Podstawowe spójniki: и, а, но, или, потому что, если

Я люблю кофе, а брат любит чай. Я хочу пойти в кино, но у меня нет времени. Мы дома, потому что идёт дождь.Lubię kawę, a mój brat lubi herbatę. Chcę pójść do kina, ale nie mam czasu. Jesteśmy w domu, bo pada deszcz.

Spójniki to małe słowa, które łączą dwa wyrazy albo dwa zdania, a obok nich występuje kilka słów łączących. Dzięki nim można już dodawać myśli, przeciwstawiać je, podawać przyczynę i skutek oraz mówić „jeśli”. Żadne z tych słów nie zmienia formy.

Krótko: и dodaje, а przeciwstawia dwie rzeczy, но znaczy „ale, mimo to”, или daje wybór, потому что podaje przyczynę, поэтому (raczej słowo łączące niż spójnik) podaje skutek, a если otwiera warunek. Dwie części zdania rosyjski oddziela przecinkiem: stoi on przed а, но i потому что, a gdy zdanie zaczyna się od если, po warunku.

и: dodawanie

И łączy wyrazy lub zdania, które idą w tę samą stronę. Najbliżej mu do polskiego i:

Мы едим хлеб и сыр. (Jemy chleb i ser.)
Он работает, и она работает. (On pracuje i ona też pracuje.)

Przy kilku elementach и można powtarzać dla podkreślenia: и дома, и на работе („zarówno w domu, jak i w pracy”). W zwykłym wyliczeniu и stoi zwykle raz przed ostatnim elementem i nie ma przed nim przecinka: Я купил хлеб, сыр и яблоки.

а i но: dwa rodzaje „ale”

Tam, gdzie polski ma a i ale, rosyjski wybiera między а i но, zależnie od sensu.

А stawia dwie rzeczy obok siebie i je przeciwstawia. Po polsku oddaje się to często przez a. Mówi: „to jest tak, a tamto inaczej”:

Я живу в Москве, а брат живёт в Минске. (Ja mieszkam w Moskwie, a mój brat mieszka w Mińsku.)
Это не кофе, а чай. (To nie jest kawa, tylko herbata.)
Вчера было холодно, а сегодня тепло. (Wczoraj było zimno, a dziś jest ciepło.)

Но znaczy „ale” w sensie „mimo to”: coś poszło inaczej, niż się spodziewano, albo pojawiła się przeszkoda:

Я хочу спать, но надо работать. (Chcę spać, ale muszę pracować.)
Он старый, но сильный. (Jest stary, ale silny.)
Мы пришли рано, но магазин был закрыт. (Przyszliśmy wcześnie, ale sklep był zamknięty.)

Prosty sprawdzian: jeśli druga część tylko zastępuje pierwszą albo ją porównuje, pasuje а; jeśli idzie wbrew temu, czego można się spodziewać po pierwszej, pasuje но. Po przeczeniu z zastąpieniem (не X, а Y) naturalne jest а.

Polskie a i ale odpowiadają rosyjskim а i но w dużej mierze tak samo (Ja mieszkam w Moskwie, a brat w Mińsku; Chcę spać, ale muszę pracować). Różnica jest przy przeczeniu z zastąpieniem: po polsku mówi się zwykle nie kawa, tylko herbata albo lecz, a po rosyjsku wystarczy а: Это не кофе, а чай.

или: wybór

Или daje wybór, jak albo czy czy:

Ты хочешь чай или кофе? (Chcesz herbatę czy kawę?)
Мы идём в парк или остаёмся дома? (Idziemy do parku czy zostajemy w domu?)

потому что i поэтому: przyczyna i skutek

Потому что wprowadza przyczynę i odpowiada na pytanie почему? („dlaczego?”):

Почему ты не идёшь? — Потому что я устал. (Dlaczego nie idziesz? — Bo jestem zmęczony.)
Мы дома, потому что идёт дождь. (Jesteśmy w domu, bo pada deszcz.)

Поэтому podaje skutek: „dlatego”. Stoi na początku drugiej części, a przyczyna jest w pierwszej:

Идёт дождь, поэтому мы дома. (Pada deszcz, dlatego jesteśmy w domu.)

