Kobieta, która mieszka obok, jest lekarką. Film, który oglądałem, był długi. Miasto, w którym mieszkam, jest małe.A mulher que mora ao lado é médica. O filme que eu assisti era longo. A cidade onde moro é pequena.

Uma oração relativa dá mais informação sobre um substantivo já mencionado: que mulher? que filme? Depois de um substantivo, o polonês geralmente usa uma forma de który (feminino która, neutro które), que corresponde ao mesmo tempo a «que», «quem» e «o qual». Ela se comporta como um adjetivo e por isso muda de forma. Tudo se resume a duas perguntas: a qual substantivo ela se refere? e que função ela tem na própria oração?

Em resumo: który toma gênero e número do substantivo a que se refere (kobieta → która, film → który, dzieci → które) e o caso da sua própria função na oração relativa (którą como objeto, z którym depois de z, w którym depois de w). A oração vem sempre entre vírgulas, e a preposição fica logo antes de który.

Em português, que é invariável (a mulher que mora aqui, a mulher que eu vi) e, com preposição, usa-se quem, o qual ou que (a moça com quem moro, a moça com a qual moro). Em polonês há uma só palavra que muda de forma: kobieta, która mieszka, kobieta, którą widziałem, dziewczyna, z którą mieszkam. E cujo concorda com o que é possuído (a mulher cujo filho, cuja filha), enquanto której concorda com quem possui: kobieta, której syn, kobieta, której córka.

Gênero e número vêm do substantivo anterior

Który concorda com o substantivo a que se refere (o antecedente), como um adjetivo com o seu substantivo (veja Declinação de adjetivos e pronomes em todos os casos):

  • Mężczyzna, który tu mieszka, jest lekarzem. (O homem que mora aqui é médico.)
  • Kobieta, która tu mieszka, jest lekarką. (A mulher que mora aqui é médica.)
  • Dziecko, które tu mieszka, ma pięć lat. (A criança que mora aqui tem cinco anos.)
  • Lekarze, którzy tu pracują, są zmęczeni. (Os médicos que trabalham aqui estão cansados.)
  • Koleżanki, które tu pracują, są miłe. (As colegas que trabalham aqui são simpáticas.)

O gênero é gramatical, não biológico: osoba é feminino, então ✅ Osoba, która dzwoniła, nie podała nazwiska (mesmo que quem ligou fosse um homem). No plural, którzy serve para um grupo com pelo menos um homem e które para qualquer outro grupo, inclusive coisas e animais (a distinção é explicada em Plural masculino pessoal e não masculino pessoal (oni vs. one, dobrzy vs. dobre)): studenci, którzy…, mas książki, które… e dzieci, które…

O caso vem da função na oração relativa

Agora pergunta-se o que który faz dentro da própria oração relativa. O caso do antecedente não importa. Um jeito seguro de achar o caso é refazer a oração relativa como uma frase curta e independente e ver que forma o substantivo ou o pronome teria ali:

Oração relativa Frase independente Função de który
Kobieta, która mieszka obok, … Ona mieszka obok. sujeito: nominativo
Kobieta, którą widziałem wczoraj, … Widziałem ją wczoraj. objeto direto: acusativo
Dziewczyna, której pomogłem, … Pomogłem jej. depois de pomagać: dativo
Dziewczyna, z którą mieszkam, … Mieszkam z nią. depois de z: instrumental
Miasto, w którym mieszkam, … Mieszkam w nim. depois de w (lugar): locativo
Miasto, do którego jadę, … Jadę do niego. depois de do: genitivo

Por isso o mesmo antecedente pode pedir formas diferentes: ✅ Widzę kobietę, która mieszka obok (na principal a mulher está no acusativo, mas na relativa ela é o sujeito) e ✅ Kobieta, którą widzę, mieszka obok (ela é o objeto de widzę).

As formas de który

Caso Masc. sg. Fem. sg. Neutro sg. Pl. masc. pessoal Pl. não masc. pessoal
Nominativo który która które którzy które
Genitivo którego której którego których których
Dativo któremu której któremu którym którym
Acusativo który (coisa) / którego (pessoa, animal) którą które których które
Instrumental którym którą którym którymi którymi
Locativo którym której którym których których

Repare quantas vezes uma mesma forma ocupa várias casas: której é genitivo, dativo e locativo feminino, którym é instrumental e locativo masculino e neutro, e których aparece em três casos do plural. Quem indica o caso são a preposição e o verbo. O acusativo masculino segue a regra de sempre: forma do nominativo para coisas (film, który oglądałem) e forma do genitivo para pessoas e animais (mężczyzna, którego znam).

Exemplos com outros casos:

  • Film, który oglądałem, był długi. (O filme que eu assisti era longo.)
  • Mężczyzna, którego znam, mieszka w Krakowie. (O homem que eu conheço mora em Cracóvia.)
  • Książki, które czytam, są drogie. (Os livros que eu leio são caros.)
  • Studenci, których uczę, są zdolni. (Os alunos que eu ensino são talentosos.)
  • Koledzy, z którymi pracuję, są sympatyczni. (Os colegas com quem eu trabalho são simpáticos.)
  • Film, o którym mówię, jest nowy. (O filme de que eu falo é novo.)

