Nie ma książek. Mam pięć kotów. W mieście jest dużo ludzi.

We wszystkich trzech zdaniach występuje ten sam przypadek: dopełniacz liczby mnogiej. Po nie ma, po pięć i po dużo nie stoi zwykła liczba mnoga (książki, koty, ludzie), lecz osobna forma z własnymi końcówkami. Gdy zna się główne wzorce, można utworzyć tę formę od większości rzeczowników.

W skrócie: rzeczowniki męskie mają zwykle -ów (dom → domów), a po spółgłoskach miękkich i szeleszczących -i / -y (koń → koni, lekarz → lekarzy). Rzeczowniki żeńskie i nijakie zwykle tracą końcówkę (kobieta → kobiet, okno → okien), a w niektórych wyrazach pojawia się e (książka → książek). Kilka częstych wyrazów jest nieregularnych (ludzie → ludzi, dziecko → dzieci).

Po angielsku rzeczownik po no, five czy many ma zwykłą formę liczby mnogiej (no books, five cats, many people), a po polsku zmienia końcówkę: nie ma książek, pięć kotów, dużo ludzi.

Gdzie występuje dopełniacz liczby mnogiej

Ta forma jest potrzebna w kilku codziennych sytuacjach:

  • po nie ma / nie było / nie będzie: Nie ma biletów. (zob. Dopełniacz: brak z „nie ma”);
  • po czasowniku w przeczeniu: Nie mam pytań. Nie znam tych ludzi.;
  • po wyrazach oznaczających ilość, takich jak dużo, mało, wiele, więcej, mniej: dużo ludzi, mało pieniędzy, wiele lat;
  • po większości liczebników od 5: pięć książek, dziesięć lat, dwadzieścia jeden lat, dwadzieścia osób (po liczebnikach kończących się na 2–4, na przykład 22–24 lub 32–34, stoi mianownik liczby mnogiej, jak w dwa koty; po 12–14 stoi dopełniacz liczby mnogiej; zob. Liczebniki główne 1–20);
  • przy właścicielach i częściach: dom rodziców, pokój dzieci (zob. Dopełniacz: przynależność i ilość jednego);
  • po wielu przyimkach, na przykład bez, dla, do, od, u: bez pieniędzy, dla dzieci, do rodziców.

Dopełniacz liczby mnogiej nie ma osobnej formy dla mężczyzn: mianownik liczby mnogiej rozróżnia formę męskoosobową i formę dla wszystkiego innego (zob. Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa), a dopełniacz liczby mnogiej nie.

Rzeczowniki męskie: -ów lub -i / -y

Większość rzeczowników męskich ma końcówkę -ów:

Liczba pojedyncza Dopełniacz l. mn. Przykład
dom domów pięć domów
kot kotów Nie ma kotów.
student studentów dużo studentów
samochód samochodów pięć samochodów
kolega kolegów Nie mam kolegów.

Rzeczowniki męskie, których temat kończy się miękką lub szeleszczącą spółgłoską, mają zwykle zamiast tego -i lub -y:

Liczba pojedyncza Dopełniacz l. mn. Przykład
koń koni pięć koni
lekarz lekarzy dużo lekarzy
nóż noży bez noży
nauczyciel nauczycieli pokój nauczycieli

Rzeczowniki na -ek i -ec tracą e przed -ów: ołówek → ołówków, Niemiec → Niemców. Kilka innych wyrazów traci samogłoskę w podobny sposób, na przykład pies → psów.

Rzeczowniki żeńskie: bez końcówki

Rzeczowniki żeńskie na -a zwykle tracą -a, a dopełniacz liczby mnogiej to wtedy sam temat:

Liczba pojedyncza Dopełniacz l. mn. Przykład
kobieta kobiet dużo kobiet
lampa lamp pięć lamp
godzina godzin kilka godzin
ulica ulic W tym mieście jest dużo ulic.
kawa kaw sześć kaw

Rzeczowniki na -ia / -ja kończą się na -i: kuchnia → kuchni, lekcja → lekcji, stacja → stacji. Rzeczowniki żeńskie zakończone spółgłoską (noc, rzecz, kość) mają -y / -i: nocy, rzeczy, kości.

Rzeczowniki nijakie: bez końcówki lub z miękką końcówką

Rzeczowniki nijakie na -o również tracą -o: miasto → miast, piwo → piw, słowo → słów. Rzeczowniki nijakie na -ie kończą się miękką spółgłoską: mieszkanie → mieszkań, pytanie → pytań, zdjęcie → zdjęć.

