Czas teraźniejszy w rosyjskim: częste zmiany tematu i czasowniki nieregularne (писать, идти, хотеть)

Я пишу письмо. Ты идёшь домой.Piszę list. Ty idziesz do domu.

Większość rosyjskich czasowników podąża za dwoma wzorami z lekcji Czas teraźniejszy: czasowniki pierwszej koniugacji i Czas teraźniejszy: czasowniki drugiej koniugacji. Spora grupa bardzo częstych czasowników trochę od nich odbiega: zmienia się spółgłoska albo temat czasu teraźniejszego różni się od bezokolicznika. Końcówki nadal pochodzą z tych samych dwóch zestawów, więc nowy jest tylko temat.

W skrócie: gdy czasownik wygląda inaczej niż jego bezokolicznik, warto najpierw sprawdzić formę я (люблю, пишу, иду, хочу). Gdy się ją zna, pozostałe formy zwykle mają zwykłe końcówki.

Druga koniugacja: spółgłoska zmienia się tylko w formie „я”

Wiele czasowników drugiej koniugacji zmienia ostatnią spółgłoskę tematu w formie я. Pozostałe pięć form zachowuje niezmieniony temat:

Nie wszystkie czasowniki drugiej koniugacji tak robią: говорю, смотрю, курю, стою zachowują temat także w formie я. Nowa spółgłoska to często ж, ч, ш lub щ, dlatego końcówka formy я jest pisana -у (✅ вижу, nigdy ❌ вижю), jak wyjaśnia lekcja o drugiej koniugacji.

Polskie czasowniki też mają przemiany spółgłosek (prosić — proszę, prosisz; pisać — piszę, piszesz), które wyglądają podobnie jak просить — прошу, просишь i писать — пишу, пишешь. Zestawy przemian nie są jednak takie same (polskie płacić — płacę ma c, a rosyjskie платить — плачу ma ч), więc nie warto przenosić form z jednego języka na drugi.

Pierwsza koniugacja: spółgłoska zmienia się we wszystkich formach

W niektórych czasownikach pierwszej koniugacji spółgłoska zmienia się we wszystkich sześciu formach, a końcówki są regularne: -у · -ешь · -ет · -ем · -ете · -ут:

• писать (pisać) → пишу, пишешь, пишет, пишем, пишете, пишут (с → ш)
• искать (szukać) → ищу, ищешь, ищет, ищем, ищете, ищут (ск → щ)
• плакать (płakać) → плачу, плачешь, плачет, плачем, плачете, плачут (к → ч)

Pierwsza koniugacja: inny temat czasu teraźniejszego

Niektóre bardzo częste czasowniki tracą końcówkę bezokolicznika w mniej przewidywalny sposób. Najlepiej uczyć się ich jako osobnych słów:

Więcej tego samego rodzaju: ехать (jechać) → еду, едешь…, брать (brać) → беру, берёшь…, ждать (czekać) → жду, ждёшь…, нести (nieść) → несу, несёшь…, мыть (myć) → мою, моешь…

Warto zauważyć literę ё w formach takich jak идёшь, живёт, пьём. Zawsze niesie akcent i brzmi jak „jo”. Wiele tekstów drukuje ją jako zwykłe е, więc идёшь i идешь to to samo słowo.

Czasowniki na -авать: „ва” odpada

Czasowniki na -авать tracą w czasie teraźniejszym -ва- i mają końcówki -ю · -ёшь · -ёт · -ём · -ёте · -ют:

• давать (dawać) → даю, даёшь, даёт, даём, даёте, дают
• вставать (wstawać) → встаю, встаёшь, встаёт, встаём, встаёте, встают

To inna grupa niż czasowniki na -овать, które zmieniają -ова- na -у- (рисую).

Czasowniki mieszane

Dwa bardzo częste czasowniki biorą końcówki z obu koniugacji i najlepiej uczyć się ich takimi, jakie są:

Хотеть ma w liczbie pojedynczej końcówki pierwszej koniugacji (хочу, хочешь, хочет), a w mnogiej drugiej (хотим, хотите, хотят). Czasownik хотеть razem z мочь i уметь jest używany z bezokolicznikiem w lekcji Czasowniki modalne z bezokolicznikiem.

Jeden bardzo nieregularny czasownik: есть

Czasownik есть (jeść) ma własne formy, które nie podążają za żadnym z dwóch zestawów końcówek, dlatego uczy się go w całości:

To есть wygląda tak samo jak есть „jest, istnieje”, któremu poświęcona jest lekcja Zerowa kopula i есть.

Przeczenie i pytania

Nic się nie zmienia: przeczenie stawia не przed czasownikiem (Я не хочу. Nie chcę.), a pytanie rozstrzygnięcia zachowuje szyk zdania i jest zaznaczane intonacją (Ты идёшь? Idziesz?). Zob. Przeczenie z „не”.

Częste błędy

• ❌ Я хотю. → ✅ Я хочу. (т w хотеть zmienia się w ч w formie я)
• ❌ Я пишаю. → ✅ Я пишу. (писать ma temat пиш- i końcówkę -у)
• ❌ Я идю. → ✅ Я иду. (końcówka formy я po ид- to -у)
• ❌ Они ждают. → ✅ Они ждут. (ждать traci -а- i ma -ут)
• ❌ Я даваю. → ✅ Я даю. (czasowniki na -авать tracą -ва-)
• ❌ Ты бежешь. → ✅ Ты бежишь. (бежать ma w formach ты / он / мы / вы końcówki drugiej koniugacji)
• ❌ Мы ешим. → ✅ Мы едим. (есть „jeść” ma w liczbie mnogiej едим, едите, едят)

Sprawdź się

Jaka forma pasuje w każdej luce?

1. (писать) Я ____ письмо.
2. (хотеть) Ты ____ чай?
3. (идти) Мы ____ домой.
4. (пить) Они ____ воду.
5. (давать) Он ____ книгу.

Najważniejsze

• Czasowniki nieregularne najczęściej zmieniają tylko temat; końcówki nadal pochodzą z pierwszej lub drugiej koniugacji.
• Wiele czasowników drugiej koniugacji zmienia spółgłoskę tylko w formie я: люблю, вижу, хожу, прошу.
• Niektóre czasowniki pierwszej koniugacji zmieniają spółgłoskę we wszystkich formach (пишу, пишешь…) albo mają inny temat czasu teraźniejszego (иду, живу, пью, беру, жду).
• Czasowniki na -авать tracą -ва- (даю, встаю).
• Хотеть i бежать mieszają oba zestawy końcówek, a есть „jeść” ma własne formy; wszystkie trzy najlepiej uczyć się jako całe paradygmaty.