom brata.
• To jest torba mamy.
• To jest samochód Piotra.

O właściciela pytamy słowem Czyj? (rodzaj męski), Czyja? (żeński) lub Czyje? (nijaki), zgodnie z rzeczą: Czyja to książka? To książka Anny. Dla mój, twój, jego i jej polszczyzna używa zaimków dzierżawczych (moja książka, jego dom), zob. Zaimki dzierżawcze (mój, twój, nasz, wasz, jego, jej, ich).

Końcówki dopełniacza w liczbie pojedynczej

Końcówka zależy od rodzaju rzeczownika i jego ostatniej głoski.

Rzeczowniki męskie: -a lub -u. Osoby i zwierzęta mają -a. Rzeczy mają -a lub -u, a końcówkę najlepiej uczyć się razem ze słowem:

Rzeczowniki nijakie: -a. dziecko → imię dziecka, miasto → środek miasta, morze → brzeg morza, mieszkanie → drzwi mieszkania.

Rzeczowniki żeńskie na -a: -y lub -i. Końcówka to -y, ale -i po k i g oraz po miękkiej spółgłosce. Porównaj z miejscownikiem w lekcji Miejscownik: miejsce (w / na + miejscownik), który u wielu z tych rzeczowników ma -e:

Rzeczowniki żeńskie zakończone spółgłoską (noc, wieś) mają własne końcówki (środek nocy). Niektóre z nich występują w codziennych wyrażeniach i uczymy się ich stopniowo.

Przymiotniki i zaimki

Przymiotnik lub zaimek przed właścicielem też przyjmuje końcówkę dopełniacza, więc mój brat zmienia się w mojego brata:

Nazwiska zakończone jak przymiotniki zmieniają się tak samo, a z pan i pani dają formy słyszane codziennie (zob. Formy grzecznościowe: pan / pani / państwo): dom pana Kowalskiego, torba pani Kowalskiej. Słowo pan zmienia się w pana, a pani pozostaje pani. Końcówki przymiotników w mianowniku opisuje lekcja Zgodność przymiotnika w mianowniku (rodzaj i liczba).

Kilku właścicieli w liczbie mnogiej

Dopełniacz liczby mnogiej ma kilka wzorów i pełny obraz może poczekać. Te częste słowa najlepiej poznać jako całe wyrazy:

Część całości i materiał

Ten sam wzór, rzecz + dopełniacz, mówi, czego coś jest częścią lub czego dotyczy: drzwi samochodu, początek filmu, koniec lekcji, nazwa ulicy.

Żeby powiedzieć, z czego coś jest zrobione, używamy z + dopełniacz: z lub ze (przed niektórymi grupami spółgłosek, jak w ze szkła).

To samo z + dopełniacz podaje też, skąd ktoś pochodzi: Jestem z Polski. Anna jest z Warszawy. Podobne z + narzędnik znaczy „razem z” (kawa z mlekiem); ten wzór opisuje lekcja Narzędnik: zawody i „z” (z kim?).

Jedna porcja lub opakowanie

Po słowie oznaczającym porcję, opakowanie lub miarę stoi dopełniacz: szklanka wody, filiżanka kawy, butelka mleka, kawałek ciasta, kromka chleba, kilo cukru.

Gdy porcja jest dopełnieniem czasownika, stoi w bierniku (zob. Biernik: rzeczy nieożywione i rzeczowniki żeńskie), a sama rzecz zostaje w dopełniaczu: Poproszę szklankę wody. Kupuję butelkę mleka.

Dopełniacz ma też inne zadania: stoi po nie ma przy tym, czego nie ma (Nie ma mleka.), i po przyimku do przy celu (Idę do szkoły.). Mają one własne lekcje: Dopełniacz: brak z „nie ma” i Dokąd? do + dopełniacz, na / w + biernik.

Częste błędy

• ❌ To jest Anna książka. → ✅ To jest książka Anny. (właściciel stoi po rzeczy i dostaje dopełniacz; nie ma 's)
• ❌ To jest dom brat. → ✅ To jest dom brata. (męska osoba ma -a)
• ❌ To jest torba mama. → ✅ To jest torba mamy. (żeńskie -a zmienia się w -y)
• ❌ To jest pokój Ania. → ✅ To jest pokój Ani. (-ia zmienia się w -i)
• ❌ To jest samochód mój brata. → ✅ To jest samochód mojego brata. (zaimek też się zmienia)
• ❌ Poproszę szklankę woda. → ✅ Poproszę szklankę wody. (to, co jest w szklance, stoi w dopełniaczu)
• ❌ Stół jest z drewno. → ✅ Stół jest z drewna. (materiał: z + dopełniacz)

Szybkie sprawdzenie

Jaka forma pasuje w każdą lukę?

1. To jest książka ___. (Anna)
2. To jest dom ___. (brat)
3. To jest stolica ___. (Polska)
4. To jest samochód ___ ___. (mój brat)
5. Poproszę szklankę ___. (woda)
6. Stół jest z ___. (drewno)

Najważniejsze

• Żeby powiedzieć, czyje coś jest, stawiamy najpierw rzecz, a potem właściciela w dopełniaczu: książka Anny, dom brata. Nie ma ani 's, ani słowa na of.
• Męskie osoby i zwierzęta mają -a (brata, psa), rzeczy -a lub -u (domu, kościoła), nijakie -a (miasta), a żeńskie na -a mają -y lub -i (mamy, Polski, Ani). Końcówkę uczymy się razem ze słowem.
• Przymiotniki i zaimki też się zmieniają: mojego brata, mojej mamy, tego studenta.
• Kilku właścicieli w liczbie mnogiej warto poznać jako całe wyrazy: rodziców, dzieci, przyjaciół, ludzi.
• Dopełniacz mówi też, czego coś jest częścią (drzwi domu), z czego jest zrobione i skąd ktoś pochodzi (z + dopełniacz: z drewna, z Polski) oraz jedną porcję (szklanka wody).
• O właściciela pytamy: Czyj? Czyja? Czyje?