Nie ma książek. Mam pięć kotów. W mieście jest dużo ludzi.
We wszystkich trzech zdaniach występuje ten sam przypadek: dopełniacz liczby mnogiej. Po nie ma, po pięć i po dużo nie stoi zwykła liczba mnoga (książki, koty, ludzie), lecz osobna forma z własnymi końcówkami. Gdy zna się główne wzorce, można utworzyć tę formę od większości rzeczowników.
W skrócie: rzeczowniki męskie mają zwykle -ów (dom → domów), a po spółgłoskach miękkich i szeleszczących -i / -y (koń → koni, lekarz → lekarzy). Rzeczowniki żeńskie i nijakie zwykle tracą końcówkę (kobieta → kobiet, okno → okien), a w niektórych wyrazach pojawia się e (książka → książek). Kilka częstych wyrazów jest nieregularnych (ludzie → ludzi, dziecko → dzieci).
Po angielsku rzeczownik po no, five czy many ma zwykłą formę liczby mnogiej (no books, five cats, many people), a po polsku zmienia końcówkę: nie ma książek, pięć kotów, dużo ludzi.
Gdzie występuje dopełniacz liczby mnogiej
Ta forma jest potrzebna w kilku codziennych sytuacjach:
- po nie ma / nie było / nie będzie: Nie ma biletów. (zob. Dopełniacz: brak z „nie ma”);
- po czasowniku w przeczeniu: Nie mam pytań. Nie znam tych ludzi.;
- po wyrazach oznaczających ilość, takich jak dużo, mało, wiele, więcej, mniej: dużo ludzi, mało pieniędzy, wiele lat;
- po większości liczebników od 5: pięć książek, dziesięć lat, dwadzieścia jeden lat, dwadzieścia osób (po liczebnikach kończących się na 2–4, na przykład 22–24 lub 32–34, stoi mianownik liczby mnogiej, jak w dwa koty; po 12–14 stoi dopełniacz liczby mnogiej; zob. Liczebniki główne 1–20);
- przy właścicielach i częściach: dom rodziców, pokój dzieci (zob. Dopełniacz: przynależność i ilość jednego);
- po wielu przyimkach, na przykład bez, dla, do, od, u: bez pieniędzy, dla dzieci, do rodziców.
Dopełniacz liczby mnogiej nie ma osobnej formy dla mężczyzn: mianownik liczby mnogiej rozróżnia formę męskoosobową i formę dla wszystkiego innego (zob. Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa), a dopełniacz liczby mnogiej nie.
Rzeczowniki męskie: -ów lub -i / -y
Większość rzeczowników męskich ma końcówkę -ów:
| Liczba pojedyncza | Dopełniacz l. mn. | Przykład |
|---|---|---|
| dom | domów | pięć domów |
| kot | kotów | Nie ma kotów. |
| student | studentów | dużo studentów |
| samochód | samochodów | pięć samochodów |
| kolega | kolegów | Nie mam kolegów. |
Rzeczowniki męskie, których temat kończy się miękką lub szeleszczącą spółgłoską, mają zwykle zamiast tego -i lub -y:
| Liczba pojedyncza | Dopełniacz l. mn. | Przykład |
|---|---|---|
| koń | koni | pięć koni |
| lekarz | lekarzy | dużo lekarzy |
| nóż | noży | bez noży |
| nauczyciel | nauczycieli | pokój nauczycieli |
Rzeczowniki na -ek i -ec tracą e przed -ów: ołówek → ołówków, Niemiec → Niemców. Kilka innych wyrazów traci samogłoskę w podobny sposób, na przykład pies → psów.
Rzeczowniki żeńskie: bez końcówki
Rzeczowniki żeńskie na -a zwykle tracą -a, a dopełniacz liczby mnogiej to wtedy sam temat:
| Liczba pojedyncza | Dopełniacz l. mn. | Przykład |
|---|---|---|
| kobieta | kobiet | dużo kobiet |
| lampa | lamp | pięć lamp |
| godzina | godzin | kilka godzin |
| ulica | ulic | W tym mieście jest dużo ulic. |
| kawa | kaw | sześć kaw |
Rzeczowniki na -ia / -ja kończą się na -i: kuchnia → kuchni, lekcja → lekcji, stacja → stacji. Rzeczowniki żeńskie zakończone spółgłoską (noc, rzecz, kość) mają -y / -i: nocy, rzeczy, kości.
Rzeczowniki nijakie: bez końcówki lub z miękką końcówką
Rzeczowniki nijakie na -o również tracą -o: miasto → miast, piwo → piw, słowo → słów. Rzeczowniki nijakie na -ie kończą się miękką spółgłoską: mieszkanie → mieszkań, pytanie → pytań, zdjęcie → zdjęć.
