Przepraszam, która jest godzina? Jest wpół do czwartej, a film zaczyna się o piątej.
O godzinę pytamy: która jest godzina?, a odpowiedzią jest żeński liczebnik porządkowy, bo domyślnie stoi za nim słowo godzina: Jest trzecia. Kiedy znamy godziny i kilka krótkich zwrotów na minuty (po, za, kwadrans, wpół do), możemy podać każdą porę. Żeby powiedzieć, że coś dzieje się o jakiejś godzinie, dodajemy o i stawiamy godzinę w miejscowniku: o trzeciej.
Krótko: pytamy Która jest godzina?, a odpowiadamy żeńskim liczebnikiem porządkowym (Jest trzecia.). „O której godzinie” to o + miejscownik (o trzeciej). Minuty: po + miejscownik po pełnej godzinie (dziesięć po trzeciej), za + mianownik przed następną godziną (za dziesięć czwarta) i wpół do + dopełniacz dla pół godziny, liczone do następnej godziny (wpół do czwartej = 3:30).
Po angielsku mówi się half past three, czyli liczy się od godziny, która właśnie minęła. Po polsku pół godziny liczymy do następnej godziny: wpół do czwartej to 3:30, a wpół do trzeciej to 2:30. Polski nie ma też odpowiednika a.m./p.m.: po godzinie dodajemy porę dnia (rano, po południu, wieczorem) albo używamy zapisu 24-godzinnego.
Pytanie o godzinę
- Która jest godzina?
- Która godzina?
- Przepraszam, czy może Pan powiedzieć, która jest godzina?
Która to żeńska forma słowa który, zgodna z rzeczownikiem godzina. W odpowiedzi wystarczy liczebnik porządkowy: Jest piąta. Czasownik zostaje w liczbie pojedynczej dla każdej godziny, bo domyślnym podmiotem jest godzina (jest druga, jest piąta, nie ❌ są piąte). W przeszłości i przyszłości czasownik się zmienia: Była ósma. i Będzie dziewiąta.
Godziny
Godziny to żeńskie liczebniki porządkowe (zobacz: Liczebniki porządkowe), bo zgadzają się z domyślnym słowem godzina. W trzeciej kolumnie jest forma po o, czyli miejscownik:
| Godzina | Jest… (mianownik) | O… (o + miejscownik) |
|---|---|---|
| 1:00 | pierwsza | o pierwszej |
| 2:00 | druga | o drugiej |
| 3:00 | trzecia | o trzeciej |
| 4:00 | czwarta | o czwartej |
| 5:00 | piąta | o piątej |
| 6:00 | szósta | o szóstej |
| 7:00 | siódma | o siódmej |
| 8:00 | ósma | o ósmej |
| 9:00 | dziewiąta | o dziewiątej |
| 10:00 | dziesiąta | o dziesiątej |
| 11:00 | jedenasta | o jedenastej |
| 12:00 | dwunasta | o dwunastej |
Końcówki są takie jak w przymiotnikach żeńskich: -a w mianowniku i -ej w dopełniaczu i miejscowniku. Dla zegara 24-godzinnego liczymy dalej: trzynasta (13:00), czternasta, piętnasta … dwudziesta (20:00), dwudziesta pierwsza (21:00), dwudziesta druga, dwudziesta trzecia (23:00). Południe i północ mają własne słowa: południe i północ, z przyimkiem w przy południu i o przy północy: w południe, o północy.
- Jest siódma, czas wstawać.
- Pociąg odjeżdża o szesnastej.
- Spotkanie jest o dwudziestej pierwszej.
Minuty po pełnej godzinie
W pierwszej połowie godziny podajemy liczbę minut, potem po i godzinę w miejscowniku (po łączy się z miejscownikiem, zobacz: Miejscownik: przyimki). Minuty to liczebniki główne (zobacz: Liczebniki główne 1–20 i Liczebniki główne 20–1000):
- Jest pięć po trzeciej.
- Jest dziesięć po trzeciej.
- Jest kwadrans po trzeciej.
- Jest dwadzieścia po trzeciej.
Słowo kwadrans oznacza piętnaście minut.
Minuty przed pełną godziną
W drugiej połowie godziny mówimy za, liczbę minut i następną godzinę w mianowniku, bo zdanie znaczy mniej więcej „za dziesięć minut będzie czwarta”:
- Jest za dwadzieścia czwarta.
- Jest za kwadrans czwarta.
- Jest za dziesięć czwarta.
- Jest za pięć czwarta.
Zwróćmy uwagę na dwie różne godziny: po pełnej godzinie nazywamy godzinę, która właśnie minęła (po trzeciej), a przed pełną godziną tę, która nadchodzi (za dziesięć czwarta).
Pół godziny: wpół do
Pół godziny ma osobny zwrot, wpół do + dopełniacz następnej godziny:
- Jest wpół do czwartej.
- Jest wpół do dwunastej.
- Zaczynamy o wpół do ósmej.
Tu trzeba uważać: wpół do czwartej to 3:30, a wpół do trzeciej to 2:30. Gdy mamy wątpliwości, zawsze możemy użyć zapisu cyfrowego, opisanego niżej.
