Rozmawiam z moją nową koleżanką o dobrej książce.

W polskim przymiotnik stoi w tym samym przypadku co jego rzeczownik i ma też ten sam rodzaj i liczbę. W z moją nową koleżanką wszystkie trzy wyrazy są więc w narzędniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego, a w o dobrej książce oba wyrazy są w miejscowniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego. Formy mianownika już znasz (zob. Zgodność przymiotnika w mianowniku (rodzaj i liczba)). Ta lekcja dodaje pozostałe przypadki, a dobra wiadomość jest taka, że przymiotniki, ten / ta / to oraz mój / moja / moje mają te same, nieliczne końcówki.

W skrócie: rodzaj męski i nijaki mają wspólne -ego, -emu, -ym, -ym (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik), rodzaj żeński ma -ej (dopełniacz, celownik, miejscownik) i -ą (biernik, narzędnik), a liczba mnoga -ych, -ym, -ymi, -ych. Najlepiej uczyć się tych końcówek zestawami.

W angielskim przymiotnik się nie zmienia: a new book, with a new book, about a new book. W polskim przymiotnik też niesie przypadek, więc samo nowy to tylko mianownik, a przymiotnik i rzeczownik zmieniają się razem. Przy budowaniu wyrażenia warto najpierw wybrać przypadek, a dopiero potem ustawić w nim przymiotnik i rzeczownik.

Przymiotnik: nowy, nowa, nowe

Oto nowy, regularny przymiotnik o temacie zakończonym twardą spółgłoską. Końcówki rzeczowników znajdziesz w lekcjach o poszczególnych przypadkach, na przykład Miejscownik: miejsce (w / na + miejscownik).

Liczba pojedyncza

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki
Mianownik nowy nowa nowe
Dopełniacz nowego nowej nowego
Celownik nowemu nowej nowemu
Biernik nowy (rzecz), nowego (osoba lub zwierzę) nową nowe
Narzędnik nowym nową nowym
Miejscownik nowym nowej nowym

Trzy obserwacje ułatwiają zapamiętanie tabeli:

  • Rodzaj męski i nijaki są takie same w dopełniaczu, celowniku, narzędniku i miejscowniku.
  • W rodzaju żeńskim -ej występuje w trzech przypadkach (dopełniacz, celownik, miejscownik), a -ą w dwóch (biernik, narzędnik).
  • W bierniku rodzaj nijaki wygląda jak mianownik, a męski się dzieli: rzeczownik nieożywiony wygląda jak mianownik (Mam nowy telefon.), a rzeczownik męski oznaczający osobę lub zwierzę ma formę dopełniacza (Znam tego nowego studenta., zob. Biernik: rzeczowniki męskie ożywione i osoby).

Wołacz przymiotnika jest taki sam jak mianownik: Drogi Piotrze, droga Anno.

Liczba mnoga

Przypadek Rzeczowniki męskoosobowe Pozostałe rzeczowniki
Mianownik nowi nowe
Dopełniacz nowych nowych
Celownik nowym nowym
Biernik nowych nowe
Narzędnik nowymi nowymi
Miejscownik nowych nowych

Poza mianownikiem i biernikiem liczba mnoga ma jeden zestaw końcówek dla wszystkich rodzajów. Podział na rzeczowniki męskoosobowe (studenci, rodzice, grupy z co najmniej jednym mężczyzną) i wszystkie pozostałe wyjaśniają Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa (oni vs. one, dobrzy vs. dobre) oraz Biernik: liczba mnoga.

Przykłady w każdym przypadku

Przypadek Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik To jest dobra książka. To są dobre książki.
Dopełniacz Nie mam nowego telefonu. Nie lubię tych starych domów.
Celownik Daję prezent mojemu bratu. Daję prezenty moim rodzicom.
Biernik Widzę nową książkę. Znam tych nowych studentów.
Narzędnik Jadę z moim nowym kolegą. Rozmawiam z moimi przyjaciółmi.
Miejscownik Mieszkam w małym mieście. Mówimy o nowych książkach.

Przymiotniki miękkie: tani, tania, tanie

Przymiotniki na -i (tani, ostatni, głupi) mają te same końcówki. Tam, gdzie przymiotnik twardy ma y, one mają i (nowym → tanim), a przed końcówką zaczynającą się od samogłoski dodają jeszcze jedno i (nowego → taniego, nową → tanią):

Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki
Mianownik tani tania tanie
Dopełniacz taniego taniej taniego
Celownik taniemu taniej taniemu
Narzędnik tanim tanią tanim
Miejscownik tanim taniej tanim

W liczbie mnogiej końcówki to tanich, tanim, tanimi, tanich (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik), a mianownik to tani przy rzeczownikach męskoosobowych i tanie przy pozostałych.

Przymiotniki z tematem na -k lub -g (polski, drogi, niski) zwykle też mają te końcówki z -i-: polskiego, polskim, polskich. Formy rodzaju żeńskiego to polska, polską, polskiej, a mianownik liczby mnogiej przy rzeczownikach męskoosobowych to polscy.

