W poniedziałek mam lekcję, piątego maja mam urodziny, a w 2020 roku mieszkałem w Krakowie.
W polskim jest kilka krótkich wzorów na to, kiedy coś się dzieje, a każdy wymaga innego przypadka: w + biernik dla dni (w poniedziałek), w + miejscownik dla miesięcy i lat (w maju, w 2020 roku), dopełniacz bez przyimka dla dat (piątego maja) i narzędnik dla pór roku (latem). Dzięki nim można umieścić w kalendarzu każde wydarzenie. Liczebniki porządkowe znajdziesz w lekcji Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...), a godziny w lekcji Podawanie godziny.
W skrócie: w + biernik przy dniu tygodnia (w poniedziałek), w + miejscownik przy miesiącu i roku (w maju, w 2020 roku), dopełniacz bez przyimka przy dacie (piątego maja) i narzędnik przy porze roku (latem).
Po angielsku przyimek zależy od rodzaju czasu (on Monday, in May, on 5 May, in 2020), a dni tygodnia i miesiące pisze się wielką literą. W polskim dla dni, miesięcy i lat używamy tego samego w, ale po nim zmienia się przypadek (biernik albo miejscownik), daty stoją w dopełniaczu zupełnie bez przyimka, a dni tygodnia i miesiące piszemy małą literą.
Dni tygodnia
Żeby powiedzieć, że coś dzieje się w jakimś dniu, użyj w + biernika. Przed grupą wt mówimy we: we wtorek. Pytanie o dzień to Jaki dziś jest dzień?, a odpowiedź jest w mianowniku: Dziś jest środa.
| Dzień | W… (w + biernik) |
|---|---|
| poniedziałek | w poniedziałek |
| wtorek | we wtorek |
| środa | w środę |
| czwartek | w czwartek |
| piątek | w piątek |
| sobota | w sobotę |
| niedziela | w niedzielę |
- W poniedziałek mam lekcję polskiego.
- We wtorek idę do lekarza.
- W sobotę nie pracuję.
- W niedzielę odwiedzam babcię.
Dla czegoś, co powtarza się co tydzień, używamy biernika liczby mnogiej: w poniedziałki, we wtorki. Co poniedziałek znaczy „w każdy poniedziałek”, a w weekend to „w czasie weekendu”.
- W piątki gram w piłkę.
Żeby powiedzieć o zeszłym lub przyszłym piątku, wstawiamy zeszły albo przyszły przed nazwę dnia. Przymiotnik zgadza się z dniem: zeszły piątek (rodzaj męski), ale przyszłą sobotę (biernik rodzaju żeńskiego, -ą):
- W zeszły piątek byłem w kinie.
- W przyszłą sobotę jedziemy do Gdańska.
Miesiące
Nazwy miesięcy też piszemy małą literą. Ważne są dwie formy: dopełniacz, którego używamy w dacie (piątego maja), i miejscownik, który odpowiada na pytanie w którym miesiącu? i stoi po w (w maju). Przed niektórymi wyrazami mówimy we zamiast w: we wrześniu.
| Miesiąc | W dacie (dopełniacz) | W którym miesiącu? (w + miejscownik) |
|---|---|---|
| styczeń | stycznia | w styczniu |
| luty | lutego | w lutym |
| marzec | marca | w marcu |
| kwiecień | kwietnia | w kwietniu |
| maj | maja | w maju |
| czerwiec | czerwca | w czerwcu |
| lipiec | lipca | w lipcu |
| sierpień | sierpnia | w sierpniu |
| wrzesień | września | we wrześniu |
| październik | października | w październiku |
| listopad | listopada | w listopadzie |
| grudzień | grudnia | w grudniu |
Przykłady:
- W maju jest ciepło.
- We wrześniu zaczyna się szkoła.
- Moje urodziny są w lutym.