Zapis cyfrowy: godzina + minuty
W sytuacjach oficjalnych (rozkłady jazdy, umówione wizyty, wiadomości, program telewizyjny), a często także w zwykłej rozmowie, podajemy godzinę jako liczebnik porządkowy, a minuty jako liczebnik główny, tak jak czytamy zegar cyfrowy:
- 3:10 → trzecia dziesięć
- 3:30 → trzecia trzydzieści
- 3:45 → trzecia czterdzieści pięć
- 8:05 → ósma zero pięć
- 16:20 → szesnasta dwadzieścia
- 21:45 → dwudziesta pierwsza czterdzieści pięć
Gdy dodajemy „o”, zmienia się tylko godzina, a minuty zostają takie same: o trzeciej trzydzieści, o szesnastej dwadzieścia. Na początku to najbezpieczniejszy sposób, bo omija po, za i wpół do i zawsze działa.
O której godzinie? o + miejscownik
Pytanie brzmi O której godzinie…? albo krótko O której…?, a odpowiedź ma o + miejscownik:
- O której godzinie zaczyna się film? — O dwudziestej.
- Wstaję o siódmej.
- Obiad jest o drugiej.
- Spotykamy się o wpół do szóstej.
Inne pytania o czas wymagają innych przypadków:
| Pytanie | Odpowiedź | Przykład |
|---|---|---|
| O której? (o jakiej godzinie) | o + miejscownik | Film zaczyna się o ósmej. |
| Do której? (do jakiej godziny) | do + dopełniacz | Pracuję do piątej. |
| Od której? (od jakiej godziny) | od + dopełniacz | Sklep jest otwarty od ósmej. |
| Na którą? (na jaką godzinę) | na + biernik | Mam wizytę na piątą. |
Biernik żeńskiego liczebnika porządkowego kończy się na -ą (piątą, szóstą): Zamówiłem stolik na ósmą.
Rano, po południu, wieczorem
W codziennej mowie używamy zegara 12-godzinnego i pory dnia, którą dodajemy po godzinie: rano, przed południem, po południu, wieczorem, w nocy. Nie ma odpowiednika a.m./p.m.:
- Wstaję o siódmej rano.
- Obiad jest o drugiej po południu.
- Kolacja jest o ósmej wieczorem.
- Obudziłem się o trzeciej w nocy.
W języku oficjalnym tę samą rolę pełni zegar 24-godzinny, bez pory dnia: o szesnastej zamiast o czwartej po południu. Dni tygodnia, daty i lata znajdziesz w lekcji Dni, daty i wyrażenia czasu.
Częste błędy
- ❌ Jest trzy. → ✅ Jest trzecia. (do podawania godziny służy żeński liczebnik porządkowy, nie główny)
- ❌ Są piąte. → ✅ Jest piąta. (czasownik jest w liczbie pojedynczej, jest, bo domyślnym podmiotem jest godzina)
- ❌ Film zaczyna się o trzecia. → ✅ Film zaczyna się o trzeciej. (o łączy się z miejscownikiem, końcówka -ej)
- ❌ Jest dziesięć po trzecia. → ✅ Jest dziesięć po trzeciej. (po łączy się z miejscownikiem)
- ❌ Jest za dziesięć czwartej. → ✅ Jest za dziesięć czwarta. (po za następna godzina zostaje w mianowniku)
- ❌ Jest wpół do trzeciej. → ✅ Jest wpół do czwartej. (chodzi o 3:30; pół godziny liczymy do następnej godziny, a wpół do trzeciej to 2:30)
- ❌ Pracuję do piąta. → ✅ Pracuję do piątej. (do łączy się z dopełniaczem)
Szybki sprawdzian
Podaj godzinę po polsku w formie wskazanej w nawiasie.
- 7:00 → Jest ___. (mianownik)
- 20:00 → Film zaczyna się o ___.
- 4:15 → Jest ___ po czwartej.
- 5:30 → Jest wpół do ___.
- 8:50 → Jest za dziesięć ___.
- 2:10 → Jest dziesięć po ___.
- 17:00 → Pracujemy do ___.
- 6:00 → Mam wizytę na ___.
Pokaż odpowiedzi
- siódma 2. dwudziestej 3. kwadrans 4. szóstej 5. dziewiąta 6. drugiej 7. siedemnastej 8. szóstą
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Pytamy Która jest godzina?, a odpowiadamy żeńskim liczebnikiem porządkowym: Jest trzecia. Czasownik to zawsze jest (przeszłość była, przyszłość będzie).
- O jakiejś godzinie to o + miejscownik: o trzeciej, o dwudziestej pierwszej.
- Po pełnej godzinie: liczba + po + miejscownik (dziesięć po trzeciej, kwadrans po trzeciej).
- Przed pełną godziną: za + liczba + następna godzina w mianowniku (za dziesięć czwarta, za kwadrans czwarta).
- Pół godziny to wpół do + dopełniacz następnej godziny: wpół do czwartej = 3:30.
- Zapis cyfrowy (trzecia trzydzieści, szesnasta dwadzieścia) jest zawsze poprawny i typowy dla języka oficjalnego; w zwykłej rozmowie po godzinie dodajemy rano, po południu, wieczorem.
- Inne pytania: do której (dopełniacz), od której (dopełniacz), na którą (biernik).