Czas teraźniejszy: częste czasowniki nieregularne (andare, fare, dare, stare)

Ogni giorno vado al lavoro e faccio colazione al bar.Codziennie idę do pracy i jem śniadanie w kawiarni.

Cztery bardzo częste czasowniki na -are nie podążają za wzorem regularnym: andare (iść, jechać), fare (robić), dare (dawać) i stare (zostawać, przebywać). W czasie teraźniejszym są nieregularne, więc ich formy najlepiej zapamiętać takimi, jakie są.

W skrócie: we wszystkich czterech formach tu ma końcówkę -ai (vai, fai, dai, stai), lui / lei ma krótką formę (va, fa, dà, sta), a loro kończy się na -nno (vanno, fanno, danno, stanno).

Andare odpowiada zarówno polskiemu „iść”, jak i „jechać”: Vado a Roma może znaczyć „idę” albo „jadę” do Rzymu. Z kolei fare to nie tylko „robić”: w wielu wyrażeniach polski używa innych czasowników (fare colazione = jeść śniadanie, fare la spesa = robić zakupy, fa freddo = jest zimno).

Cztery czasowniki razem

Formy voi (andate, fate, date, state) wyglądają jak regularne formy czasowników na -are. Dà ma akcent, by odróżnić je od przyimka da: Lui dà un libro ad Anna (On daje Annie książkę), ale Vengo da Roma (Przyjeżdżam z Rzymu).

Akcent: VA-do, vai, va, an-DIA-mo, an-DA-te, VAN-no. Krótkie formy va, fa, sta mają jedną sylabę.

andare (iść, jechać)

Andare oznacza zarówno chodzenie pieszo, jak i jazdę dowolnym środkiem transportu. Z miejscami zwykle występuje a (miasta), in (kraje i regiony) lub da (do czyjegoś domu albo gabinetu); zob. Przyimki proste (a, in, di, da, con, su, per, tra/fra):

• Vado a Roma. (Jadę do Rzymu.)
• Andiamo in Italia in treno. (Jedziemy do Włoch pociągiem.)
• Vai dal dottore? (Idziesz do lekarza?)

fare (robić)

Fare to jeden z najprzydatniejszych czasowników włoskiego, bo występuje w wielu stałych wyrażeniach:

• fare colazione (jeść śniadanie), fare la spesa (robić zakupy), fare una domanda (zadać pytanie), fare sport (uprawiać sport)
• Che lavoro fai? (Czym się zajmujesz zawodowo?)
• Fa freddo. (Jest zimno.) Fa caldo. (Jest gorąco.)

dare (dawać)

Dare znaczy „dawać”, często z osobą: Ti do il mio numero. (Dam ci mój numer.) Danno un regalo a Marco. (Dają Markowi prezent.)

stare (zostawać, przebywać)

Stare znaczy „zostawać” i służy też do powiedzenia, jak się ktoś ma:

• Come stai? (Jak się masz?) Sto bene, grazie. (Mam się dobrze, dziękuję.)
• Sto a casa oggi. (Dziś zostaję w domu.)

Nie zastępuje essere: do tożsamości, pochodzenia, zawodu i opisu włoski używa essere (Sono Anna, Sono di Roma). Do samopoczucia używa się stare: ✅ Sto bene, ❌ Sono bene.

Częste błędy

• ❌ tu vi → ✅ tu vai
• ❌ noi andamo → ✅ noi andiamo
• ❌ loro vano → ✅ loro vanno (podwójne n)
• ❌ io facio → ✅ io faccio (podwójne c)
• ❌ lui da un regalo → ✅ lui dà un regalo (z akcentem)
• ❌ noi stamo → ✅ noi stiamo
• ❌ Sono bene. → ✅ Sto bene.

Krótkie sprawdzenie

Napisz poprawną formę czasu teraźniejszego.

1. io (andare)
2. tu (fare)
3. lei (dare)
4. noi (stare)
5. voi (andare)
6. loro (fare)
7. loro (stare)

Najważniejsze informacje

• Andare, fare, dare i stare są nieregularne, więc formy czasu teraźniejszego zapamiętuje się takie, jakie są.
• Wspólne cechy: tu na -ai, krótkie formy lui / lei (va, fa, dà, sta) i loro na -nno.
• Formy voi (andate, fate, date, state) wyglądają regularnie.
• Dà ma akcent, by odróżnić je od przyimka da.
• Fare występuje w wielu stałych wyrażeniach (fare colazione, fare la spesa, fa freddo).
• Aby powiedzieć, jak się ktoś ma, używa się stare (Sto bene), a nie essere.