W poniedziałek mam lekcję, piątego maja mam urodziny, a w 2020 roku mieszkałem w Krakowie.

W polskim jest kilka krótkich wzorów na to, kiedy coś się dzieje, a każdy wymaga innego przypadka: w + biernik dla dni (w poniedziałek), w + miejscownik dla miesięcy i lat (w maju, w 2020 roku), dopełniacz bez przyimka dla dat (piątego maja) i narzędnik dla pór roku (latem). Dzięki nim można umieścić w kalendarzu każde wydarzenie. Liczebniki porządkowe znajdziesz w lekcji Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...), a godziny w lekcji Podawanie godziny.

W skrócie: w + biernik przy dniu tygodnia (w poniedziałek), w + miejscownik przy miesiącu i roku (w maju, w 2020 roku), dopełniacz bez przyimka przy dacie (piątego maja) i narzędnik przy porze roku (latem).

Po angielsku przyimek zależy od rodzaju czasu (on Monday, in May, on 5 May, in 2020), a dni tygodnia i miesiące pisze się wielką literą. W polskim dla dni, miesięcy i lat używamy tego samego w, ale po nim zmienia się przypadek (biernik albo miejscownik), daty stoją w dopełniaczu zupełnie bez przyimka, a dni tygodnia i miesiące piszemy małą literą.

Dni tygodnia

Żeby powiedzieć, że coś dzieje się w jakimś dniu, użyj w + biernika. Przed grupą wt mówimy we: we wtorek. Pytanie o dzień to Jaki dziś jest dzień?, a odpowiedź jest w mianowniku: Dziś jest środa.

Dzień W… (w + biernik)
poniedziałek w poniedziałek
wtorek we wtorek
środa w środę
czwartek w czwartek
piątek w piątek
sobota w sobotę
niedziela w niedzielę
  • W poniedziałek mam lekcję polskiego.
  • We wtorek idę do lekarza.
  • W sobotę nie pracuję.
  • W niedzielę odwiedzam babcię.

Dla czegoś, co powtarza się co tydzień, używamy biernika liczby mnogiej: w poniedziałki, we wtorki. Co poniedziałek znaczy „w każdy poniedziałek”, a w weekend to „w czasie weekendu”.

  • W piątki gram w piłkę.

Żeby powiedzieć o zeszłym lub przyszłym piątku, wstawiamy zeszły albo przyszły przed nazwę dnia. Przymiotnik zgadza się z dniem: zeszły piątek (rodzaj męski), ale przyszłą sobotę (biernik rodzaju żeńskiego, -ą):

  • W zeszły piątek byłem w kinie.
  • W przyszłą sobotę jedziemy do Gdańska.

Miesiące

Nazwy miesięcy też piszemy małą literą. Ważne są dwie formy: dopełniacz, którego używamy w dacie (piątego maja), i miejscownik, który odpowiada na pytanie w którym miesiącu? i stoi po w (w maju). Przed niektórymi wyrazami mówimy we zamiast w: we wrześniu.

Miesiąc W dacie (dopełniacz) W którym miesiącu? (w + miejscownik)
styczeń stycznia w styczniu
luty lutego w lutym
marzec marca w marcu
kwiecień kwietnia w kwietniu
maj maja w maju
czerwiec czerwca w czerwcu
lipiec lipca w lipcu
sierpień sierpnia w sierpniu
wrzesień września we wrześniu
październik października w październiku
listopad listopada w listopadzie
grudzień grudnia w grudniu

Przykłady:

  • W maju jest ciepło.
  • We wrześniu zaczyna się szkoła.
  • Moje urodziny są w lutym.

Daty

Tworzenie liczebników porządkowych (piąty, dwudziesty pierwszy) opisuje lekcja Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...); tutaj chodzi o to, jakiej formy wymaga data. O dzisiejszą datę pytamy na dwa sposoby, a odpowiedź idzie za pytaniem: mianownik po Który dziś jest?, dopełniacz po Którego dziś mamy?:

  • Który dziś jest? — Dziś jest piąty maja.
  • Którego dziś mamy? — Dziś mamy piątego maja.

Żeby powiedzieć, że coś dzieje się w danym dniu, liczebnik porządkowy i miesiąc stawiamy w dopełniaczu i nie używamy przyimka (nie ❌ w piątego maja). Data odpowiada na pytanie którego dnia?, a to dopełniacz:

  • Mam urodziny piątego maja.
  • Egzamin jest trzeciego marca.
  • Wracam piętnastego listopada.

Każda data ma ten sam wzór: liczebnik porządkowy w dopełniaczu i miesiąc w dopełniaczu:

  • 1 stycznia → pierwszego stycznia
  • 8 marca → ósmego marca
  • 21 czerwca → dwudziestego pierwszego czerwca
  • 31 grudnia → trzydziestego pierwszego grudnia

Daty zapisujemy od dnia: 5 maja 2025 r. albo 05.05.2025. Gdy po dacie mówimy rok, cała data zostaje w dopełniaczu, więc rok to liczebnik porządkowy w dopełniaczu i słowo roku:

  • Urodziłem się trzeciego marca tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku.

Lata

Dla roku używamy w + miejscownika: ostatni liczebnik jest porządkowy, a po nim stoi rok, oba w miejscowniku. Na piśmie widać same cyfry (w 2020 roku), ale czytamy całą liczbę. Tysiące i setki zostają liczebnikami głównymi (zob. Liczebniki główne 20–1000), a dziesiątki i jedności są porządkowe (zob. Liczebniki porządkowe (pierwszy, drugi, trzeci...)):

  • w 2020 roku → w dwa tysiące dwudziestym roku
  • w 1999 roku → w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym dziewiątym roku

Pytanie brzmi W którym roku…?:

  • Urodziłem się w 1990 roku.
  • W którym roku skończyłeś szkołę? — W dwa tysiące dziesiątym roku.