Daty
Tworzenie liczebników porządkowych (piąty, dwudziesty pierwszy) opisuje lekcja Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...); tutaj chodzi o to, jakiej formy wymaga data. O dzisiejszą datę pytamy na dwa sposoby, a odpowiedź idzie za pytaniem: mianownik po Który dziś jest?, dopełniacz po Którego dziś mamy?:
- Który dziś jest? — Dziś jest piąty maja.
- Którego dziś mamy? — Dziś mamy piątego maja.
Żeby powiedzieć, że coś dzieje się w danym dniu, liczebnik porządkowy i miesiąc stawiamy w dopełniaczu i nie używamy przyimka (nie ❌ w piątego maja). Data odpowiada na pytanie którego dnia?, a to dopełniacz:
- Mam urodziny piątego maja.
- Egzamin jest trzeciego marca.
- Wracam piętnastego listopada.
Każda data ma ten sam wzór: liczebnik porządkowy w dopełniaczu i miesiąc w dopełniaczu:
- 1 stycznia → pierwszego stycznia
- 8 marca → ósmego marca
- 21 czerwca → dwudziestego pierwszego czerwca
- 31 grudnia → trzydziestego pierwszego grudnia
Daty zapisujemy od dnia: 5 maja 2025 r. albo 05.05.2025. Gdy po dacie mówimy rok, cała data zostaje w dopełniaczu, więc rok to liczebnik porządkowy w dopełniaczu i słowo roku:
- Urodziłem się trzeciego marca tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku.
Lata
Dla roku używamy w + miejscownika: ostatni liczebnik jest porządkowy, a po nim stoi rok, oba w miejscowniku. Na piśmie widać same cyfry (w 2020 roku), ale czytamy całą liczbę. Tysiące i setki zostają liczebnikami głównymi (zob. Liczebniki główne 20–1000), a dziesiątki i jedności są porządkowe (zob. Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...)):
- w 2020 roku → w dwa tysiące dwudziestym roku
- w 1999 roku → w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym dziewiątym roku
Pytanie brzmi W którym roku…?:
- Urodziłem się w 1990 roku.
- W którym roku skończyłeś szkołę? — W dwa tysiące dziesiątym roku.
Pory roku
Pory roku odpowiadają na pytanie kiedy? w narzędniku i bez przyimka:
| Pora roku | W… (narzędnik) |
|---|---|
| wiosna | wiosną |
| lato | latem |
| jesień | jesienią |
| zima | zimą |
- Latem jeździmy nad morze.
- Zimą często pada śnieg.
- Jesienią jest chłodno.
Dziś, jutro, w zeszłym tygodniu, w przyszłym roku
Wyrazy na dni wokół dzisiejszego nie potrzebują przyimka:
| Wyraz |
|---|
| przedwczoraj |
| wczoraj |
| dziś / dzisiaj |
| jutro |
| pojutrze |
- Wczoraj byłem w pracy, a jutro mam wolne.
Dla tego, zeszłego i przyszłego tygodnia, miesiąca albo roku używamy w + miejscownika przymiotnika i rzeczownika (tydzień, miesiąc, rok są rodzaju męskiego, więc przymiotnik kończy się na -ym):
| ten | zeszły | przyszły | |
|---|---|---|---|
| tydzień | w tym tygodniu | w zeszłym tygodniu | w przyszłym tygodniu |
| miesiąc | w tym miesiącu | w zeszłym miesiącu | w przyszłym miesiącu |
| rok | w tym roku | w zeszłym roku | w przyszłym roku |
- W przyszłym tygodniu jadę do Poznania.
- W tym roku uczę się polskiego.
Żeby powiedzieć, jak często coś się dzieje, używamy co + biernik („każdy”) albo codziennie:
- codziennie
- co tydzień
- co miesiąc
- Ćwiczę codziennie.
- Mamy lekcję co tydzień.
Gdy zdanie podaje dzień, godzinę i porę dnia, występują w tej kolejności, a godzina jest taka jak w lekcji Podawanie godziny:
- W piątek o siódmej wieczorem idziemy do kina.
