Mieszkam z rodzicami. Idę do kina z koleżankami. Jesteśmy studentami.

We wszystkich trzech zdaniach rzeczownik stoi w narzędniku liczby mnogiej: po z i po być, gdy mówimy, kim ktoś jest. Dobra wiadomość: prawie wszystkie rzeczowniki mają jedną końcówkę, -ami, niezależnie od tego, czy są rodzaju męskiego, żeńskiego czy nijakiego.

W skrócie: po z i po być (przy zawodzie lub roli) bierze się temat liczby mnogiej rzeczownika i dodaje -ami (kolega → koledzy → z kolegami, siostra → siostry → z siostrami, miasto → miasta → z miastami). Przymiotnik przed nim kończy się na -ymi (-imi po k, g i miękkich tematach).

Po angielsku rzeczownik się nie zmienia po with ani po be (with friends, we are students). Po polsku rzeczownik w liczbie mnogiej dostaje w tych miejscach zwykle końcówkę -ami, a przymiotnik -ymi lub -imi.

Końcówka -ami

Regularna końcówka narzędnika liczby mnogiej jest taka sama we wszystkich rodzajach i nie oddziela też rzeczowników męskoosobowych od reszty. Dodaje się ją do tematu liczby mnogiej, który zwykle wygląda jak mianownik liczby mnogiej bez końcówki (zob. Liczba mnoga rzeczowników w mianowniku):

Mianownik liczby mnogiej Narzędnik liczby mnogiej Przykład
domy domami Idę między domami.
siostry siostrami Mieszkam z siostrami.
koledzy kolegami Gram w piłkę z kolegami.
koleżanki koleżankami Idę do kina z koleżankami.
rodzice rodzicami Mieszkam z rodzicami.
miasta miastami Podróżuję między miastami.
okna oknami Lubię pokoje z oknami.
lekarze lekarzami Rozmawiam z lekarzami.

Regularna końcówka to -ami. Rzeczowniki, których temat kończy się spółgłoską miękką, zachowują ją, a pisownia tematu zostaje taka jak w mianowniku liczby mnogiej (kuchni-, mieszkani-, stacj-, ulic-): kuchnie → z kuchniami, mieszkania → z mieszkaniami, stacje → ze stacjami, ulice → z ulicami.

Oboczność z liczby pojedynczej nie przechodzi

W liczbie pojedynczej ostatnia spółgłoska często zmienia się przed końcówką (zob. Oboczności spółgłoskowe w deklinacji): w książce, na nodze, o koledze. Narzędnik liczby mnogiej nie powtarza tej zmiany. Dodaje -ami do tematu liczby mnogiej, więc zwykła spółgłoska zostaje. To samo dotyczy rzeczowników męskoosobowych, których mianownik liczby mnogiej zmienia spółgłoskę (koledzy, studenci): ✅ z kolegami, ze studentami:

Mianownik liczby mnogiej Narzędnik liczby mnogiej
książki z książkami
ręce z rękami
nogi z nogami
koledzy z kolegami
studenci ze studentami

Temat liczby mnogiej to także nie dopełniacz liczby mnogiej. W wielu dopełniaczach liczby mnogiej samogłoska znika lub się zmienia (okno → okien, szkoła → szkół, ręka → rąk), ale narzędnik liczby mnogiej używa tematu pozostałych form liczby mnogiej: ✅ z oknami, ze szkołami, z rękami. O dopełniaczu zob. Dopełniacz: liczba mnoga.

Kilka rzeczowników z końcówką -mi

Niewielka grupa częstych rzeczowników, najczęściej z nieregularną liczbą mnogą, ma -mi zamiast -ami. Najlepiej uczyć się ich jako całych słów:

Mianownik liczby mnogiej Narzędnik liczby mnogiej Przykład
dzieci dziećmi Idę z dziećmi do parku.
ludzie ludźmi Lubię rozmawiać z ludźmi.
przyjaciele przyjaciółmi Jadę z przyjaciółmi na wakacje.
bracia braćmi Mieszkam z braćmi.
konie końmi Idę z końmi na łąkę.

Inne idą za swoim tematem liczby mnogiej z końcówką -ami: oczy → oczami, uszy → uszami, drzwi → drzwiami (rzeczownik występujący tylko w liczbie mnogiej), góry → górami (między górami).

Przymiotniki, określniki i zaimki

Przymiotnik lub określnik przed rzeczownikiem ma tę samą końcówkę we wszystkich rodzajach: -ymi, a po k i g oraz po miękkich tematach -imi:

Wyrażenie Mianownik
z nowymi kolegami nowi koledzy
z dobrymi przyjaciółmi dobrzy przyjaciele
z polskimi studentami polscy studenci
z dużymi psami duże psy
z tanimi biletami tanie bilety
z jakimi ludźmi? jacy ludzie?

Określniki i zaimki dzierżawcze idą tym samym wzorem: z tymi dziećmi (tymi), z moimi rodzicami (moimi), z naszymi sąsiadami (naszymi). Zaimki jego, jej i ich się nie zmieniają: z jej koleżankami. Formy mianownika są w Zgodność przymiotnika w mianowniku, Zaimki wskazujące i Zaimki dzierżawcze.