Pory roku

Pory roku odpowiadają na pytanie kiedy? w narzędniku i bez przyimka:

Pora roku W… (narzędnik)
wiosna wiosną
lato latem
jesień jesienią
zima zimą
  • Latem jeździmy nad morze.
  • Zimą często pada śnieg.
  • Jesienią jest chłodno.

Dziś, jutro, w zeszłym tygodniu, w przyszłym roku

Wyrazy na dni wokół dzisiejszego nie potrzebują przyimka:

Wyraz
przedwczoraj
wczoraj
dziś / dzisiaj
jutro
pojutrze
  • Wczoraj byłem w pracy, a jutro mam wolne.

Dla tego, zeszłego i przyszłego tygodnia, miesiąca albo roku używamy w + miejscownika przymiotnika i rzeczownika (tydzień, miesiąc, rok są rodzaju męskiego, więc przymiotnik kończy się na -ym):

ten zeszły przyszły
tydzień w tym tygodniu w zeszłym tygodniu w przyszłym tygodniu
miesiąc w tym miesiącu w zeszłym miesiącu w przyszłym miesiącu
rok w tym roku w zeszłym roku w przyszłym roku
  • W przyszłym tygodniu jadę do Poznania.
  • W tym roku uczę się polskiego.

Żeby powiedzieć, jak często coś się dzieje, używamy co + biernik („każdy”) albo codziennie:

  • codziennie
  • co tydzień
  • co miesiąc
  • Ćwiczę codziennie.
  • Mamy lekcję co tydzień.

Gdy zdanie podaje dzień, godzinę i porę dnia, występują w tej kolejności, a godzina jest taka jak w lekcji Podawanie godziny:

  • W piątek o siódmej wieczorem idziemy do kina.

Kiedy? Podsumowanie

Kiedy? Wzór Przykład
dzień tygodnia w + biernik w poniedziałek
miesiąc w + miejscownik w maju
rok w + miejscownik w 2020 roku
data dopełniacz, bez przyimka piątego maja
pora roku narzędnik, bez przyimka latem
ten, zeszły, przyszły tydzień, miesiąc lub rok w + miejscownik w przyszłym tygodniu
zeszły lub przyszły dzień tygodnia w + biernik w zeszły piątek

Pytania jak długo?, za tydzień, temu i od … do (przez, za, na, temu, od … do) omawia lekcja Określenia czasu: za, przez, na, temu, od … do.

Częste błędy

  • ❌ w poniedziałku → ✅ w poniedziałek (po w dzień tygodnia stoi w bierniku, nie w miejscowniku)
  • ❌ w maj → ✅ w maju (miesiąc stoi w miejscowniku)
  • ❌ w wrześniu → ✅ we wrześniu (we zamiast w przed wrześniu)
  • ❌ Mam urodziny piąty maja. → ✅ Mam urodziny piątego maja. (data odpowiada na pytanie którego dnia?, więc liczebnik jest w dopełniaczu)
  • ❌ w piątego maja → ✅ piątego maja (przy dacie nie ma przyimka)
  • ❌ w 2020 rok → ✅ w 2020 roku (rok stoi w miejscowniku)
  • ❌ w lato → ✅ latem (pora roku stoi w narzędniku, bez w)
  • ❌ w zeszły tygodniu → ✅ w zeszłym tygodniu (przymiotnik zgadza się z tydzień w miejscowniku: -ym)

Szybki sprawdzian

Uzupełnij lukę właściwym wyrażeniem.

  1. ___ mam lekcję.
  2. Spotykamy się ___.
  3. ___ jest ciepło.
  4. ___ często pada śnieg.
  5. Mam urodziny ___.
  6. Wyjeżdżam ___.
  7. Byłem tam ___.
  8. Skończyłem szkołę w dwa tysiące ___ roku.
Pokaż odpowiedzi
  1. W poniedziałek   2. we wtorek   3. W maju   4. Zimą   5. trzeciego marca   6. w przyszłym tygodniu   7. we wrześniu   8. dwudziestym pierwszym

Najważniejsze

  • Dzień tygodnia: w + biernik: w poniedziałek, we wtorek, w środę. Dla powtarzalności: biernik liczby mnogiej, w piątki.
  • Miesiąc: w + miejscownik: w maju, we wrześniu. W dacie miesiąc stoi w dopełniaczu (maja).
  • Data to liczebnik porządkowy w dopełniaczu + miesiąc w dopełniaczu, bez przyimka: piątego maja. Pytamy Który dziś jest? albo Którego dziś mamy?
  • Rok: w + miejscownik, a ostatni liczebnik jest porządkowy: w dwa tysiące dwudziestym roku.
  • Pora roku: narzędnik bez przyimka: wiosną, latem, jesienią, zimą.
  • Ten, zeszły, przyszły przy tygodniu, miesiącu i roku: w tym / zeszłym / przyszłym tygodniu (miejscownik); przy dniu tygodnia: w zeszły piątek (biernik).
  • Kolejność to dzień, godzina, pora dnia (w piątek o siódmej wieczorem), a dni tygodnia i miesiące piszemy małą literą. Czas trwania omawia lekcja Określenia czasu: za, przez, na, temu, od … do.