Com preposição

Quando o verbo ou o sentido pede uma preposição, ela vem logo antes de który, e é a preposição, com o seu significado (lugar ou direção, por exemplo), que decide o caso. Como em português, ela não fica no fim da oração:

  • Dziewczyna, z którą mieszkam, studiuje medycynę. (A moça com quem eu moro estuda medicina.)
  • Szkoła, do której chodzę, jest blisko. (A escola que eu frequento fica perto.)
  • Miasto, w którym się urodziłem, jest małe. (A cidade em que eu nasci é pequena.)
  • Człowiek, o którym mówisz, jest moim wujkiem. (O homem de quem você fala é meu tio.)
  • Pokój, w którym uczę się, jest cichy. (O quarto em que eu estudo é silencioso.)

Um lugar também pode ser ligado de modo mais solto: na fala do dia a dia ouve-se miasto, gdzie mieszkam ao lado de miasto, w którym mieszkam. Gdzie é um advérbio relativo de lugar comum; w którym é o esquema explícito que mostra o caso, e vale aprendê-lo primeiro porque funciona também com as outras preposições (do którego, z którego).

«Cujo»: którego, której, których

Który também expressa «cujo»: a forma indica o possuidor (genitivo, no gênero e no número do possuidor) e vem diante do substantivo a que pertence; esse substantivo mantém o caso que a sua própria função pede:

  • Kobieta, której syn mieszka w Berlinie, jest moją sąsiadką. (A mulher cujo filho mora em Berlim é minha vizinha.)
  • Chłopak, którego siostrę znam, studiuje w Warszawie. (O rapaz cuja irmã eu conheço estuda em Varsóvia.)
  • Rodzice, których dzieci tu uczą się, są zadowoleni. (Os pais cujos filhos estudam aqui estão satisfeitos.)

Vírgulas e posição da oração

Uma oração relativa é sempre separada por vírgulas. No meio da frase, as vírgulas a fecham dos dois lados: ✅ Książka, którą czytam, jest świetna. A oração vem logo depois do substantivo que descreve, para que fique claro a que który se refere.

A mesma palavra który também pergunta «qual?» e, nesse caso, se declina do mesmo modo: Który to twój dom? (Qual é a sua casa?) Której książki szukasz? (Que livro você está procurando?)

Quando usar co ou kto

Depois dos pronomes to, wszystko, nic e coś usa-se co, e não który, e a vírgula permanece. Depois de ten no sentido de «aquele» usa-se kto:

  • To, co mówisz, jest ciekawe. (O que você diz é interessante.)
  • Wszystko, co mam, jest tutaj. (Tudo o que eu tenho está aqui.)
  • Nic, co powiedział, nie było prawdą. (Nada do que ele disse era verdade.)
  • Ten, kto się uczy, zda egzamin. (Quem estuda vai passar na prova.)

Erros frequentes

  • ❌ Kobieta, który mieszka obok… → ✅ Kobieta, która mieszka obok… (o gênero vem de kobieta)
  • ❌ Widzę kobietę, którą mieszka obok. → ✅ Widzę kobietę, która mieszka obok. (na relativa ela é o sujeito, portanto nominativo, e não o caso do antecedente)
  • ❌ Studenci, które się spóźnili… → ✅ Studenci, którzy się spóźnili… (um grupo com homens pede którzy)
  • ❌ Dziewczyna, którą mieszkam z… → ✅ Dziewczyna, z którą mieszkam… (a preposição vem antes de która)
  • ❌ Mężczyzna, z który rozmawiam… → ✅ Mężczyzna, z którym rozmawiam… (depois de z, o instrumental)
  • ❌ Książka którą czytam jest świetna. → ✅ Książka, którą czytam, jest świetna. (vírgulas dos dois lados)
  • ❌ Książka czytam jest dobra. → ✅ Książka, którą czytam, jest dobra. (a palavra relativa é obrigatória, który não pode ser omitido)

Verificação rápida

Qual forma combina?

  1. Kobieta, ___ mieszka obok, jest lekarką. (który / która / którą)
  2. Film, ___ wczoraj oglądaliśmy, był długi. (który / którym / której)
  3. Chłopak, z ___ gram w piłkę, to mój sąsiad. (który / którym / którego)
  4. Miasto, w ___ mieszkam, jest małe. (którym / którego / które)
  5. Dziewczyna, ___ pomogłem, jest moją sąsiadką. (która / której / którą)
  6. Lekarze, ___ pracują w szpitalu, są zmęczeni. (które / którzy / których)
Mostrar as respostas
  1. która   2. który (acusativo, igual ao nominativo numa coisa masculina)   3. którym   4. którym   5. której (pomagać pede o dativo)   6. którzy

Pontos-chave

  • Który / która / które (plural którzy / które) corresponde a «que», «quem» e «o qual»; uma oração relativa depois de um substantivo sempre precisa de uma palavra relativa.
  • Gênero e número vêm do antecedente; o caso, da função na oração relativa (kobieta, którą widziałem; kobieta, która mieszka obok).
  • A preposição vem logo antes de który (z którą, w którym, do której), e a oração fica entre vírgulas.
  • Cujo = którego / której / których diante do substantivo (kobieta, której syn…).
  • Depois de to, wszystko, nic, coś usa-se co: to, co mówisz.