Niemiecki bardzo swobodnie używa przymiotników i imiesłowów w funkcji rzeczownika: deutsch → der Deutsche (Niemiec), bekannt → eine Bekannte (znajoma), reisen → die Reisenden (podróżni). Te słowa pisze się wielką literą jak każdy rzeczownik, ale najważniejsza myśl jest taka: nadal przyjmują końcówki przymiotnika, dokładnie tak, jakby przymiotnik wciąż stał przed niewidocznym rzeczownikiem. Końcówka zależy więc od tych samych trzech sytuacji, które już znasz: der-słowo przed nim (końcówki słabe), ein-słowo przed nim (końcówki mieszane) albo nic przed nim (końcówki mocne).

W skrócie: przymiotnik użyty rzeczownikowo bierze tę samą końcówkę, którą miałby jako przymiotnik w der ___e Mann / ein ___er Mann / ___er Mann. Stąd der Deutsche (jak der deutsche Mann), ein Deutscher (jak ein deutscher Mann), als Deutscher (jak deutscher Mann).

Osoby: der Deutsche, eine Angestellte

Oto deutsch użyte jako rzeczownik oznaczający osobę, we wszystkich trzech wzorcach:

Po der-słowie Po ein-słowie Bez określnika
Rodz. męski, mian. der Deutsche ein Deutscher Deutscher
Rodz. męski, biernik den Deutschen einen Deutschen Deutschen
Rodz. męski, celownik dem Deutschen einem Deutschen Deutschem
Rodz. żeński, mian./biern. die Deutsche eine Deutsche Deutsche
Liczba mnoga, mian./biern. die Deutschen meine Deutschen Deutsche
  • Der Deutsche dort drüben ist mein Nachbar. (Ten Niemiec to mój sąsiad.) — rodz. męski, mian. po der → -e
  • Ich habe gestern einen alten Bekannten getroffen. (Wczoraj spotkałem starego znajomego.) — rodz. męski, biernik po einen → -en
  • Sie arbeitet als Angestellte in einer Bank. (Pracuje jako pracownica w banku.) — rodz. żeński, bez określnika → -e
  • Deutsche trinken viel Kaffee. (Niemcy piją dużo kawy.) — liczba mnoga, bez określnika → -e

Częste rzeczowniki tego typu: der/die Bekannte (znajomy), Verwandte (krewny), Angestellte (pracownik), Vorgesetzte (przełożony), Erwachsene (dorosły), Jugendliche (nastolatek), Fremde (obcy), Kranke (chory), Verletzte (ranny), Reisende (podróżny).

der Beamte (urzędnik) odmienia się według tego wzorca przymiotnika (ein Beamter, dem Beamten), ale jego forma żeńska ma pewną osobliwość: może brzmieć die Beamte albo die Beamtin, przy czym die Beamtin jest dziś wyborem częstszym.

Rzeczy abstrakcyjne: etwas Schönes, nichts Gutes

Po etwas, nichts, viel, wenig i allerlei przymiotnik użyty rzeczownikowo w rodzaju nijakim bierze mocną końcówkę nijaką -es:

  • etwas Neues (coś nowego), nichts Gutes (nic dobrego), viel Interessantes (dużo ciekawego), wenig Schönes (mało przyjemnego)
  • Ich habe etwas Wichtiges vergessen. (Zapomniałem o czymś ważnym.)

Ale po alles końcówka jest słaba -e — ✅ alles Gute, nigdy ❌ alles Gutes:

  • Ich wünsche dir alles Gute! (Życzę ci wszystkiego dobrego!)
  • Alles Nötige ist erledigt. (Wszystko, co konieczne, jest zrobione.)

Te rzeczowniki abstrakcyjne są zawsze rodzaju nijakiego i występują w liczbie pojedynczej. (etwas anderes / etwas Anderes — obie pisownie są dopuszczalne; ander- często pozostaje tu małą literą.)

