Przepraszam, która jest godzina? Jest wpół do czwartej, a film zaczyna się o piątej.

O godzinę pytamy: która jest godzina?, a odpowiedzią jest żeński liczebnik porządkowy, bo domyślnie stoi za nim słowo godzina: Jest trzecia. Kiedy znamy godziny i kilka krótkich zwrotów na minuty (po, za, kwadrans, wpół do), możemy podać każdą porę. Żeby powiedzieć, że coś dzieje się o jakiejś godzinie, dodajemy o i stawiamy godzinę w miejscowniku: o trzeciej.

Krótko: pytamy Która jest godzina?, a odpowiadamy żeńskim liczebnikiem porządkowym (Jest trzecia.). „O której godzinie” to o + miejscownik (o trzeciej). Minuty: po + miejscownik po pełnej godzinie (dziesięć po trzeciej), za + mianownik przed następną godziną (za dziesięć czwarta) i wpół do + dopełniacz dla pół godziny, liczone do następnej godziny (wpół do czwartej = 3:30).

Po angielsku mówi się half past three, czyli liczy się od godziny, która właśnie minęła. Po polsku pół godziny liczymy do następnej godziny: wpół do czwartej to 3:30, a wpół do trzeciej to 2:30. Polski nie ma też odpowiednika a.m./p.m.: po godzinie dodajemy porę dnia (rano, po południu, wieczorem) albo używamy zapisu 24-godzinnego.

Pytanie o godzinę

  • Która jest godzina?
  • Która godzina?
  • Przepraszam, czy może Pan powiedzieć, która jest godzina?

Która to żeńska forma słowa który, zgodna z rzeczownikiem godzina. W odpowiedzi wystarczy liczebnik porządkowy: Jest piąta. Czasownik zostaje w liczbie pojedynczej dla każdej godziny, bo domyślnym podmiotem jest godzina (jest druga, jest piąta, nie ❌ są piąte). W przeszłości i przyszłości czasownik się zmienia: Była ósma. i Będzie dziewiąta.

Godziny

Godziny to żeńskie liczebniki porządkowe (zobacz: Liczebniki porządkowe), bo zgadzają się z domyślnym słowem godzina. W trzeciej kolumnie jest forma po o, czyli miejscownik:

Godzina Jest… (mianownik) O… (o + miejscownik)
1:00 pierwsza o pierwszej
2:00 druga o drugiej
3:00 trzecia o trzeciej
4:00 czwarta o czwartej
5:00 piąta o piątej
6:00 szósta o szóstej
7:00 siódma o siódmej
8:00 ósma o ósmej
9:00 dziewiąta o dziewiątej
10:00 dziesiąta o dziesiątej
11:00 jedenasta o jedenastej
12:00 dwunasta o dwunastej

Końcówki są takie jak w przymiotnikach żeńskich: -a w mianowniku i -ej w dopełniaczu i miejscowniku. Dla zegara 24-godzinnego liczymy dalej: trzynasta (13:00), czternasta, piętnasta … dwudziesta (20:00), dwudziesta pierwsza (21:00), dwudziesta druga, dwudziesta trzecia (23:00). Południe i północ mają własne słowa: południe i północ, z przyimkiem w przy południu i o przy północy: w południe, o północy.

  • Jest siódma, czas wstawać.
  • Pociąg odjeżdża o szesnastej.
  • Spotkanie jest o dwudziestej pierwszej.

Minuty po pełnej godzinie

W pierwszej połowie godziny podajemy liczbę minut, potem po i godzinę w miejscowniku (po łączy się z miejscownikiem, zobacz: Miejscownik: przyimki). Minuty to liczebniki główne (zobacz: Liczebniki główne 1–20 i Liczebniki główne 20–1000):

  • Jest pięć po trzeciej.
  • Jest dziesięć po trzeciej.
  • Jest kwadrans po trzeciej.
  • Jest dwadzieścia po trzeciej.

Słowo kwadrans oznacza piętnaście minut.

Minuty przed pełną godziną

W drugiej połowie godziny mówimy za, liczbę minut i następną godzinę w mianowniku, bo zdanie znaczy mniej więcej „za dziesięć minut będzie czwarta”:

  • Jest za dwadzieścia czwarta.
  • Jest za kwadrans czwarta.
  • Jest za dziesięć czwarta.
  • Jest za pięć czwarta.

Zwróćmy uwagę na dwie różne godziny: po pełnej godzinie nazywamy godzinę, która właśnie minęła (po trzeciej), a przed pełną godziną tę, która nadchodzi (za dziesięć czwarta).

Pół godziny: wpół do

Pół godziny ma osobny zwrot, wpół do + dopełniacz następnej godziny:

  • Jest wpół do czwartej.
  • Jest wpół do dwunastej.
  • Zaczynamy o wpół do ósmej.

Tu trzeba uważać: wpół do czwartej to 3:30, a wpół do trzeciej to 2:30. Gdy mamy wątpliwości, zawsze możemy użyć zapisu cyfrowego, opisanego niżej.

