Rozmawiam z moją nową koleżanką o dobrej książce.
W polskim przymiotnik stoi w tym samym przypadku co jego rzeczownik i ma też ten sam rodzaj i liczbę. W z moją nową koleżanką wszystkie trzy wyrazy są więc w narzędniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego, a w o dobrej książce oba wyrazy są w miejscowniku liczby pojedynczej rodzaju żeńskiego. Formy mianownika już znasz (zob. Zgodność przymiotnika w mianowniku (rodzaj i liczba)). Ta lekcja dodaje pozostałe przypadki, a dobra wiadomość jest taka, że przymiotniki, ten / ta / to oraz mój / moja / moje mają te same, nieliczne końcówki.
W skrócie: rodzaj męski i nijaki mają wspólne -ego, -emu, -ym, -ym (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik), rodzaj żeński ma -ej (dopełniacz, celownik, miejscownik) i -ą (biernik, narzędnik), a liczba mnoga -ych, -ym, -ymi, -ych. Najlepiej uczyć się tych końcówek zestawami.
W angielskim przymiotnik się nie zmienia: a new book, with a new book, about a new book. W polskim przymiotnik też niesie przypadek, więc samo nowy to tylko mianownik, a przymiotnik i rzeczownik zmieniają się razem. Przy budowaniu wyrażenia warto najpierw wybrać przypadek, a dopiero potem ustawić w nim przymiotnik i rzeczownik.
Przymiotnik: nowy, nowa, nowe
Oto nowy, regularny przymiotnik o temacie zakończonym twardą spółgłoską. Końcówki rzeczowników znajdziesz w lekcjach o poszczególnych przypadkach, na przykład Miejscownik: miejsce (w / na + miejscownik).
Liczba pojedyncza
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | nowy | nowa | nowe |
| Dopełniacz | nowego | nowej | nowego |
| Celownik | nowemu | nowej | nowemu |
| Biernik | nowy (rzecz), nowego (osoba lub zwierzę) | nową | nowe |
| Narzędnik | nowym | nową | nowym |
| Miejscownik | nowym | nowej | nowym |
Trzy obserwacje ułatwiają zapamiętanie tabeli:
- Rodzaj męski i nijaki są takie same w dopełniaczu, celowniku, narzędniku i miejscowniku.
- W rodzaju żeńskim -ej występuje w trzech przypadkach (dopełniacz, celownik, miejscownik), a -ą w dwóch (biernik, narzędnik).
- W bierniku rodzaj nijaki wygląda jak mianownik, a męski się dzieli: rzeczownik nieożywiony wygląda jak mianownik (Mam nowy telefon.), a rzeczownik męski oznaczający osobę lub zwierzę ma formę dopełniacza (Znam tego nowego studenta., zob. Biernik: rzeczowniki męskie ożywione i osoby).
Wołacz przymiotnika jest taki sam jak mianownik: Drogi Piotrze, droga Anno.
Liczba mnoga
| Przypadek | Rzeczowniki męskoosobowe | Pozostałe rzeczowniki |
|---|---|---|
| Mianownik | nowi | nowe |
| Dopełniacz | nowych | nowych |
| Celownik | nowym | nowym |
| Biernik | nowych | nowe |
| Narzędnik | nowymi | nowymi |
| Miejscownik | nowych | nowych |
Poza mianownikiem i biernikiem liczba mnoga ma jeden zestaw końcówek dla wszystkich rodzajów. Podział na rzeczowniki męskoosobowe (studenci, rodzice, grupy z co najmniej jednym mężczyzną) i wszystkie pozostałe wyjaśniają Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa (oni vs. one, dobrzy vs. dobre) oraz Biernik: liczba mnoga.
Przykłady w każdym przypadku
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | To jest dobra książka. | To są dobre książki. |
| Dopełniacz | Nie mam nowego telefonu. | Nie lubię tych starych domów. |
| Celownik | Daję prezent mojemu bratu. | Daję prezenty moim rodzicom. |
| Biernik | Widzę nową książkę. | Znam tych nowych studentów. |
| Narzędnik | Jadę z moim nowym kolegą. | Rozmawiam z moimi przyjaciółmi. |
| Miejscownik | Mieszkam w małym mieście. | Mówimy o nowych książkach. |
Przymiotniki miękkie: tani, tania, tanie
Przymiotniki na -i (tani, ostatni, głupi) mają te same końcówki. Tam, gdzie przymiotnik twardy ma y, one mają i (nowym → tanim), a przed końcówką zaczynającą się od samogłoski dodają jeszcze jedno i (nowego → taniego, nową → tanią):
| Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki | |
|---|---|---|---|
| Mianownik | tani | tania | tanie |
| Dopełniacz | taniego | taniej | taniego |
| Celownik | taniemu | taniej | taniemu |
| Narzędnik | tanim | tanią | tanim |
| Miejscownik | tanim | taniej | tanim |
W liczbie mnogiej końcówki to tanich, tanim, tanimi, tanich (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik), a mianownik to tani przy rzeczownikach męskoosobowych i tanie przy pozostałych.
Przymiotniki z tematem na -k lub -g (polski, drogi, niski) zwykle też mają te końcówki z -i-: polskiego, polskim, polskich. Formy rodzaju żeńskiego to polska, polską, polskiej, a mianownik liczby mnogiej przy rzeczownikach męskoosobowych to polscy.
