Krótkie formy przymiotników (рад, должен, готов)

Я рад вас видеть. Мы готовы. Он должен работать. Я занят.Cieszę się, że was widzę. Jesteśmy gotowi. On musi pracować. Jestem zajęty.

Większość przymiotników ma formę pełną, taką jak w słowniku (новый, готовый, свободный), która odmienia się przez wszystkie przypadki. Wiele ma też formę krótką: krótszy wariant bez końcówek przypadka, który nie odmienia się przez przypadki i pełni funkcję orzeczenia, zwykle po czasowniku „być” albo w jego miejsce. Krótkie formy są bardzo częste przy uczuciach, stanach i powinności (рад, болен, занят, должен), a kilka słów używa się głównie w formie krótkiej (рад, должен, прав). Formy pełne opisują artykuły Zgodność przymiotnika w mianowniku (rodzaj i liczba) i Odmiana przymiotników i zaimków przez przypadki.

Krótko: męska forma krótka to temat bez końcówki (готов), żeńska dodaje -а (готова), nijaka -о (готово), a liczba mnoga -ы lub -и (готовы). Forma krótka pełni funkcję orzeczenia (Он готов), nie stoi przed rzeczownikiem i zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie.

Jak tworzy się formę krótką

Bierzemy formę pełną i odcinamy końcówkę. Rodzaj męski to wtedy sam temat, a pozostałe formy dostają krótką końcówkę:

Gdy temat kończy się dwiema spółgłoskami, w rodzaju męskim często pojawia się między nimi samogłoska (-е- lub -о-, czasem -ё-). W pozostałych formach spółgłoski stoją obok siebie:

Niektóre przymiotniki mają własne formy, których uczy się osobno, na przykład должен / должна / должно / должны („powinien”, „musieć”), рад / рада / рады („rad”), прав / права / правы („mieć rację”) i похож / похожа / похоже / похожи („podobny”). Wiele przymiotników nie ma w codziennym języku formy krótkiej, na przykład większość tych utworzonych od rzeczowników (деревянный, русский) oraz nazwy kolorów (красный).

Nijaka forma krótka wygląda jak przysłówek (Здесь свободно „Tu jest wolne”, Мне больно „Boli mnie”). Zdania z formą nijaką i osobą w celowniku (Мне нужно, Мне можно) omawia artykuł Konstrukcje bezosobowe (можно, нужно, нельзя + celownik).

Gdzie używa się formy krótkiej

Forma krótka jest orzeczeniem: mówi, jaki jest podmiot, i zgadza się z nim w rodzaju i liczbie. W czasie teraźniejszym zwykle nie ma czasownika (Łącznik zerowy i egzystencjalne есть w czasie teraźniejszym), więc forma krótka stoi zaraz po podmiocie:

• Он занят. (On jest zajęty.)
• Она рада. (Ona jest zadowolona.)
• Мы готовы. (Jesteśmy gotowi.)
• Эти места свободны. (Te miejsca są wolne.)

W czasie przeszłym i przyszłym dochodzi forma czasownika быть, a forma krótka nie zmienia się przez przypadki:

• Вчера она была больна. (Wczoraj była chora.)
• Мы были рады вас видеть. (Cieszyliśmy się, że was widzimy.)
• Завтра я буду свободен. (Jutro będę wolny.)

Forma krótka nie stoi przed rzeczownikiem. Dla „gotowego obiadu” czy „zajętego człowieka” używa się formy pełnej: готовый обед, занятой человек. Jedna osoba, do której mówimy вы, dostaje krótką formę liczby mnogiej: Вы правы („Ma Pan rację”), Вы очень добры („Jest Pan bardzo uprzejmy”).

Forma krótka czy pełna?

