Mieszkam z rodzicami. Idę do kina z koleżankami. Jesteśmy studentami.
We wszystkich trzech zdaniach rzeczownik stoi w narzędniku liczby mnogiej: po z i po być, gdy mówimy, kim ktoś jest. Dobra wiadomość: prawie wszystkie rzeczowniki mają jedną końcówkę, -ami, niezależnie od tego, czy są rodzaju męskiego, żeńskiego czy nijakiego.
W skrócie: po z i po być (przy zawodzie lub roli) bierze się temat liczby mnogiej rzeczownika i dodaje -ami (kolega → koledzy → z kolegami, siostra → siostry → z siostrami, miasto → miasta → z miastami). Przymiotnik przed nim kończy się na -ymi (-imi po k, g i miękkich tematach).
Po angielsku rzeczownik się nie zmienia po with ani po be (with friends, we are students). Po polsku rzeczownik w liczbie mnogiej dostaje w tych miejscach zwykle końcówkę -ami, a przymiotnik -ymi lub -imi.
Końcówka -ami
Regularna końcówka narzędnika liczby mnogiej jest taka sama we wszystkich rodzajach i nie oddziela też rzeczowników męskoosobowych od reszty. Dodaje się ją do tematu liczby mnogiej, który zwykle wygląda jak mianownik liczby mnogiej bez końcówki (zob. Liczba mnoga rzeczowników w mianowniku):
| Mianownik liczby mnogiej | Narzędnik liczby mnogiej | Przykład |
|---|---|---|
| domy | domami | Idę między domami. |
| siostry | siostrami | Mieszkam z siostrami. |
| koledzy | kolegami | Gram w piłkę z kolegami. |
| koleżanki | koleżankami | Idę do kina z koleżankami. |
| rodzice | rodzicami | Mieszkam z rodzicami. |
| miasta | miastami | Podróżuję między miastami. |
| okna | oknami | Lubię pokoje z oknami. |
| lekarze | lekarzami | Rozmawiam z lekarzami. |
Regularna końcówka to -ami. Rzeczowniki, których temat kończy się spółgłoską miękką, zachowują ją, a pisownia tematu zostaje taka jak w mianowniku liczby mnogiej (kuchni-, mieszkani-, stacj-, ulic-): kuchnie → z kuchniami, mieszkania → z mieszkaniami, stacje → ze stacjami, ulice → z ulicami.
Oboczność z liczby pojedynczej nie przechodzi
W liczbie pojedynczej ostatnia spółgłoska często zmienia się przed końcówką (zob. Oboczności spółgłoskowe w deklinacji): w książce, na nodze, o koledze. Narzędnik liczby mnogiej nie powtarza tej zmiany. Dodaje -ami do tematu liczby mnogiej, więc zwykła spółgłoska zostaje. To samo dotyczy rzeczowników męskoosobowych, których mianownik liczby mnogiej zmienia spółgłoskę (koledzy, studenci): ✅ z kolegami, ze studentami:
| Mianownik liczby mnogiej | Narzędnik liczby mnogiej |
|---|---|
| książki | z książkami |
| ręce | z rękami |
| nogi | z nogami |
| koledzy | z kolegami |
| studenci | ze studentami |
Temat liczby mnogiej to także nie dopełniacz liczby mnogiej. W wielu dopełniaczach liczby mnogiej samogłoska znika lub się zmienia (okno → okien, szkoła → szkół, ręka → rąk), ale narzędnik liczby mnogiej używa tematu pozostałych form liczby mnogiej: ✅ z oknami, ze szkołami, z rękami. O dopełniaczu zob. Dopełniacz: liczba mnoga.
Kilka rzeczowników z końcówką -mi
Niewielka grupa częstych rzeczowników, najczęściej z nieregularną liczbą mnogą, ma -mi zamiast -ami. Najlepiej uczyć się ich jako całych słów:
| Mianownik liczby mnogiej | Narzędnik liczby mnogiej | Przykład |
|---|---|---|
| dzieci | dziećmi | Idę z dziećmi do parku. |
| ludzie | ludźmi | Lubię rozmawiać z ludźmi. |
| przyjaciele | przyjaciółmi | Jadę z przyjaciółmi na wakacje. |
| bracia | braćmi | Mieszkam z braćmi. |
| konie | końmi | Idę z końmi na łąkę. |
Inne idą za swoim tematem liczby mnogiej z końcówką -ami: oczy → oczami, uszy → uszami, drzwi → drzwiami (rzeczownik występujący tylko w liczbie mnogiej), góry → górami (między górami).
Przymiotniki, określniki i zaimki
Przymiotnik lub określnik przed rzeczownikiem ma tę samą końcówkę we wszystkich rodzajach: -ymi, a po k i g oraz po miękkich tematach -imi:
| Wyrażenie | Mianownik |
|---|---|
| z nowymi kolegami | nowi koledzy |
| z dobrymi przyjaciółmi | dobrzy przyjaciele |
| z polskimi studentami | polscy studenci |
| z dużymi psami | duże psy |
| z tanimi biletami | tanie bilety |
| z jakimi ludźmi? | jacy ludzie? |
Określniki i zaimki dzierżawcze idą tym samym wzorem: z tymi dziećmi (tymi), z moimi rodzicami (moimi), z naszymi sąsiadami (naszymi). Zaimki jego, jej i ich się nie zmieniają: z jej koleżankami. Formy mianownika są w Zgodność przymiotnika w mianowniku, Zaimki wskazujące i Zaimki dzierżawcze.
