Dopełniacz: brak z „nie ma”

Nie ma mleka. Nie ma Anny w domu. Nie mam czasu.

Gdy coś jest, mówimy jest, a rzecz stoi w mianowniku: Jest mleko. Gdy jej brakuje, zdanie zmienia się na dwa sposoby: jest przechodzi w nie ma, a brakująca rzecz w dopełniacz: Nie ma mleka. Ten sam przypadek stoi po zaprzeczonym mieć: Mam czas., ale Nie mam czasu.

Krótko: nie ma + to, czego brakuje, w dopełniaczu. Jest mleko. → Nie ma mleka. Jest Anna. → Nie ma Anny. Czasownik to stała forma nie ma, a końcówki dopełniacza są takie jak w lekcji Dopełniacz: przynależność i ilość jednego.

Po angielsku brakująca rzecz zachowuje swoją formę (there is milk → there is no milk) i zmienia się tylko wyrażenie z czasownikiem. Po polsku zmienia się sam rzeczownik (mleko → mleka), bo nie ma wymaga dopełniacza.

Jest i nie ma

Warto porównać oba zdania: brakująca rzecz nie jest już podmiotem:

Nie ma działa jak stałe wyrażenie. Nie zmienia się według rodzaju ani liczby, więc jest takie samo dla nieobecnego mężczyzny, nieobecnej kobiety i brakujących rzeczy: Nie ma Piotra. Nie ma Anny. Nie ma książek. Inaczej jest z nie jest, które zaprzecza opisowi i zostawia rzecz jako podmiot (zob. Przeczenie z „nie”): Mleko nie jest zimne. Dla „nie ma, nie istnieje” używamy nie ma.

Szyk jest dość swobodny i zależy od tego, co chcemy podkreślić. Aby powiedzieć, gdzie czegoś brakuje, dodajemy w lub na z miejscownikiem (Miejscownik: miejsce (w / na + miejscownik)): Nie ma mleka w lodówce. Nie ma Piotra w pracy. Można też zacząć od osoby: Piotra nie ma w pracy.

Potrzebne końcówki dopełniacza

Końcówki są takie same jak u właściciela w lekcji Dopełniacz: przynależność i ilość jednego, więc tu tylko krótkie przypomnienie z przykładami braku:

Przy męskich nazwach rzeczy końcówka to -a lub -u i najlepiej uczyć się jej razem ze słowem. Przymiotnik i zaimek przy rzeczowniku też stają w dopełniaczu: Nie ma nowego telefonu. Nie ma mojej książki. Nie ma tego studenta.

Nie było i nie będzie

Ten wzór działa też w czasie przeszłym i przyszłym. Czasownik znów jest stały: w przeszłym ma formę rodzaju nijakiego, w przyszłym trzecią osobę liczby pojedynczej, nawet gdy brakująca rzecz jest w liczbie mnogiej:

Wczoraj nie było Piotra w pracy. Jutro nie będzie lekcji. Gdy rzecz jest, być zgadza się z podmiotem jak zwykle (Czasownik być w czasie teraźniejszym, Czas przeszły: formy -ł, -ła, -ło): Anna była w domu. Po nie ma brakująca rzecz nie jest podmiotem, więc Nie było Anny nie zmienia się według rodzaju.

Zaimki: nie ma mnie, nie ma go

Gdy nieobecna osoba jest zaimkiem, używamy jego form dopełniacza:

Tam, gdzie zaimek ma formę krótką (cię, go), jest ona wyborem neutralnym, a forma długa (ciebie, jego) dodaje nacisku lub kontrastu: Nie ma ciebie, ale jest Piotr. Zaimki w mianowniku są w lekcji Zaimki osobowe (ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one).

Kilka form liczby mnogiej

Gdy brakuje czegoś w liczbie mnogiej, rzeczownik stoi w dopełniaczu liczby mnogiej, który ma kilka wzorów. Pełny obraz może poczekać, a te częste słowa warto poznać jako całe formy:

Wiele rzeczowników męskich ma -ów, wiele żeńskich i nijakich traci końcówkę (czasem z dodanym e, jak w książek, okien), a niektóre słowa są nieregularne, więc nowe słowo warto sprawdzić, gdy się je pozna.

Nie mam: dopełniacz po zaprzeczonym czasowniku

Dopełniacz pojawia się po nie ma, a także po wielu czasownikach, gdy są zaprzeczone. Przy mieć widać to od razu, bo zdanie twierdzące ma biernik (Biernik: rzeczy nieożywione i rzeczowniki żeńskie), a przeczące dopełniacz:

Taka sama zmiana zachodzi przy wielu innych czasownikach z dopełnieniem w bierniku: Widzę Annę. → Nie widzę Anny. Piję kawę. → Nie piję kawy. Znam to miasto. → Nie znam tego miasta. Rzeczowniki męskie żywotne mają w obu przypadkach tę samą formę (Mam brata. i Nie mam brata.), więc zmianę najlepiej widać przy rzeczownikach żeńskich, nijakich i męskich nazwach rzeczy. Kilka częstych wyrażeń warto znać w całości: nie mam czasu, nie ma problemu, nie ma za co.

Częste błędy

• ❌ Nie ma mleko. → ✅ Nie ma mleka. (brakująca rzecz stoi w dopełniaczu)
• ❌ Nie ma Anna w domu. → ✅ Nie ma Anny w domu. (także nieobecna osoba)
• ❌ Nie jest mleka. → ✅ Nie ma mleka. (dla „nie ma …” używamy nie ma)
• ❌ Nie mam czas. → ✅ Nie mam czasu. (dopełnienie zaprzeczonego mieć)
• ❌ Nie mam siostrę. → ✅ Nie mam siostry. (żeńskie -ę zmienia się w -y)
• ❌ Nie ma on w domu. → ✅ Nie ma go w domu. (zaimek w dopełniaczu)
• ❌ Nie były książek. → ✅ Nie było książek. (czas przeszły od nie ma to stała forma nie było)

Szybkie sprawdzenie

Jaka forma pasuje w każdą lukę?

1. Nie ma ___ w domu. (Anna)
2. Nie ma ___. (kawa)
3. Nie mam ___. (czas)
4. Nie ma ___ w domu. (ja)
5. Wczoraj nie ___ lekcji. (być)
6. Nie mam ___. (siostra)

Najważniejsze

• Aby powiedzieć, że czegoś lub kogoś nie ma, używamy nie ma i stawiamy brakującą rzecz w dopełniaczu: Jest mleko. → Nie ma mleka.
• Nie ma to stała forma. Czas przeszły to nie było, przyszły nie będzie, bez względu na rodzaj i liczbę brakującej rzeczy.
• Zaimki przyjmują formy dopełniacza: nie ma mnie, nie ma cię, nie ma go, nie ma jej, nie ma nas, nie ma was, nie ma ich.
• Po wielu zaprzeczonych czasownikach, wyraźnie po nie mam, dopełnienie przechodzi z biernika do dopełniacza: Mam czas. → Nie mam czasu.
• Końcówki są takie jak w lekcji o przynależności: -a lub -u dla rodzaju męskiego, -a dla nijakiego, -y lub -i dla żeńskich na -a; formy liczby mnogiej poznajemy jako całe słowa.