W orzeczeniu często możliwe są obie formy. Forma krótka raczej mówi, że ktoś lub coś jest w danym stanie w tej chwili albo w danej sytuacji. Forma pełna często opisuje trwałą cechę albo po prostu nazywa rodzaj osoby lub rzeczy:

• Он болен. (Jest chory [teraz].) oraz Он больной человек. (To chory człowiek.)
• Она занята. (Jest zajęta [teraz].) oraz Она занятая женщина. (To bardzo zajęta kobieta.)

Niektóre formy krótkie dodają znaczenie „za”: Эти джинсы мне велики. („Te dżinsy są na mnie za duże.”) Туфли мне малы. („Te buty są na mnie za małe.”) Forma krótka mówi tu, że rozmiar nie pasuje osobie w celowniku, a nie tylko, że dżinsy są duże.

W polskim przymiotnik w orzeczeniu ma zwykle zwykłą formę (On jest chory, Jestem zajęty), a krótkie formy typu rad czy winien zachowały się tylko w kilku słowach. W rosyjskim formy krótkie są codzienne i produktywne (болен, занят, готов), a obok nich bywa forma pełna o innym znaczeniu.

Powinność i uczucia: рад, должен, нужен

Trzy formy krótkie są na tym poziomie szczególnie przydatne:

• должен + bezokolicznik mówi, że ktoś musi albo powinien coś zrobić. Zgadza się z podmiotem: Я должен работать. Она должна позвонить. Мы должны идти. Z не oznacza, że czegoś nie należy robić: Вы не должны курить („Nie wolno Państwu palić”).
• рад znaczy „zadowolony”. Łączy się z bezokolicznikiem, zdaniem z что albo celownikiem: Я рад вас видеть. Мы рады, что вы пришли. Они рады гостям.
• нужен mówi, że ktoś czegoś potrzebuje. To, czego potrzeba, jest podmiotem i forma krótka zgadza się z nim, a osoba stoi w celowniku: Мне нужен словарь. Мне нужна книга. Нам нужны деньги.

Z czym łączy się forma krótka

Wiele form krótkich wymaga określonego przypadka lub przyimka. Warto uczyć się ich razem z przymiotnikiem:

Końcówki narzędnika omawiają artykuły Narzędnik z „заниматься” i „интересоваться” i Narzędnik z „с” (towarzyszenie).

Częste błędy

• ❌ Я готов (mówi kobieta) → ✅ Я готова (Forma krótka zgadza się z rodzajem osoby mówiącej)
• ❌ Она должен прийти → ✅ Она должна прийти (должен zgadza się ze swoim podmiotem)
• ❌ Мы радые → ✅ Мы рады (Liczba mnoga formy krótkiej to -ы, bez końcówki pełnej)
• ❌ Я занят работа → ✅ Я занят работой (занят wymaga narzędnika)
• ❌ Я согласен вам → ✅ Я согласен с вами (согласен łączy się z с + narzędnik)
• ❌ готов обед → ✅ готовый обед (Przed rzeczownikiem używa się formy pełnej)

Szybkie sprawdzenie

Jaka forma krótka pasuje do każdej luki?

1. Моя сестра очень ____ . (рад)
2. Мы ____ идти. (готов)
3. Анна, ты ____ позвонить маме. (должен)
4. Эти места ____ . (свободен)
5. Вы ____ , Иван Петрович! (прав)
6. Он ____ работой. (занят)

Najważniejsze

• Forma krótka nie ma końcówki przypadka: готов, готова, готово, готовы.
• Pełni funkcję orzeczenia i zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie; w czasie przeszłym i przyszłym dochodzi был / будет.
• Gdy temat kończy się dwiema spółgłoskami, w rodzaju męskim często pojawia się samogłoska (свободен, болен).
• Przed rzeczownikiem nie stawia się formy krótkiej, tam używa się pełnej.
• рад, должен, прав używa się głównie w formie krótkiej.
• Wiele form krótkich wymaga określonego przypadka (занят + narzędnik) lub przyimka (согласен с, готов к).