Wstawiane e

W wielu rzeczownikach żeńskich i nijakich, których temat kończy się dwiema spółgłoskami, zwłaszcza przed -ka, -ko, -no, -ba i -ło, w dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się e (lub ie): książka daje książek, a nie książk. Ten wzorzec trzeba poznawać wyraz po wyrazie, bo nie jest automatyczny (lampa → lamp też ma dwie spółgłoski i niczego nie dodaje):

Liczba pojedyncza Dopełniacz l. mn.
książka książek
matka matek
sukienka sukienek
torba toreb
okno okien
jabłko jabłek
krzesło krzeseł

Zmiany samogłosek

Kilka bardzo częstych wyrazów zmienia też samogłoskę tematu:

Liczba pojedyncza Dopełniacz l. mn. Zmiana
szkoła szkół o → ó
noga nóg o → ó
ręka rąk ę → ą
ząb zębów ą → ę

Te same wzorce pojawiają się również w innych miejscach; zob. Oboczności spółgłoskowe w deklinacji.

Wyrazy nieregularne, które warto znać w całości

Niektóre z najczęstszych rzeczowników mają własny dopełniacz liczby mnogiej. Najlepiej uczyć się ich jako całych form. Liczba mnoga lata (od rok) daje lat:

Mianownik l. mn. Dopełniacz l. mn. Przykład
ludzie ludzi dużo ludzi
dzieci dzieci pokój dzieci
lata lat Mam dwadzieścia lat.
przyjaciele przyjaciół dom przyjaciół
bracia braci dom braci
rodzice rodziców dom rodziców
oczy oczu kolor oczu
pieniądze pieniędzy mało pieniędzy
spodnie spodni bez spodni

Przymiotniki i zaimki

Przymiotniki i większość zaimków mają w dopełniaczu liczby mnogiej jedną końcówkę dla wszystkich rodzajów: -ych po spółgłosce twardej i -ich po k, g i spółgłoskach miękkich: nowych książek, dobrych ludzi, moich przyjaciół, tych dzieci, małych okien, drogich samochodów. Pełna odmiana będzie później; na razie wystarczy rozpoznawać -ych / -ich obok rzeczownika w dopełniaczu liczby mnogiej.

Częste błędy

  • ❌ Mam pięć koty. → ✅ Mam pięć kotów. (po pięć potrzebny jest dopełniacz liczby mnogiej)
  • ❌ Nie ma dzieciów. → ✅ Nie ma dzieci. (dzieci brzmi tak samo w obu formach)
  • ❌ W domu jest dużo okienów. → ✅ W domu jest dużo okien. (rzeczowniki nijakie nie mają końcówki)
  • ❌ Nie znam tych ludzów. → ✅ Nie znam tych ludzi. (ludzi, do zapamiętania jako cały wyraz)
  • ❌ Dużo kobiety. → ✅ Dużo kobiet. (kobiet, bez końcówki)
  • ❌ Mam dwadzieścia lata. → ✅ Mam dwadzieścia lat.
  • ❌ Nie ma książk. → ✅ Nie ma książek. (wstawione e)

Szybki sprawdzian

Rzeczownik w nawiasie stoi w dopełniaczu liczby mnogiej.

  1. Mam pięć ___. (kot)
  2. W pokoju nie ma ___. (okno)
  3. W mieście jest dużo ___. (kobieta)
  4. Nie znam tych ___. (ludzie)
  5. To dom moich ___. (rodzice)
  6. W torbie nie ma ___. (książka)
Pokaż odpowiedzi
  1. kotów   2. okien   3. kobiet   4. ludzi   5. rodziców   6. książek

Najważniejsze

  • Dopełniacz liczby mnogiej występuje po nie ma, po czasownikach w przeczeniu, po dużo / mało / wiele, po większości liczebników od 5 (nie po tych, które kończą się na 2–4, z wyjątkiem 12–14), a także przy właścicielach i po przyimkach.
  • Rzeczowniki męskie mają zwykle -ów, a po spółgłoskach miękkich i szeleszczących -i / -y (domów, koni, lekarzy).
  • Rzeczowniki żeńskie i nijakie mają zwykle zerową końcówkę (kobiet, okien); w wielu wyrazach z dwiema spółgłoskami na końcu tematu pojawia się e (książek, matek).
  • Niektóre wyrazy zmieniają samogłoskę (szkół, rąk, nóg) albo są nieregularne (ludzi, dzieci, lat, przyjaciół).
  • Przymiotniki i zaimki kończą się na -ych / -ich we wszystkich rodzajach (nowych książek, moich przyjaciół).