Ho un amico che abita a Roma.Mam przyjaciela, który mieszka w Rzymie.

Zaimek względny łączy dwie informacje w jednym zdaniu. Po włosku najprzydatniejszy jest che. Odpowiada polskiemu „który, która, które” i nigdy się nie zmienia.

W skrócie: che stoi po osobie lub rzeczy (wraz z jej określeniami), którą chcemy opisać, a potem pojawia się nowa informacja: il libro che leggo, la ragazza che parla. Che nigdy nie jest pomijane i nigdy nie następuje po nim dodatkowy zaimek.

Polskie „który” odmienia się przez rodzaj, liczbę i przypadek (książka, którą czytam; mężczyzna, który mówi; mężczyzna, którego widzę), a przed zdaniem względnym zawsze stawiamy przecinek. We włoskim wystarcza jedno niezmienne che, a przecinka nie stawia się, gdy zdanie względne doprecyzowuje rzeczownik: Il libro che leggo è bello.

1. Jedno słowo dla osób i rzeczy

Che pasuje do osób i rzeczy, w liczbie pojedynczej i mnogiej, w rodzaju męskim i żeńskim:

  • L'uomo che parla è mio zio. (Mężczyzna, który mówi, jest moim wujkiem.)
  • La ragazza che lavora qui è simpatica. (Dziewczyna, która tu pracuje, jest sympatyczna.)
  • Il libro che leggo è interessante. (Książka, którą czytam, jest ciekawa.)
  • Le scarpe che porto sono nuove. (Buty, które noszę, są nowe.)
  • I vicini che hanno un cane sono gentili. (Sąsiedzi, którzy mają psa, są mili.)

Zaimek che nie zmienia się w zależności od rodzaju ani liczby rzeczownika przed nim. Gdy che jest podmiotem, czasownik zgadza się z tym rzeczownikiem: l'uomo che parla, i vicini che hanno.

2. Che jako podmiot lub dopełnienie

Che może zastępować osobę lub rzecz, która wykonuje czynność (podmiot), albo tę, której czynność dotyczy (dopełnienie bliższe). Słowo jest to samo:

Rola Przykład
podmiot Il ragazzo che parla è il mio amico. (Chłopak, który mówi, jest moim przyjacielem.)
dopełnienie bliższe Il ragazzo che vedo è il mio amico. (Chłopak, którego widzę, jest moim przyjacielem.)

Gdy che jest dopełnieniem, podmiot zdania względnego może stać po czasowniku, co po włosku jest bardzo naturalne: Il film che ha scelto Anna è bello. (Film, który wybrała Anna, jest dobry.)

3. Che nigdy nie jest pomijane

W angielskim można pominąć zaimek w the book I read. We włoskim che musi być zawsze:

  • ✅ Il libro che leggo è bello. (Książka, którą czytam, jest dobra.)
  • ❌ Il libro leggo è bello.

I nie następuje po nim dodatkowy zaimek: ✅ Il film che ho visto, nigdy ❌ Il film che l'ho visto. O zaimku lo przeczytasz w artykule Zaimki dopełnienia bliższego.

4. Dodatkowa informacja

Zdanie względne może też dodawać komentarz o osobie lub rzeczy, która jest już określona. Wtedy zwykle oddziela się je przecinkami:

  • Marco, che è mio fratello, abita a Torino. (Marco, który jest moim bratem, mieszka w Turynie.)
  • Il mio gatto, che si chiama Pepe, dorme sempre. (Mój kot, który ma na imię Pepe, ciągle śpi.)

Drugi przecinek zamyka zdanie względne i zdanie główne toczy się dalej.

5. Względne che i spójnik che

Małe słowo che wprowadza też inne zdania: Dico che è tardi. (Mówię, że jest późno.) W tym użyciu nie zastępuje rzeczownika. Względne che odnosi się do poprzedzającej grupy rzeczownikowej; spójnik che nie.

6. Po przyimku

Che nie może stać po przyimku: ❌ L'amico con che parlo. Gdy potrzebny jest przyimek (con, di, a, in...), po włosku używa się cui: L'amico con cui parlo. Wyjaśnia to artykuł Zaimek względny cui po przyimkach.

Częste błędy

  • ❌ Il libro leggo è bello. → ✅ Il libro che leggo è bello. (che nie można pominąć)
  • ❌ La ragazza chi parla è mia sorella. → ✅ La ragazza che parla è mia sorella. (chi znaczy „ten, kto” i nie ma rzeczownika przed sobą; po rzeczowniku używa się che)
  • ❌ Il film che l'ho visto è bello. → ✅ Il film che ho visto è bello. (bez dodatkowego zaimka)
  • ❌ Le amiche chi abitano qui sono simpatiche. → ✅ Le amiche che abitano qui sono simpatiche. (che jest takie samo w liczbie mnogiej)
  • ❌ L'amico con che parlo è simpatico. → ✅ L'amico con cui parlo è simpatico. (po przyimku używa się cui)

Szybki sprawdzian

Można spróbować połączyć każdą parę zdań za pomocą che:

  1. Ho un amico. + Abita a Roma.
  2. Il libro è interessante. + Leggo il libro.
  3. La ragazza è mia sorella. + Parla con Marco.
  4. Il film è bello. + Ho visto il film.
  5. I vicini sono gentili. + Hanno un cane.
  6. Marco abita a Torino. + Marco è mio fratello. (z przecinkami)
Pokaż odpowiedzi
  1. Ho un amico che abita a Roma.   2. Il libro che leggo è interessante.   3. La ragazza che parla con Marco è mia sorella.   4. Il film che ho visto è bello.   5. I vicini che hanno un cane sono gentili.   6. Marco, che è mio fratello, abita a Torino.

Najważniejsze

  • Che odpowiada polskiemu „który” i nigdy się nie zmienia.
  • Stoi po grupie rzeczownikowej, którą opisuje: il libro che leggo.
  • Może być podmiotem (la ragazza che parla) albo dopełnieniem bliższym (il libro che leggo).
  • Che nigdy nie jest pomijane i nigdy nie następuje po nim dodatkowy zaimek.
  • Po przyimku po włosku używa się cui, a nie che.