Czas przeszły w rosyjskim: forma na -л (читал, читала, читали)

Вчера я читал, а она работала.Wczoraj ja czytałem, a ona pracowała.

Rosyjski czas przeszły jest prostszy niż teraźniejszy: nie ma w nim żadnych końcówek osobowych. Czasownik dostaje -л, a potem końcówkę, która pokazuje rodzaj i liczbę podmiotu.

W skrócie: przy większości czasowników odrzuca się -ть z bezokolicznika i dodaje -л (rodzaj męski), -ла (żeński), -ло (nijaki) lub -ли (liczba mnoga).

Tworzenie

Weźmy читать (czytać) i делать (robić):

Czasownik zgadza się z podmiotem, więc я i ты są męskie albo żeńskie zależnie od tego, kto mówi lub do kogo się mówi: mężczyzna mówi Я читал, kobieta Я читала. Zaimki są w lekcji Zaimki osobowe. Podmiot rzeczownikowy działa tak samo: Мама читала. Дети играли.

Вы ma -ли nawet przy jednej osobie, bo to forma liczby mnogiej: Вы читали? (Czytał Pan? / Czytała Pani?)

Polska forma czasu przeszłego jest bardzo podobna: czytał, czytała, czytało, czytali, i też zgadza się z rodzajem podmiotu. Różnica w tym, że po polsku dochodzą jeszcze końcówki osobowe (czytałem, czytałam, czytaliśmy), a po rosyjsku ich nie ma: samo читал jest tym samym, czy mówi je я, ты czy он.

Jedna forma przeszła na kilka znaczeń

Tak jak w czasie teraźniejszym, jedna forma obejmuje kilka znaczeń: Я читал może znaczyć „czytałem (w danym momencie)”, „zwykle czytałem” lub „czytałem przez jakiś czas”, a kontekst pokazuje, które. Zakończony, jednorazowy wynik („przeczytałem całą książkę”) zwykle wymaga innej formy tego samego czasownika, прочитал. Rosyjskie czasowniki często występują w takich parach, to temat na później; czasowniki z tej lekcji należą do tych najczęstszych, których uczy się na początku.

Czas przeszły od „być”

Czasownik быть, którego brakuje w czasie teraźniejszym (Łącznik zerowy i egzystencjalne есть w czasie teraźniejszym), wraca w czasie przeszłym:

• Он был дома. (On był w domu.)
• Она была дома. (Ona była w domu.)
• Окно было открыто. (Okno było otwarte.)
• Мы были в парке. (Byliśmy w parku.)

Kilka nieregularnych czasowników

Większość czasowników podąża za wzorem powyżej. Niektóre czasowniki, których bezokolicznik nie kończy się na -ть, mają inną formę męską, ale i tak biorą -ла, -ло, -ли:

• идти (iść) → шёл, шла, шло, шли
• мочь (móc) → мог, могла, могло, могли
• нести (nieść) → нёс, несла, несло, несли

Czasowniki zwrotne zachowują -ся na końcu, pisane -ся po spółgłosce i -сь po samogłosce: учиться (uczyć się) → учился, училась, училось, учились.

Przeczenie i pytania

Przeczenie stawia не przed czasownikiem: Я не знал. (Nie wiedziałem.) Она не работала. (Ona nie pracowała.) Pytanie rozstrzygnięcia zachowuje szyk zdania i jest zaznaczane intonacją: Ты читал? (Czytałeś?) Zob. Przeczenie z „не”.

Typowe określenia czasu to вчера (wczoraj), раньше (dawniej), в прошлом году (w zeszłym roku).

Częste błędy

• ❌ Она читал. → ✅ Она читала. (końcówka podąża za podmiotem: она ma -ла)
• ❌ Они читал. → ✅ Они читали. (liczba mnoga ma -ли)
• ❌ Вчера мы читаем. → ✅ Вчера мы читали. (forma teraźniejsza nie może opisywać wczoraj)
• ❌ Вчера я быть дома. → ✅ Вчера я был дома. (bezokolicznik nie jest formą przeszłą)
• ❌ Он идл. → ✅ Он шёл. (идти ma własną męską formę czasu przeszłego)

Sprawdź się

Jaka forma pasuje w każdej luce?

1. (делать) Вчера мы ____ уроки.
2. (работать) Она ____ дома.
3. (знать) Он ____ ответ.
4. (идти) Они ____ домой.
5. (быть) Вчера она ____ в парке.

Najważniejsze

• Odrzucić -ть i dodać -л / -ла / -ло / -ли: читал, читала, читало, читали.
• Końcówka pokazuje rodzaj i liczbę podmiotu, nie osobę; вы zawsze ma -ли.
• Быть wraca w czasie przeszłym: был, была, было, были.
• Niektóre czasowniki mają nieregularną formę męską (шёл, мог, нёс), ale regularne -ла, -ло, -ли.
• Przeczenie stawia не przed czasownikiem; jedna forma obejmuje „czytałem”, „zwykle czytałem” i „czytałem przez jakiś czas”.