Wstawiane e
W wielu rzeczownikach żeńskich i nijakich, których temat kończy się dwiema spółgłoskami, zwłaszcza przed -ka, -ko, -no, -ba i -ło, w dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się e (lub ie): książka daje książek, a nie książk. Ten wzorzec trzeba poznawać wyraz po wyrazie, bo nie jest automatyczny (lampa → lamp też ma dwie spółgłoski i niczego nie dodaje):
| Liczba pojedyncza | Dopełniacz l. mn. |
|---|---|
| książka | książek |
| matka | matek |
| sukienka | sukienek |
| torba | toreb |
| okno | okien |
| jabłko | jabłek |
| krzesło | krzeseł |
Zmiany samogłosek
Kilka bardzo częstych wyrazów zmienia też samogłoskę tematu:
| Liczba pojedyncza | Dopełniacz l. mn. | Zmiana |
|---|---|---|
| szkoła | szkół | o → ó |
| noga | nóg | o → ó |
| ręka | rąk | ę → ą |
| ząb | zębów | ą → ę |
Te same wzorce pojawiają się również w innych miejscach; zob. Oboczności spółgłoskowe w deklinacji.
Wyrazy nieregularne, które warto znać w całości
Niektóre z najczęstszych rzeczowników mają własny dopełniacz liczby mnogiej. Najlepiej uczyć się ich jako całych form. Liczba mnoga lata (od rok) daje lat:
| Mianownik l. mn. | Dopełniacz l. mn. | Przykład |
|---|---|---|
| ludzie | ludzi | dużo ludzi |
| dzieci | dzieci | pokój dzieci |
| lata | lat | Mam dwadzieścia lat. |
| przyjaciele | przyjaciół | dom przyjaciół |
| bracia | braci | dom braci |
| rodzice | rodziców | dom rodziców |
| oczy | oczu | kolor oczu |
| pieniądze | pieniędzy | mało pieniędzy |
| spodnie | spodni | bez spodni |
Przymiotniki i zaimki
Przymiotniki i większość zaimków mają w dopełniaczu liczby mnogiej jedną końcówkę dla wszystkich rodzajów: -ych po spółgłosce twardej i -ich po k, g i spółgłoskach miękkich: nowych książek, dobrych ludzi, moich przyjaciół, tych dzieci, małych okien, drogich samochodów. Pełna odmiana będzie później; na razie wystarczy rozpoznawać -ych / -ich obok rzeczownika w dopełniaczu liczby mnogiej.
Częste błędy
- ❌ Mam pięć koty. → ✅ Mam pięć kotów. (po pięć potrzebny jest dopełniacz liczby mnogiej)
- ❌ Nie ma dzieciów. → ✅ Nie ma dzieci. (dzieci brzmi tak samo w obu formach)
- ❌ W domu jest dużo okienów. → ✅ W domu jest dużo okien. (rzeczowniki nijakie nie mają końcówki)
- ❌ Nie znam tych ludzów. → ✅ Nie znam tych ludzi. (ludzi, do zapamiętania jako cały wyraz)
- ❌ Dużo kobiety. → ✅ Dużo kobiet. (kobiet, bez końcówki)
- ❌ Mam dwadzieścia lata. → ✅ Mam dwadzieścia lat.
- ❌ Nie ma książk. → ✅ Nie ma książek. (wstawione e)
Szybki sprawdzian
Rzeczownik w nawiasie stoi w dopełniaczu liczby mnogiej.
- Mam pięć ___. (kot)
- W pokoju nie ma ___. (okno)
- W mieście jest dużo ___. (kobieta)
- Nie znam tych ___. (ludzie)
- To dom moich ___. (rodzice)
- W torbie nie ma ___. (książka)
Pokaż odpowiedzi
- kotów 2. okien 3. kobiet 4. ludzi 5. rodziców 6. książek
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Dopełniacz liczby mnogiej występuje po nie ma, po czasownikach w przeczeniu, po dużo / mało / wiele, po większości liczebników od 5 (nie po tych, które kończą się na 2–4, z wyjątkiem 12–14), a także przy właścicielach i po przyimkach.
- Rzeczowniki męskie mają zwykle -ów, a po spółgłoskach miękkich i szeleszczących -i / -y (domów, koni, lekarzy).
- Rzeczowniki żeńskie i nijakie mają zwykle zerową końcówkę (kobiet, okien); w wielu wyrazach z dwiema spółgłoskami na końcu tematu pojawia się e (książek, matek).
- Niektóre wyrazy zmieniają samogłoskę (szkół, rąk, nóg) albo są nieregularne (ludzi, dzieci, lat, przyjaciół).
- Przymiotniki i zaimki kończą się na -ych / -ich we wszystkich rodzajach (nowych książek, moich przyjaciół).