Zapis cyfrowy: godzina + minuty

W sytuacjach oficjalnych (rozkłady jazdy, umówione wizyty, wiadomości, program telewizyjny), a często także w zwykłej rozmowie, podajemy godzinę jako liczebnik porządkowy, a minuty jako liczebnik główny, tak jak czytamy zegar cyfrowy:

  • 3:10 → trzecia dziesięć
  • 3:30 → trzecia trzydzieści
  • 3:45 → trzecia czterdzieści pięć
  • 8:05 → ósma zero pięć
  • 16:20 → szesnasta dwadzieścia
  • 21:45 → dwudziesta pierwsza czterdzieści pięć

Gdy dodajemy „o”, zmienia się tylko godzina, a minuty zostają takie same: o trzeciej trzydzieści, o szesnastej dwadzieścia. Na początku to najbezpieczniejszy sposób, bo omija po, za i wpół do i zawsze działa.

O której godzinie? o + miejscownik

Pytanie brzmi O której godzinie…? albo krótko O której…?, a odpowiedź ma o + miejscownik:

  • O której godzinie zaczyna się film? — O dwudziestej.
  • Wstaję o siódmej.
  • Obiad jest o drugiej.
  • Spotykamy się o wpół do szóstej.

Inne pytania o czas wymagają innych przypadków:

Pytanie Odpowiedź Przykład
O której? (o jakiej godzinie) o + miejscownik Film zaczyna się o ósmej.
Do której? (do jakiej godziny) do + dopełniacz Pracuję do piątej.
Od której? (od jakiej godziny) od + dopełniacz Sklep jest otwarty od ósmej.
Na którą? (na jaką godzinę) na + biernik Mam wizytę na piątą.

Biernik żeńskiego liczebnika porządkowego kończy się na -ą (piątą, szóstą): Zamówiłem stolik na ósmą.

Rano, po południu, wieczorem

W codziennej mowie używamy zegara 12-godzinnego i pory dnia, którą dodajemy po godzinie: rano, przed południem, po południu, wieczorem, w nocy. Nie ma odpowiednika a.m./p.m.:

  • Wstaję o siódmej rano.
  • Obiad jest o drugiej po południu.
  • Kolacja jest o ósmej wieczorem.
  • Obudziłem się o trzeciej w nocy.

W języku oficjalnym tę samą rolę pełni zegar 24-godzinny, bez pory dnia: o szesnastej zamiast o czwartej po południu. Dni tygodnia, daty i lata znajdziesz w lekcji Dni, daty i wyrażenia czasu.

Częste błędy

  • ❌ Jest trzy. → ✅ Jest trzecia. (do podawania godziny służy żeński liczebnik porządkowy, nie główny)
  • ❌ Są piąte. → ✅ Jest piąta. (czasownik jest w liczbie pojedynczej, jest, bo domyślnym podmiotem jest godzina)
  • ❌ Film zaczyna się o trzecia. → ✅ Film zaczyna się o trzeciej. (o łączy się z miejscownikiem, końcówka -ej)
  • ❌ Jest dziesięć po trzecia. → ✅ Jest dziesięć po trzeciej. (po łączy się z miejscownikiem)
  • ❌ Jest za dziesięć czwartej. → ✅ Jest za dziesięć czwarta. (po za następna godzina zostaje w mianowniku)
  • ❌ Jest wpół do trzeciej. → ✅ Jest wpół do czwartej. (chodzi o 3:30; pół godziny liczymy do następnej godziny, a wpół do trzeciej to 2:30)
  • ❌ Pracuję do piąta. → ✅ Pracuję do piątej. (do łączy się z dopełniaczem)

Szybki sprawdzian

Podaj godzinę po polsku w formie wskazanej w nawiasie.

  1. 7:00 → Jest ___. (mianownik)
  2. 20:00 → Film zaczyna się o ___.
  3. 4:15 → Jest ___ po czwartej.
  4. 5:30 → Jest wpół do ___.
  5. 8:50 → Jest za dziesięć ___.
  6. 2:10 → Jest dziesięć po ___.
  7. 17:00 → Pracujemy do ___.
  8. 6:00 → Mam wizytę na ___.
Pokaż odpowiedzi
  1. siódma   2. dwudziestej   3. kwadrans   4. szóstej   5. dziewiąta   6. drugiej   7. siedemnastej   8. szóstą

Najważniejsze

  • Pytamy Która jest godzina?, a odpowiadamy żeńskim liczebnikiem porządkowym: Jest trzecia. Czasownik to zawsze jest (przeszłość była, przyszłość będzie).
  • O jakiejś godzinie to o + miejscownik: o trzeciej, o dwudziestej pierwszej.
  • Po pełnej godzinie: liczba + po + miejscownik (dziesięć po trzeciej, kwadrans po trzeciej).
  • Przed pełną godziną: za + liczba + następna godzina w mianowniku (za dziesięć czwarta, za kwadrans czwarta).
  • Pół godziny to wpół do + dopełniacz następnej godziny: wpół do czwartej = 3:30.
  • Zapis cyfrowy (trzecia trzydzieści, szesnasta dwadzieścia) jest zawsze poprawny i typowy dla języka oficjalnego; w zwykłej rozmowie po godzinie dodajemy rano, po południu, wieczorem.
  • Inne pytania: do której (dopełniacz), od której (dopełniacz), na którą (biernik).