Kiedy? Podsumowanie
| Kiedy? | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| dzień tygodnia | w + biernik | w poniedziałek |
| miesiąc | w + miejscownik | w maju |
| rok | w + miejscownik | w 2020 roku |
| data | dopełniacz, bez przyimka | piątego maja |
| pora roku | narzędnik, bez przyimka | latem |
| ten, zeszły, przyszły tydzień, miesiąc lub rok | w + miejscownik | w przyszłym tygodniu |
| zeszły lub przyszły dzień tygodnia | w + biernik | w zeszły piątek |
Pytania jak długo?, za tydzień, temu i od … do (przez, za, na, temu, od … do) omawia lekcja Określenia czasu: za, przez, na, temu, od … do.
Częste błędy
- ❌ w poniedziałku → ✅ w poniedziałek (po w dzień tygodnia stoi w bierniku, nie w miejscowniku)
- ❌ w maj → ✅ w maju (miesiąc stoi w miejscowniku)
- ❌ w wrześniu → ✅ we wrześniu (we zamiast w przed wrześniu)
- ❌ Mam urodziny piąty maja. → ✅ Mam urodziny piątego maja. (data odpowiada na pytanie którego dnia?, więc liczebnik jest w dopełniaczu)
- ❌ w piątego maja → ✅ piątego maja (przy dacie nie ma przyimka)
- ❌ w 2020 rok → ✅ w 2020 roku (rok stoi w miejscowniku)
- ❌ w lato → ✅ latem (pora roku stoi w narzędniku, bez w)
- ❌ w zeszły tygodniu → ✅ w zeszłym tygodniu (przymiotnik zgadza się z tydzień w miejscowniku: -ym)
Szybki sprawdzian
Uzupełnij lukę właściwym wyrażeniem.
- ___ mam lekcję.
- Spotykamy się ___.
- ___ jest ciepło.
- ___ często pada śnieg.
- Mam urodziny ___.
- Wyjeżdżam ___.
- Byłem tam ___.
- Skończyłem szkołę w dwa tysiące ___ roku.
Pokaż odpowiedzi
- W poniedziałek 2. we wtorek 3. W maju 4. Zimą 5. trzeciego marca 6. w przyszłym tygodniu 7. we wrześniu 8. dwudziestym pierwszym
Masz ochotę wypróbować to w praktyce?
- Powiedz to na głos w telefonie — Aplikacja na Androida codziennie przynosi nowe słówka dopasowane do Twojego poziomu i pozwala rozmawiać na dowolny temat, z delikatnymi poprawkami.
- Spróbuj krótkiego ćwiczenia — Twoja tutorka buduje praktykę wokół tematów, których się uczysz. Zacznij ćwiczyć →
- Sprawdź własne zdania — Napisz coś i zobacz, co mogłoby brzmieć bardziej naturalnie. Wypróbuj sprawdzanie gramatyki →
Najważniejsze
- Dzień tygodnia: w + biernik: w poniedziałek, we wtorek, w środę. Dla powtarzalności: biernik liczby mnogiej, w piątki.
- Miesiąc: w + miejscownik: w maju, we wrześniu. W dacie miesiąc stoi w dopełniaczu (maja).
- Data to liczebnik porządkowy w dopełniaczu + miesiąc w dopełniaczu, bez przyimka: piątego maja. Pytamy Który dziś jest? albo Którego dziś mamy?
- Rok: w + miejscownik, a ostatni liczebnik jest porządkowy: w dwa tysiące dwudziestym roku.
- Pora roku: narzędnik bez przyimka: wiosną, latem, jesienią, zimą.
- Ten, zeszły, przyszły przy tygodniu, miesiącu i roku: w tym / zeszłym / przyszłym tygodniu (miejscownik); przy dniu tygodnia: w zeszły piątek (biernik).
- Kolejność to dzień, godzina, pora dnia (w piątek o siódmej wieczorem), a dni tygodnia i miesiące piszemy małą literą. Czas trwania omawia lekcja Określenia czasu: za, przez, na, temu, od … do.