Zerowa kopula i есть: „być” i „jest” w rosyjskim

Она врач. Здесь есть кафе.Ona jest lekarką. Tu jest kawiarnia.

W czasie teraźniejszym rosyjski zwykle nie ma słowa na „jestem / jest / są”: obie części zdania po prostu stawia się obok siebie. To zerowa kopula. Żeby powiedzieć, że coś istnieje albo jest na miejscu, rosyjski używa słowa есть, które zachowuje się zupełnie inaczej niż polskie „jest”.

W skrócie: kim lub czym ktoś jest, gdzie jest i jaki jest, mówi się bez czasownika (Я студент. Он дома. Дом большой.). Że coś istnieje lub jest obecne, mówi się za pomocą есть (В городе есть парк.).

Brak czasownika „być” w czasie teraźniejszym

Tam, gdzie polski potrzebuje jestem, jest, są, rosyjski pomija czasownik:

• Я студент. (Jestem studentem.)
• Она дома. (Ona jest w domu.)
• Мы в парке. (Jesteśmy w parku.)
• Дом большой. (Dom jest duży.)
• Это моя мама. (To jest moja mama.)

W czasie teraźniejszym rzeczownik w takim zdaniu stoi w mianowniku, jak w lekcji Mianownik. Zaimki są w lekcji Zaimki osobowe, a przymiotniki zgadzają się z rzeczownikiem, jak w lekcji Zgodność przymiotnika w mianowniku.

Rosyjskie есть i polskie jest mają ten sam rdzeń, ale zachowują się inaczej. Po polsku jest pojawia się w każdym zdaniu z „być” (Jestem studentem, On jest w domu), a po rosyjsku w teraźniejszym go nie ma: Я студент, Он дома. Rosyjskie есть służy tylko do mówienia o istnieniu i obecności (Здесь есть кафе = „Tu jest kawiarnia”), a przy „jest” w znaczeniu „jest studentem” się go nie używa.

Małe słowo это coś wskazuje: Это книга. (To jest książka.) Это не книга. (To nie jest książka.) Zob. Zaimki wskazujące.

W piśmie myślnik często zaznacza brakujący czasownik między dwoma rzeczownikami, zwłaszcza w definicjach: Москва — столица России. (Moskwa jest stolicą Rosji.) Myślnik jest tylko konwencją pisaną.

Przeczenie i pytania

Przeczenie stawia не przed słowem, które neguje: Он не врач. (On nie jest lekarzem.) Она не дома. (Jej nie ma w domu.) Pytanie rozstrzygnięcia zachowuje szyk zdania i jest zaznaczane intonacją: Ты студент? (Jesteś studentem?) Zob. Przeczenie z „не”.

Czas przeszły i przyszły: czasownik wraca

Poza czasem teraźniejszym brakujący czasownik wraca. To быть, używany w czasie przeszłym i przyszłym:

• Вчера я был дома. (Wczoraj byłem w domu.) Вчера она была дома. (Ona była w domu.)
• Завтра я буду дома. (Jutro będę w domu.)

Formy czasu przeszłego zgadzają się z podmiotem (был, была, было, были), jak wyjaśnia lekcja Czas przeszły: forma na -л. Formy czasu przyszłego to буду, будешь, будет, будем, будете, будут.

Istnienie i obecność z есть

Żeby powiedzieć, że coś istnieje albo jest gdzieś dostępne, rosyjski używa есть:

• Здесь есть кафе. (Tu jest kawiarnia.)
• В городе есть парки. (W mieście są parki.)
• У нас есть время. (Mamy czas.)

Есть nigdy się nie zmienia: jest takie samo w liczbie pojedynczej i mnogiej oraz dla każdego rodzaju. To samo słowo z у + osoba znaczy „mieć”, jak w lekcji Dopełniacz: posiadanie i „у меня есть”.

Pytanie z есть pyta, czy coś istnieje lub jest dostępne: Здесь есть банк? (Czy jest tu bank?) Krótka odpowiedź może powtórzyć to słowo: Есть. (Jest.) Żeby powiedzieć, że czegoś nie ma, rosyjski używa нет i dopełniacza, jak w lekcji Dopełniacz: brak z „нет”: Здесь нет банка. (Nie ma tu banku.)

Zerowa kopula czy есть?

Oba wzory odpowiadają na różne pytania:

Porównajmy Книга на столе. (Książka leży na stole: książkę już znamy i mówimy, gdzie jest) z На столе есть книга. (Na stole leży książka: wprowadzamy ją). W pierwszym typie zdania есть nie jest potrzebne.

Есть spotyka się też w stałym zwrocie то есть (to znaczy).

Częste błędy

• ❌ Я есть студент. → ✅ Я студент. (do „jestem studentem” czasownik nie jest potrzebny)
• ❌ Она есть дома. → ✅ Она дома. (żeby powiedzieć, gdzie ktoś jest, czasownik nie jest potrzebny)
• ❌ Это есть моя мама. → ✅ Это моя мама. (это już wskazuje osobę)
• ❌ Дом есть большой. → ✅ Дом большой. (cechę wyraża się bez czasownika)
• ❌ Здесь не есть кафе. → ✅ Здесь нет кафе. (przeczeniem есть jest нет, a nie не есть)

Sprawdź się

Jak brzmiałoby każde zdanie po rosyjsku? Które wymagają есть?

1. Książka leży na stole.
2. Tu jest kawiarnia.
3. Ona jest nauczycielką.
4. Czy jest tu bank?
5. Wczoraj był w domu.

Najważniejsze

• W czasie teraźniejszym pomija się „jestem / jest / są”: Я студент. Она дома. Дом большой.
• Poza czasem teraźniejszym wraca быть: был, была, было, были oraz буду, будешь, будет…
• Есть mówi, że coś istnieje lub jest dostępne (Здесь есть кафе.), i nie zmienia się według liczby ani rodzaju.
• Bez czasownika mówi się, kim lub czym coś jest, gdzie jest i jakie jest; есть służy do powiedzenia, że coś istnieje albo jest na miejscu.
• Przeczenie używa не przed negowanym słowem, a нет dla „nie ma”.