Te same końcówki w ten, ta, to

Zaimek wskazujący ten odmienia się według tego samego wzoru, ale ma krótsze formy (zob. Zaimki wskazujące (ten, ta, to, ci, te)):

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Lm: męskoosobowe Lm: pozostałe
Mianownik ten ta to ci te
Dopełniacz tego tej tego tych tych
Celownik temu tej temu tym tym
Biernik ten / tego tę to tych te
Narzędnik tym tą tym tymi tymi
Miejscownik tym tej tym tych tych

Zwróć uwagę na biernik rodzaju żeńskiego tę i narzędnik tą. Łatwo je pomylić, dlatego warto uczyć się ich razem. Na przykład: Znam tę dziewczynę. i Rozmawiam z tą dziewczyną.

Te same końcówki w mój, twój, nasz, wasz

Zaimki dzierżawcze mój, twój, nasz, wasz (oraz zwrotny swój, zob. Zaimek dzierżawczy swój) mają te same końcówki co przymiotniki:

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Lm: męskoosobowe Lm: pozostałe
Mianownik mój moja moje moi moje
Dopełniacz mojego mojej mojego moich moich
Celownik mojemu mojej mojemu moim moim
Biernik mój / mojego moją moje moich moje
Narzędnik moim moją moim moimi moimi
Miejscownik moim mojej moim moich moich

Twój i swój odmieniają się tak samo (twojego, twojej, twoim). Nasz i wasz mają zwykłe końcówki przymiotnikowe: naszego, naszemu, naszym, naszej, naszą, naszych (zob. Zaimki dzierżawcze (mój, twój, nasz, wasz, jego, jej, ich)). Formy jego, jej i ich nigdy się nie zmieniają: z jej bratem, o jego siostrze

Wszystko razem

Zaimek wskazujący, odmienny zaimek dzierżawczy i przymiotnik zwykle zgadzają się z rzeczownikiem w przypadku, rodzaju i liczbie. Częsty neutralny szyk to zaimek wskazujący lub dzierżawczy, potem przymiotnik, potem rzeczownik, choć polski szyk może się zmieniać dla podkreślenia. Rozmawiam z tą nową koleżanką. Nie znam jego starego samochodu. Piszę do mojej dobrej przyjaciółki.

Częste błędy

  • ❌ Rozmawiam z moja siostrą. → ✅ Rozmawiam z moją siostrą. (zaimek dzierżawczy zgadza się z rzeczownikiem w przypadku: narzędnik rodzaju żeńskiego -ą)
  • ❌ Nie mam nowy telefon. → ✅ Nie mam nowego telefonu. (po zaprzeczonym mieć używa się dopełniacza, zarówno przy przymiotniku, jak i przy rzeczowniku)
  • ❌ Daję prezent mojego bratu. → ✅ Daję prezent mojemu bratu. (przymiotnik i rzeczownik są oba w celowniku)
  • ❌ Mieszkam w mały mieście. → ✅ Mieszkam w małym mieście. (miejscownik rodzaju nijakiego -ym)
  • ❌ Widzę nowego dom. → ✅ Widzę nowy dom. (nieożywiony rzeczownik męski ma w bierniku formę mianownika)
  • ❌ Mówimy o nowej książkach. → ✅ Mówimy o nowych książkach. (liczba pojedyncza -ej, liczba mnoga -ych)

Szybki sprawdzian

Które formy pasują do luk?

  1. Nie mam ___ ___. (nowy telefon)
  2. Daję prezent ___ ___. (mój brat)
  3. Rozmawiam z ___ ___ ___. (ta nowa koleżanka)
  4. Mieszkam w ___ ___. (małe miasto)
  5. Znam ___ ___ ___. (ten nowy student)
  6. Mówimy o ___ ___ ___. (moje dobre książki)
Pokaż odpowiedzi
  1. nowego telefonu   2. mojemu bratu   3. tą nową koleżanką   4. małym mieście   5. tego nowego studenta   6. moich dobrych książkach

Najważniejsze

  • Przymiotnik, zaimek wskazujący i zaimek dzierżawczy zgadzają się z rzeczownikiem w przypadku, rodzaju i liczbie.
  • Liczba pojedyncza: rodzaj męski i nijaki mają wspólne -ego, -emu, -ym, -ym (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik). Rodzaj żeński ma -ej (dopełniacz, celownik, miejscownik) i -ą (biernik, narzędnik).
  • Biernik: rodzaj nijaki jak mianownik, rodzaj żeński -ą, rodzaj męski jak mianownik przy rzeczownikach nieożywionych i jak dopełniacz przy osobach i zwierzętach.
  • Liczba mnoga: -ych (dopełniacz, miejscownik), -ym (celownik), -ymi (narzędnik). Mianownik i biernik rozróżniają rzeczowniki męskoosobowe i pozostałe.
  • Przymiotniki miękkie na -i (tani) mają te same końcówki z i lub ie: taniego, taniej, tanim.
  • Ten i mój odmieniają się według tego samego wzoru (tego, tej, tym; mojego, mojej, moim), ale tę (biernik) i tą (narzędnik) się różnią. Jego, jej, ich nigdy się nie zmieniają.