Te same końcówki w ten, ta, to
Zaimek wskazujący ten odmienia się według tego samego wzoru, ale ma krótsze formy (zob. Zaimki wskazujące (ten, ta, to, ci, te)):
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki | Lm: męskoosobowe | Lm: pozostałe |
|---|---|---|---|---|---|
| Mianownik | ten | ta | to | ci | te |
| Dopełniacz | tego | tej | tego | tych | tych |
| Celownik | temu | tej | temu | tym | tym |
| Biernik | ten / tego | tę | to | tych | te |
| Narzędnik | tym | tą | tym | tymi | tymi |
| Miejscownik | tym | tej | tym | tych | tych |
Zwróć uwagę na biernik rodzaju żeńskiego tę i narzędnik tą. Łatwo je pomylić, dlatego warto uczyć się ich razem. Na przykład: Znam tę dziewczynę. i Rozmawiam z tą dziewczyną.
Te same końcówki w mój, twój, nasz, wasz
Zaimki dzierżawcze mój, twój, nasz, wasz (oraz zwrotny swój, zob. Zaimek dzierżawczy swój) mają te same końcówki co przymiotniki:
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki | Lm: męskoosobowe | Lm: pozostałe |
|---|---|---|---|---|---|
| Mianownik | mój | moja | moje | moi | moje |
| Dopełniacz | mojego | mojej | mojego | moich | moich |
| Celownik | mojemu | mojej | mojemu | moim | moim |
| Biernik | mój / mojego | moją | moje | moich | moje |
| Narzędnik | moim | moją | moim | moimi | moimi |
| Miejscownik | moim | mojej | moim | moich | moich |
Twój i swój odmieniają się tak samo (twojego, twojej, twoim). Nasz i wasz mają zwykłe końcówki przymiotnikowe: naszego, naszemu, naszym, naszej, naszą, naszych (zob. Zaimki dzierżawcze (mój, twój, nasz, wasz, jego, jej, ich)). Formy jego, jej i ich nigdy się nie zmieniają: z jej bratem, o jego siostrze
Wszystko razem
Zaimek wskazujący, odmienny zaimek dzierżawczy i przymiotnik zwykle zgadzają się z rzeczownikiem w przypadku, rodzaju i liczbie. Częsty neutralny szyk to zaimek wskazujący lub dzierżawczy, potem przymiotnik, potem rzeczownik, choć polski szyk może się zmieniać dla podkreślenia. Rozmawiam z tą nową koleżanką. Nie znam jego starego samochodu. Piszę do mojej dobrej przyjaciółki.
Częste błędy
- ❌ Rozmawiam z moja siostrą. → ✅ Rozmawiam z moją siostrą. (zaimek dzierżawczy zgadza się z rzeczownikiem w przypadku: narzędnik rodzaju żeńskiego -ą)
- ❌ Nie mam nowy telefon. → ✅ Nie mam nowego telefonu. (po zaprzeczonym mieć używa się dopełniacza, zarówno przy przymiotniku, jak i przy rzeczowniku)
- ❌ Daję prezent mojego bratu. → ✅ Daję prezent mojemu bratu. (przymiotnik i rzeczownik są oba w celowniku)
- ❌ Mieszkam w mały mieście. → ✅ Mieszkam w małym mieście. (miejscownik rodzaju nijakiego -ym)
- ❌ Widzę nowego dom. → ✅ Widzę nowy dom. (nieożywiony rzeczownik męski ma w bierniku formę mianownika)
- ❌ Mówimy o nowej książkach. → ✅ Mówimy o nowych książkach. (liczba pojedyncza -ej, liczba mnoga -ych)
Szybki sprawdzian
Które formy pasują do luk?
- Nie mam ___ ___. (nowy telefon)
- Daję prezent ___ ___. (mój brat)
- Rozmawiam z ___ ___ ___. (ta nowa koleżanka)
- Mieszkam w ___ ___. (małe miasto)
- Znam ___ ___ ___. (ten nowy student)
- Mówimy o ___ ___ ___. (moje dobre książki)
Pokaż odpowiedzi
- nowego telefonu 2. mojemu bratu 3. tą nową koleżanką 4. małym mieście 5. tego nowego studenta 6. moich dobrych książkach
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Przymiotnik, zaimek wskazujący i zaimek dzierżawczy zgadzają się z rzeczownikiem w przypadku, rodzaju i liczbie.
- Liczba pojedyncza: rodzaj męski i nijaki mają wspólne -ego, -emu, -ym, -ym (dopełniacz, celownik, narzędnik, miejscownik). Rodzaj żeński ma -ej (dopełniacz, celownik, miejscownik) i -ą (biernik, narzędnik).
- Biernik: rodzaj nijaki jak mianownik, rodzaj żeński -ą, rodzaj męski jak mianownik przy rzeczownikach nieożywionych i jak dopełniacz przy osobach i zwierzętach.
- Liczba mnoga: -ych (dopełniacz, miejscownik), -ym (celownik), -ymi (narzędnik). Mianownik i biernik rozróżniają rzeczowniki męskoosobowe i pozostałe.
- Przymiotniki miękkie na -i (tani) mają te same końcówki z i lub ie: taniego, taniej, tanim.
- Ten i mój odmieniają się według tego samego wzoru (tego, tej, tym; mojego, mojej, moim), ale tę (biernik) i tą (narzędnik) się różnią. Jego, jej, ich nigdy się nie zmieniają.