Wielka litera czy przymiotnik małą literą

Wielka litera to sygnał, że słowo pełni już funkcję rzeczownika. Jeśli pozostaje przymiotnikiem, zostaje małą literą:

  • der Deutsche = osoba z Niemiec, ale der deutsche Pass = niemiecki paszport ✅
  • ein Angestellter = osoba zatrudniona, ale ein angestellter Lehrer = nauczyciel na etacie ✅

Końcówki są w obu przypadkach takie same — zmieniają się tylko wielka litera i znaczenie.

Od imiesłowów

To samo działa z imiesłowami i jest bardzo częste:

  • Imiesłów czynny: reisen → der/die Reisende, studieren → der/die Studierende, vorsitzen → der/die Vorsitzende
  • Imiesłów bierny: anstellen → der/die Angestellte, verletzen → der/die Verletzte, gefangen nehmen → der/die Gefangene

Odmieniają się dokładnie jak Deutsche: ein Reisender, dem Verletzten, die Studierenden.

Częste błędy

  • ❌ alles Gutes zum Geburtstag! → ✅ alles Gute zum Geburtstag! (po alles końcówka jest słaba -e)
  • ❌ Er ist ein Deutsche. → ✅ Er ist ein Deutscher. (rodz. męski, mian. po ein → -er)
  • ❌ Ich habe etwas Neue gehört. → ✅ Ich habe etwas Neues gehört. (nijaki mocny -es po etwas)
  • ❌ Ich bin Deutsche. (powiedziane przez mężczyznę) → ✅ Ich bin Deutscher. (bez rodzajnika mocna końcówka musi pokazać rodzaj)
  • ❌ Ich habe mit einem Bekannte gesprochen. → ✅ Ich habe mit einem Bekannten gesprochen. (celownik po einem → -en)

Krótki sprawdzian

Wstaw poprawną końcówkę.

  1. Ich habe gestern einen alt___ Bekannt___ getroffen. (rodz. męski, biernik, po einen)
  2. Sie arbeitet als Angestellt___ in einer Bank. (rodz. żeński, bez określnika, mianownik)
  3. Wir wünschen dir alles Gut___!
  4. Habt ihr im Urlaub etwas Interessant___ erlebt?
Pokaż odpowiedzi
  1. einen alten Bekannten (rodz. męski, biernik po ein-słowie → -en / -en)
  2. als Angestellte (rodz. żeński, bez określnika, mianownik → -e)
  3. alles Gute (po alles → słabe -e)
  4. etwas Interessantes (rodz. nijaki, po etwas → mocne -es)

Polszczyzna też używa przymiotników rzeczownikowo (znajomy, chory, uczony, wojskowy) i odmieniają się one jak przymiotniki, więc sam pomysł jest polskiemu czytelnikowi bliski. Różnica: w niemieckim wybór między odmianą słabą, mieszaną a mocną zależy od wyrazu stojącego przed rzeczownikiem (der Deutsche – ein Deutscher – als Deutscher), a w polskim takiego podziału nie ma.

Najważniejsze informacje

  • Substantywizowane przymiotniki pisze się wielką literą, ale nadal przyjmują końcówki przymiotnika: słabe po der-słowie, mieszane po ein-słowie, mocne bez określnika.
  • Osoby: der Deutsche / ein Deutscher / als Deutscher; podobnie Bekannte, Angestellte, Verwandte, Erwachsene, Reisende i wiele innych.
  • der Beamte idzie za wzorcem, ale jego forma żeńska może brzmieć die Beamte albo (dziś częściej) die Beamtin.
  • Po etwas, nichts, viel, wenig forma nijaka kończy się na -es (etwas Neues); po alles na -e (alles Gute).
  • Mała litera znaczy, że to wciąż przymiotnik (der deutsche Pass); wielka litera znaczy, że stał się rzeczownikiem (der Deutsche).