Tę samą myśl można wyrazić w obu kolejnościach: Мы дома, потому что идёт дождь. = Идёт дождь, поэтому мы дома. Oba słowa pisze się tak, jak tu: потому что w dwóch wyrazach, поэтому w jednym.

если: prosty warunek

Если znaczy „jeśli” albo „jeżeli”. Otwiera warunek, po nim idzie wynik, a między częściami stoi przecinek. Dla tego, co może się zdarzyć, w części z „jeśli” często używa się czasu teraźniejszego:

Если завтра будет дождь, мы останемся дома. (Jeśli jutro będzie padać, zostaniemy w domu.)
Я позвоню тебе, если буду свободен. (Zadzwonię do ciebie, jeśli będę wolny.)

Warunek może stać na początku lub na końcu, a przecinek pisze się w obu przypadkach. Rzeczywiste warunki z если omawia artykuł Zdania warunkowe z „если” (warunki rzeczywiste), a nierzeczywiste warunki z „бы” — Tryb przypuszczający (бы + czas przeszły).

Przecinek między zdaniami

Między dwiema częściami zdania rosyjski stawia przecinek. Stoi on przed а, но i потому что, gdy zaczynają drugą część, oraz po zdaniu z если, gdy warunek jest na początku:

Я хочу кофе, но он закончился. (Chcę kawy, ale się skończyła.)
Он дома, а она на работе. (On jest w domu, a ona w pracy.)
Мы остались дома, потому что шёл снег. (Zostaliśmy w domu, bo padał śnieg.)
Если ты свободен, приходи. (Jeśli jesteś wolny, przyjdź.)

Między jednorodnymi członami zdania połączonymi pojedynczym и lub или przecinka się nie stawia (хлеб и сыр). Dwa pełne zdania połączone и zwykle oddziela przecinek: Он работает, и она работает. Można go pominąć, gdy zdania mają wspólny element, na przykład okolicznik czasu na początku: Вечером он читал и она писала. („Wieczorem on czytał, a ona pisała.”) Mowę zależną z что omawia artykuł Zdania podrzędne z „что”.

Częste błędy

❌ Это не кофе, но чай. → ✅ Это не кофе, а чай. (po przeczeniu z zastąpieniem używa się а)
❌ Я люблю чай, и не кофе. → ✅ Я люблю чай, а не кофе. (aby powiedzieć „X, a nie Y”, używa się а не)
❌ Я дома потому что устал. → ✅ Я дома, потому что устал. (przed потому что stoi przecinek)
❌ Мы дома, поэтому что идёт дождь. → ✅ Мы дома, потому что идёт дождь. (поэтому nie wprowadza przyczyny)
❌ Если завтра будет дождь мы останемся дома. → ✅ Если завтра будет дождь, мы останемся дома. (między dwiema częściami stoi przecinek)
❌ Он старый но сильный. → ✅ Он старый, но сильный. (przed но stoi przecinek)

Szybki sprawdzian

Które słowo pasuje w każdą lukę?

Мы дома, ____ идёт дождь. (przyczyna)
Это не мой брат, ____ мой друг. (zastąpienie)
Я хочу в кино, ____ у меня нет времени. (przeszkoda)
Ты пьёшь чай ____ кофе? (wybór)
Идёт дождь, ____ мы дома. (skutek)
Он живёт в Москве, ____ она живёт в Минске. (porównanie dwóch osób)

Pokaż odpowiedzi

потому что 2. а 3. но 4. или 5. поэтому 6. а

Najważniejsze

И dodaje; а porównuje lub zastępuje (не X, а Y); но znaczy „ale, mimo to”; или daje wybór.
Потому что podaje przyczynę (odpowiedź na почему?); поэтому podaje skutek.
Если otwiera warunek, a przecinek oddziela go od wyniku.
Przecinek oddziela części zdania: przed а, но, потому что i po zdaniu z если, gdy stoi ono na początku.
Rosyjski pisze потому что w dwóch wyrazach, a поэтому w jednym.