Każdy zaimek osobowy liczby mnogiej ma po przyimku własną formę, a trzecia osoba jest taka sama dla każdej grupy:

Zaimek Narzędnik Przykład
oni, one nimi Pracuję z nimi.
my nami Idziesz z nami?
wy wami Mieszkam z wami.

W przeciwieństwie do biernika liczby mnogiej (ich dla form męskoosobowych, je dla pozostałych) w narzędniku liczby mnogiej nie ma podziału na formy męskoosobowe i niemęskoosobowe: ✅ z nimi dla każdej grupy. Ten podział wyjaśnia Liczba mnoga męskoosobowa i niemęskoosobowa.

Gdzie występuje narzędnik liczby mnogiej

Rzeczownik w liczbie mnogiej dostaje -ami (lub -mi) w trzech częstych sytuacjach:

  • Po z, przy towarzystwie lub składniku, pytania Z kim? Z czym?: Gram z kolegami. Lubię pierogi z grzybami. Słowo z występuje też z dopełniaczem, gdzie znaczy „skądś” lub „z czegoś”, zob. Dopełniacz: liczba mnoga;
  • Po być, przy zawodzie lub roli, pytania Kim? Czym?: Jesteśmy studentami. Oni są lekarzami. Byli nauczycielami. Dotyczy to czasu teraźniejszego, przeszłego i przyszłego, tak jak w liczbie pojedynczej (Narzędnik: zawody i „z” (z kim?)). Po to są zostaje mianownik (To są studenci.), a sam przymiotnik też zostaje w mianowniku (Są zmęczeni.);
  • Bez z, przy środku lub narzędziu: Jem pałeczkami. Piszę kredkami. Jeżdżę tramwajami i autobusami.

Niektóre przyimki miejsca też łączą się z narzędnikiem i odpowiadają na pytanie Gdzie?: między domami, nad rzekami, pod drzewami, przed szkołami. O przypadku decyduje przyimek, więc ten sam rzeczownik ma po innych przyimkach inną formę: w domach (miejscownik, zob. Miejscownik: liczba mnoga), ale z domami (narzędnik). O bierniku zob. Biernik: liczba mnoga.

Typowe błędy

  • ❌ Idę z koledzy. → ✅ Idę z kolegami. (po z w znaczeniu „razem z” rzeczownik w liczbie mnogiej ma -ami)
  • ❌ Mieszkam z rodzice. → ✅ Mieszkam z rodzicami. (po z nie wystarczy zwykła liczba mnoga)
  • ❌ Idę z książcami. → ✅ Idę z książkami. (zmiana k → c należy do liczby pojedynczej o książce)
  • ❌ Idę z dziećami. → ✅ Idę z dziećmi. (kilka rzeczowników ma -mi)
  • ❌ Jesteśmy studenci. → ✅ Jesteśmy studentami. (rzeczownik po być, który mówi, kim jesteśmy, stoi w narzędniku)
  • ❌ Rozmawiam z dobre kolegami. → ✅ Rozmawiam z dobrymi kolegami. (przymiotnik ma -ymi)
  • ❌ Idziemy z ich. → ✅ Idziemy z nimi. (po z zaimek 3. osoby liczby mnogiej ma formę nimi)
  • ❌ Jem z pałeczkami. → ✅ Jem pałeczkami. (narzędzie nie potrzebuje przyimka)

Szybki sprawdzian

Prawidłowa forma wyrazu w nawiasie wpisuje się w lukę.

  1. Mieszkam z ___. (rodzice)
  2. Idę do kina z ___. (koleżanki)
  3. Rozmawiam z ___. (dzieci)
  4. Jesteśmy ___. (studenci)
  5. Lubię pierogi z ___. (grzyby)
  6. Idę z ___ kolegami. (nowi)
  7. Idziesz z ___? (my)
Pokaż odpowiedzi
  1. rodzicami   2. koleżankami   3. dziećmi   4. studentami   5. grzybami   6. nowymi   7. nami

Najważniejsze

  • Narzędnik liczby mnogiej prawie wszystkich rzeczowników kończy się na -ami, we wszystkich trzech rodzajach: z kolegami, z siostrami, z miastami.
  • -ami dodaje się do tematu liczby mnogiej, więc oboczności z liczby pojedynczej się nie pojawiają: z książkami, z rękami, z kolegami.
  • Kilka częstych rzeczowników ma -mi: z dziećmi, z ludźmi, z przyjaciółmi, z braćmi, z końmi.
  • Przymiotniki i określniki kończą się na -ymi / -imi we wszystkich rodzajach: z nowymi kolegami, z moimi rodzicami, z tymi dziećmi.
  • Każdy zaimek liczby mnogiej ma własną formę (z nami, z wami, z nimi), a trzecia osoba to nimi dla każdej grupy.
  • Narzędnik liczby mnogiej występuje po z, po być przy zawodach i rolach (Jesteśmy studentami) oraz bez przyimka przy środkach i narzędziach (jem pałeczkami).