Każdy zaimek osobowy liczby mnogiej ma po przyimku własną formę, a trzecia osoba jest taka sama dla każdej grupy:
| Zaimek | Narzędnik | Przykład |
|---|---|---|
| oni, one | nimi | Pracuję z nimi. |
| my | nami | Idziesz z nami? |
| wy | wami | Mieszkam z wami. |
W przeciwieństwie do biernika liczby mnogiej (ich dla form męskoosobowych, je dla pozostałych) w narzędniku liczby mnogiej nie ma podziału na formy męskoosobowe i niemęskoosobowe: ✅ z nimi dla każdej grupy. Ten podział wyjaśnia Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa.
Gdzie występuje narzędnik liczby mnogiej
Rzeczownik w liczbie mnogiej dostaje -ami (lub -mi) w trzech częstych sytuacjach:
- Po z, przy towarzystwie lub składniku, pytania Z kim? Z czym?: Gram z kolegami. Lubię pierogi z grzybami. Słowo z występuje też z dopełniaczem, gdzie znaczy „skądś” lub „z czegoś”, zob. Dopełniacz: liczba mnoga;
- Po być, przy zawodzie lub roli, pytania Kim? Czym?: Jesteśmy studentami. Oni są lekarzami. Byli nauczycielami. Dotyczy to czasu teraźniejszego, przeszłego i przyszłego, tak jak w liczbie pojedynczej (Narzędnik: zawody i „z” (z kim?)). Po to są zostaje mianownik (To są studenci.), a sam przymiotnik też zostaje w mianowniku (Są zmęczeni.);
- Bez z, przy środku lub narzędziu: Jem pałeczkami. Piszę kredkami. Jeżdżę tramwajami i autobusami.
Niektóre przyimki miejsca też łączą się z narzędnikiem i odpowiadają na pytanie Gdzie?: między domami, nad rzekami, pod drzewami, przed szkołami. O przypadku decyduje przyimek, więc ten sam rzeczownik ma po innych przyimkach inną formę: w domach (miejscownik, zob. Miejscownik: liczba mnoga), ale z domami (narzędnik). O bierniku zob. Biernik: liczba mnoga.
Typowe błędy
- ❌ Idę z koledzy. → ✅ Idę z kolegami. (po z w znaczeniu „razem z” rzeczownik w liczbie mnogiej ma -ami)
- ❌ Mieszkam z rodzice. → ✅ Mieszkam z rodzicami. (po z nie wystarczy zwykła liczba mnoga)
- ❌ Idę z książcami. → ✅ Idę z książkami. (zmiana k → c należy do liczby pojedynczej o książce)
- ❌ Idę z dziećami. → ✅ Idę z dziećmi. (kilka rzeczowników ma -mi)
- ❌ Jesteśmy studenci. → ✅ Jesteśmy studentami. (rzeczownik po być, który mówi, kim jesteśmy, stoi w narzędniku)
- ❌ Rozmawiam z dobre kolegami. → ✅ Rozmawiam z dobrymi kolegami. (przymiotnik ma -ymi)
- ❌ Idziemy z ich. → ✅ Idziemy z nimi. (po z zaimek 3. osoby liczby mnogiej ma formę nimi)
- ❌ Jem z pałeczkami. → ✅ Jem pałeczkami. (narzędzie nie potrzebuje przyimka)
Szybki sprawdzian
Prawidłowa forma wyrazu w nawiasie wpisuje się w lukę.
- Mieszkam z ___. (rodzice)
- Idę do kina z ___. (koleżanki)
- Rozmawiam z ___. (dzieci)
- Jesteśmy ___. (studenci)
- Lubię pierogi z ___. (grzyby)
- Idę z ___ kolegami. (nowi)
- Idziesz z ___? (my)
Pokaż odpowiedzi
- rodzicami 2. koleżankami 3. dziećmi 4. studentami 5. grzybami 6. nowymi 7. nami
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Narzędnik liczby mnogiej prawie wszystkich rzeczowników kończy się na -ami, we wszystkich trzech rodzajach: z kolegami, z siostrami, z miastami.
- -ami dodaje się do tematu liczby mnogiej, więc oboczności z liczby pojedynczej się nie pojawiają: z książkami, z rękami, z kolegami.
- Kilka częstych rzeczowników ma -mi: z dziećmi, z ludźmi, z przyjaciółmi, z braćmi, z końmi.
- Przymiotniki i określniki kończą się na -ymi / -imi we wszystkich rodzajach: z nowymi kolegami, z moimi rodzicami, z tymi dziećmi.
- Każdy zaimek liczby mnogiej ma własną formę (z nami, z wami, z nimi), a trzecia osoba to nimi dla każdej grupy.
- Narzędnik liczby mnogiej występuje po z, po być przy zawodach i rolach (Jesteśmy studentami) oraz bez przyimka przy środkach i narzędziach (jem pałeczkami).